Addoli (Y Ddarlith Davies 1935)/Datguddiad Arbennig Crist ar Addoli

← Cronglwyd y Nef

Addoli (Y Ddarlith Davies 1935) gan John Gruffydd Moelwyn Hughes (Moelwyn)

Awgrymiadau Ymarferol →

PENNOD XIII
DATGUDDIAD ARBENNIG CRIST AR ADDOLI

BYTH ers pan roddes Pfleiderer wynt i'r syniad cyfeiliornus na chynnwys dysgeidiaeth Crist ddim byd newydd, y mae wedi bod yn ffasiwn gan rai dysgodron i fychanu ac is—brisio yr Athro Mawr a'r unig Athro perffaith.

Awgrymir mai yn Ei ddull yn unig yr oedd newydddeb, a'i fod ym mhopeth arall yn symud yn rhych traddodiad. Modd bynnag, fe hawliai Crist Ei hun Ei fod yn newyddwr. "Llain o frethyn newydd" a "gwin newydd"—dyna'r geir—luniau a dyn i ddisgrifio newydddeb Ei athrawiaeth.

Ceir ysgol arall o feddylwyr sydd yn barod i gydnabod bod yn Ei ddysgeidiaeth ronyn o newydd-debdim ond gronyn, a hwnnw yn un bychan iawn. Daw y cyfeiliornad hwn ger ein bron mewn gwisg flugwyddonol. Ond y mae'n deilwng o sylw nas derbynnir gan wir wyddonwyr: er enghraifft, y mae Bertrand Russell, Oliver Lodge ac eraill wedi profi tuhwnt i ddadl bod newydd-deb trwyadl yn Ei ddysgeidiaeth a'i fod wedi datguddio egwyddorion moesol nas gwybuwyd cyn Ei ddyfod gan Israel nac un genedl arall.

Y syniad cywir ydyw bod Ei holl ddysgeidiaeth yn newydd, ac yn gwireddu'r geiriau a lefair amdano Ei hun, "Wele yr ydwyf yn gwneuthur pob peth yn newydd." I fod yn broffwyd nid yw'n ofynnol, o Y angenrheidrwydd, datguddio pethau newydd. mae dyn yn broffwyd os yn egluro i gylch ehangach, wirionedd nas gwybyddid o'r blaen ond gan ychydig; neu, os adfer i ymwybyddiaeth dynion wirionedd coll; neu, os dwg i amlygrwydd wirionedd a gornelid; neu, os dyd gymhwysiad newydd i wirionedd cyfarwydd. Gwnaeth Iesu Grist hyn i gyd, a mwy. Yr oedd Crist yn fwy na proffwyd. Newyddwr mawr ydoedd. Defnyddiai hen eiriau, a rhoddi iddynt ystyr newydd, fel y trawsnewidiwyd ac y dyrchafwyd ganddo holl syniadau Israel am Dduw, dyn, y byd, cyfiawnder, teyrnas Dduw, y Meseia, anfarwoldeb ac addoliad; eto heb ymwrthod â dim o'r gwirionedd a oedd yn nysgeidiaeth y rhai a'i rhagflaenai.

Yn wir, fe hawlid newydd-deb yn Ei ddysgeidiaeth, ac fe'i gwarentid gan y ffaith ei fod Berson unique. Ef yw Mab Duw—y Datguddydd a'r Datguddiad. Daw'r gair Almaeneg einmahligkeit (yn llythrennol, onceness) yn nes at y gwir syniad y ceisir ei fynegi yn y gair Saesneg uniqueness, er nad yw'r naill na'r llall yn gwbl foddhaol. Efallai mai dyma fuasai'r trosiad gorau, na-welir-eilchwyl: mae ymddangosiad y goleuni a gafwyd drwy Ei ddysgeidiaeth yn ddigwyddiad na all ddigwydd ond unwaith yn y byd sy wybyddus i ni —byd sydd a'i fod mewn space-time. Bid sicr, fe bery'r goleuni, eithr y mae'r cyfodiad Haul o'r uchelder yn act na ddigwydd drachefn. "Un waith am byth oedd ddigon." Un waith am byth oedd ddichonadwy hefyd, canys Ef yw yr Unig—anedig oddi wrth y Tad.

