Beirdd y Berwyn 1700-1750/Hela Ysgyfarnog

Beirdd y Berwyn 1700-1750

golygwyd gan Owen Morgan Edwards

HELA YSGYFARNOG.
A chwn Mr. Owen Salisbury.
Tôn— "MARWNAD YR HELIWR,"

POB heliwr glân tirion sy'n tario 'n Edeyrnion,
Ewyllysgar i galon, mewn moddion di-flin,
Doed mewn afieth yn ufudd gydymeth
I ganlyn helwrieth, mae'n berffeth yr hin;
Os tywydd claiar y fydd hi,
Purion prau i godí pry,
Wrth i ffroen nhw ân yn ffri
Ati hi heb atal;
Os caiff hi orffwys mae hi'n ffol,
I goethi i ffwrdd fel na ddaw'n ol,
Yn ol i rhyw nhw ân mewn rhol,
Ac ar i hol i 'n ddyfal.

Pen geffir nhw i'r unlle, eu cau mewn cyplyse,
A chywiro pwyntmane, ar fore sy raid,
A'u gillwn yn ufudd, i dreio ar i drywydd,
Yn fwynedd dan fanwydd i daro'n i plaid,
Amal ddolen a rydd hi,
Brwyn a dôl a branar du,
Gwiw yw goel, os gwel hi gi
Hi gymer hi ragor,
Rhaid yw canlyn arni'n glos,
Myn fy ffydd, glawdd a ffos,
Pant a rhiw, a gwern a rhos,
Mewn achos, rhown gyngor.

Daw Snobol a Bwtler a Juler a Pheiper,
Dwtses a Cholier yn dyner a Thon,
Chwidlib a Miri, mor liwdeg, a Ledi,
A Deido sy i'w henwi, go henedd yw hon;

Fo ddaw Com a Lili fwyn,
Tincer, Dryncer, pawb i'r llwyn,
Sownder, Ostres, heb ddim cwyn,
A'i gyrr ar dwyn i flino;
Philpot, Pompi, Biwti bach,
Bowler, Deiner, Fenws fach,
Gwafr a Damsel, pawb yn iach,
Daw Tapster bach i'w gofio.

Fo ddaw Meistar Salsbri ar lasdir yn lysti,
Efo'i gwmpeini, sy'n llonni pob lle,
Pan glowo fo'r miwsig, gŵr ydi caredig,
Canlyn yn ystig heb ryfig efe;
Fo farchogiff bob pen awr,
A'i fynediad tua'r llawr,
Ni cheiff hi roi mo'i thor ar lawr,
I orffwys yr un gronyn;
Mae nhw'n hysbys ar i gwaith,
Pyncio wnan hyd lwybre maith,
Nid oes un miwsig yn un iaith,
Hyd alaeth, ond telyn.

Pen geffir ail godiad bydd arni 'n ddiffygiad,
Daw ati lesmeiriad ar droiad y rhiw,
Hi fydd yn clustfeinio, gan sadrwydd gynsidro,
Nid eill hi fawr rodio tra botho hi byw;
Edward Wyn a Richard fydd
Yn mynd yn rhwydd fel ceirw rhydd
Ar hon mewn braw a'i bron yn brudd,
Fel ufudd helyddion;
Callwyr cywir, helwyr hael,
Bydae yno fil nhw haedden fael,
Myn fy ffydd yn ddiffael,
Heb geulo hael galon.

Daw Mistar i hunan ar gefn y lwyd fechan,
Fel mellten cyn taran, i daro 'n i plaid,
Bydd Dafydd mewn gofal yn canlyn yn ddyfal,
Mi ddeuda'n ddiddadal, yn amal i naid;
Pen ddêl mwrdrwr cynnwr certh
Ar bryfes bach yng nghysgod perth,
Nid gwiw i swyddwr fod yn serth,
Mae'n anferth iddo
Oni cheiff o ddarn o groen ne glust,
Ni wiw iddo fod yn dyst
Os metha i safio.

Os cân nhw hyd helffon, nhw a'i gwnan yn chwarterion,
Gwaith ofer i helsmon roi esgusion am hon,
Rhaid myned yn ddibris heb osgo nag esgus,
Ati 'n galonnus, fel lliwus ŵr llon;
Fo ddywed Dafydd pyrhnawn ddydd,—
"Dyma'r prau, na byddwn brudd,
Mi geis ddialedd hyd y dydd
Yn ceisio hel-bry; "
Dirwyn ar i hol hi 'n glos
A wnen nhw 'n rhes hyd wern a rhos,
Iddi hi yn ddi os
Rhoed achos i'w nychu.

Hwy ddarfu i marwoleth, trodd pawb i fynd ymeth,
Yn ufudd gydymeth, mewn afieth a nwy,
Pob dyn sychedig yn yfed yn ddiddig
Helth gwr bynheddig nodedig o'i blwy;
Mwyn heliwr, chwythwr corn,
Pan glywer llef hwy ddaw yn llon,
Yn ddi brudd hwy a ddon ger bron
I wrando 'r don yma;"

Pan ddel ar fore oddiwrth i lys,
Fo red pawb yn fawr i chwys,
Fel yr oen yn ddirus,
Yn hwylus i hela.
DAFYDD PUW ROWLANT a'i cant.

Nodiadau