Gan hynny, yn ôl natur pethau, gorfydd i'w ddatguddiad fod yn newydd—yn drwyadl newydd. Nid oes a wnelom ni yn awr ond â'i gyfraniad arbennig ar addoli. Nid ehangu na chwtogi syniadau a oedd wybyddus eisoes yn unig a wnaeth, na bodloni yn unig ar roddi esboniad newydd ar wirioneddau cynefin. Y mae ganddo ddatguddiad newydd. Ceir enghraifft neilltuol o hyn yn y bedwaredd bennod o Efengyl Ioan. "Ond dyfod y mae'r awr, ac yn awr y mae hi pan addolo'r gwir addolwyr y Tad mewn ysbryd a gwirionedd; canys y cyfryw y mae'r Tad yn eu ceisio i'w addoli ef."

Creffwch ar y geiriau "addoli" a "Thad."

Ni bu'r ddeuair erioed o'r blaen yn ymyl ei gilydd. Byddai pellter mwy na phellter y pegynnau rhyngddynt. Perthyn a wnaent i ddau gylch gwahanol o fywyd. Iesu Grist a wnaeth y geiriau yn gymdogion, ac Ef biau'r syniad gwreiddiol sydd yn yr ymadrodd—addoli Tad. Er mor oleubwyll athronwyr India a Groeg ac mor dreiddgar eu golygon, ni welwyd hyd yn oed gysgod y syniad hwn ganddynt. Yng ngrym dyhewyd ac awen esgynnodd beirdd mawr gwahanol wledydd ac oesoedd yn uchel ryfeddol ac oedi'n hir ar eu hadanedd i syllu ar y golygfeydd arddunol; eithr ni chyfododd un ohonynt cyfuwch â'r syniad hwn. Gwyddom fod Zeus Homer yn dad duwiau a dynion, a bod Jupiter (fel yr awgryma'i enw) yn dad. Ond ynglŷn â hwy, ill dau, dodir y pwyslais ar eu dwyfoldeb, nid eu tadolrwydd. Ac y mae'r un peth yn wir am Dduw Israel; er y câi'r proffwydi ambell gipdrem achlysurol ar dadolaeth Duw, nid yw y Tad byth yn cael Ei addoli. Yr elfennau a gysylltid yn ddieithriad ag addoli oedd yr aruchel, y dirgeledig, y pell. Gwrthrych addoliad Israel oedd y Duw a wisgai'r goleuni fel dilledyn, a drigai yn y goleuni ni ellid dyfod ato, a breswyliai yn y goruchelder a'r cysegr ac a gyfaneddai dragwyddoldeb. Ond rhoddes Iesu Grist inni syniad cwbl newydd am addoli—addoli'r Tad. Dug y pell yn agos: nid yn unig dynion pell, ond byd pell. Ac nid yn unig fe fugeiliodd wirioneddau coll a'u corlannu, eithr dug Dduw y pellterau i'n hymyl. Addoli'r agos yr ydym —addoli Tad. Yn Ei Berson unique, a'i ddatguddiad unique fe ddaeth y byd ysbrydol i fod yn Dŷ ein Tad; y nefolion leoedd yng Nghrist Iesu yn garreg aelwyd, a gorsedd Duw yn gadair freichiau Tad. Mwyach, cartref yw tragwyddoldeb—y Tad yn Ei gadair a'r plant o'i gwmpas. Do, rhoddes Iesu Grist wedd aelwyd ar dragwyddoldeb. Bod yn agos at Dduw, trigo yn llewyrch Ei wyneb, ymddigrifo yn Ei gymdeithas, a byw i'w ogoneddu yn rhyddid gogoniant y plant—dyna yw addoli. Addoli'r Tad.

Ond beth, atolwg, a ddynodir gan y gair Tad?

(i). Fe olyga ofal, tynerwch a chalon faddeugar Duw.

(ii). Fe olyga berthynas. Os Ef yw ein Tad yr ydym ninnau yn blant iddo.

(iii). Ac eto nid dyna'r gwirioneddau sylfaenol, llywodraethol yn y syniad o dadolaeth. Gwir Ei fod yn gofalu amdanom gyda dwyfol fwynder, a bod rhyngom ag Ef berthynas. Ond y mae yna rywbeth sydd yn rhagflaenu'r berthynas ac yn ei gwneuthur yn bosibl. Yn niffyg gwell gair fe alwn y rhywbeth hwnnw yn unrhywiaeth deunydd. Hawliwn ac arddelwn berthynas ag eraill, yn unig ar sail y ffaith ein bod yn gyd-gyfrannog â hwy o'r un natur, ansawdd, sylwedd, h.y., ein bod o'r un deunydd. I ddefnyddio gair y gwna Shakespeare ddefnydd ohono rhaid ein bod wedi ein llunio o'r un stwff ("we are of such stuff as dreams are made of") cyn y byddwn yn perthyn i neb.

Disgrifia Thomson yr electron fel un o'r priddfeini y ffurfir mater ohonynt. Y mae holl ffurfiau aneirif mater sy wybyddus i ni yn perthyn i'w gilydd i gyd, oblegid (ymysg rhesymau eraill) ddarfod iddynt gael eu hadeiladu o electronau cydryw. Dyna'r ddolen gydio. Er pob gwahaniaeth rhyngddynt, y maent yr un a'r unrhyw yn y bôn. Dyna sail eu bod, a rhwymyn eu hundeb.

Fe berthynwn ni i Dduw oblegid ein llunio o stwff dwyfol. Meini a naddwyd o'r Ddwyfol Graig ydyw ysbrydoedd dynion. Ysbryd yw Duw. Y mae ysbryd mewn dyn.

Gwahaniaethir weithiau rhwng Ysbryd Duw ac ysbryd dyn o ran eu natur, a seilir y gwahaniaeth ar y dybiaeth wyrgam fod un yn ddi-grëedig (neu fel y dywedai Milton, increate) a'r llall yn grëedig. Ond y mae'r gwahaniaethu yn ddi-raid; a gwaeth na hynny, yn gamarweiniol. Ni chrewyd erioed mo ysbryd dyn. Ef yw yr unig ran ohono na bu iddo ddechreuad; y mae yn rhywbeth a achubodd y blaen ar bob elfen sydd yn y cread, ac ni fyn dalu gwrogaeth i'r heuliau er hyned hwy.

"Vital spark of heavenly flame."

Ie, rhagor—of a divine flame. Gwreichionen o'r oddaith ddwyfol ydyw ysbryd dyn, ac nis diffoddir oni ddiffydd Duw. Y ffaith na bu iddo ddechreuad sydd yn wystl ei barhad bythol; oblegid y mae diwedd rhywbryd i fod yn hanes popeth y bu iddo ddechreuad. Anadl Duw yw ysbryd dyn. "A Duw a anadlodd yn ei ffroenau ef anadl einioes, a'r dyn a aeth yn enaid byw." "Ysbryd yr Arglwydd a'm bywiocaodd." Ysbryd ydyw hanfod a sail ein bod. Yr ydym yn perthyn i Dduw am ein bod yn unrhyw. Y mae gwreiddiau ein bywyd yn y tragwyddol, oblegid ein bod o'r un deunydd â Duw.

Beth, yn ôl dysgeidiaeth Iesu Grist yw addoli? Dychweliad y dwyfol sy ynom at Dduw. Y mae hyn yn anhraethol fwy na diolch, mawl, parchedig ofn, myfyrdod, canol—bwyntio'r meddwl, defosiwn, gwasanaeth, aberth a hunan—aberth. Addoli'r Tad yr ydym. Dychweliad yw addoli. Dyfod adref yw addoli. Y mae i'r llwynog ei ffau, i'r aderyn ei nyth, fe eheda'r wreichionen i fyny, fe dreigla'r nant i'r afon, ac fe lif yr afon i'r môr. Y mae pob creadur yn homeward bound.

"Yn wir mae holl Greadigaeth Duw
Yn teithio tuag adref."

"Canys y cyfryw y mae'r Tad yn eu ceisio i'w addoli Ef." Ceisio pechaduriaid y mae Iesu Grist; ceisio addolwyr a wna Duw. Damweinio a wnaeth pechod: rhywbeth tramor ydyw a ddaeth i mewn i'n bywyd; ond y mae addoli yn gynhenid—yn rhan a chyfran hanfodol ohonom. Pan lwyr ddileir ein pechod a'r pechadur wedi ei soddi yn y sant, ni ryfeddem ddim ped anghofiem ddarfod inni erioed fod ar y ddaear. Y mae tragwyddoldeb yn hirfaith iawn.

"Mae rhyfeddodau rif y dail
Ym mherson hynod Adda'r Ail,"

ac ni welsom, hyd yn hyn, onid dalen neu ddwy yn y Goedwig fawr. Ni gawn oesoedd dirifedi i gyfri'r dail a myfyrio arnynt. "O ogoniant i ogoniant" fydd ein hanes yno—pob datguddiad a phrofiad a gwybodaeth a gwynfyd, nid yn ddinas i drigo ynddi, ond yn babell. Gobeithiwn gael pebyllio mewn un datguddiad o Dduw am filiwn o flynyddoedd; yna ymdaith am filiwn arall drwy froydd teg y profiad newydd a geffir drwy'r datguddiad hwnnw; gosod ein pabell i lawr am filiwn arall, oni symudom drachefn. Ac felly am byth ——ymlaen ac ymlaen, i fyny ac i fyny; a ninnau'n tyfu'n fwy o addolwyr wrth aros ac wrth ymdaith.

"Er treulio myrdd o oesoedd glân."

Y mae'n amheus a wyddom ni eto beth yw diwrnod trwyadl lân. Tybed a wybuwyd un awr lân i gyd gennym—awr nad oedd cysgod anwiredd yn disgyn ar ryw gwr ohoni? Purdeb sydd yn medru gweld yn ddwfn a phell; a dyna paham y deuwn i wybod mwy mewn eiliad yn y nefoedd nag y daethom i'w wybod drwy gydol oes ar y ddaear.

Ni a gawn "oesoedd glân;" a diau y bydd pob oes yn hir i gyfateb i bopeth mawr y byd tragwyddol. "Myrdd o oesoedd." Cawn edrych drach ein cefn ar fyrdd o oesoedd wedi eu "treulio;" ac edrych ymlaen nes gweld "tu draw i fyrdd o oesoedd"—nid gweled yr oesoedd ond gweled "tu draw" iddynt.

Y mae rhywbeth i ddyfod yn hanes y gwaredigion addolgar, oblegid ei fod eisoes wedi dyfod. "Dyfod y mae yr awr, ac yn awr y mae hi," ebe Crist, "pan addolo'r gwir addolwyr y Tad mewn ysbryd a gwirionedd." "Y gwir addolwyr"—gan awgrymu bod addolwyr gau, rhagrithiol. Yn lle'r "mynydd hwn" dyd "ysbryd," " ac yn lle "Jerwsalem" dyd "wirionedd." Ysbryd ydyw'r unig fynydd a'n cyfyd at Dduw. Y mae'n rhaid dringo. Nid Jerwsalem yn ystlysau'r gogledd, nac unrhyw le arall, pa mor gysegredig bynnag, ond Dinas y Gwirionedd. Os am fod yn wir addolwyr gorfydd inni rodio ei heolydd hi: y gwirionedd yn wrthgyferbyn i ffug, rhith, ymddangosiad, twyll, celwydd. Nid oes addoli lle bo'r pethau yna.

Fe gynnwys perffeithiad y saint fwy na glanhad oddi wrth bechod: golyga y byddant ryw ddydd wedi anghofio pechod. Pan faddeuo Duw i bechadur y mae yn gollwng eu camweddau dros gof: "a'ch pechodau a'ch hanwireddau ni chofiaf ddim ohonynt mwyach." Nid ydynt yn bod mwyach, hyd yn oed yn Ei feddwl. Y mae delw Duw ar yr hon y'n crewyd yn cynnwys llawer mwy, mae'n ddiau, na'r hyn a ddywaid Charles —"cyfiawnder, gwybodaeth a gwir sancteiddrwydd." Fe gynnwys, ni gredwn, ymhlith pethau eraill, y byddwn megis Yntau wedi llwyr anghofio pechod, am ddarfod inni brofi o'i faddeuol ras.

Gobeithiwn ryw fore gyrraedd y stâd honno mewn perffeithrwydd pan fyddom wedi anghofio ein bod erioed wedi pechu; a gorfoleddwn yn awr wrth feddwl am y bore hwnnw, a gweled, drwy ffydd, ei wawr yn torri ar y bryniau pell. Ni bydd pechod mwyach —ynom nac o'n hamgylch. Ac ni bydd cwmwl du o atgof am ddrwg i dywyllu'r wybren las yn oes oesoedd.

Creodd Duw ddyn i'w ogoniant, h.y., i'w addoli; gwaredodd ef i'w ogoniant, h.y., i'w addoli. "Canys y cyfryw y mae'r Tad yn eu ceisio i'w addoli Ef." Nid â Ei gais yn ofer.

"Yna y bydd y diwedd, wedi y rhoddo Efe y deyrnas i Dduw a'r Tad, wedi iddo ddileu pob pendefigaeth, a phob awdurdod a nerth."