Beirdd y Berwyn 1700-1750/Hil Cain
| ← Hil Abel | Beirdd y Berwyn 1700-1750 golygwyd gan Owen Morgan Edwards |
Gogoniant fyth → |
HIL CAIN.[1]
ateb i'r Gerdd wnaeth Morus Roberts.
Tôn—GADEL TIR."
Fy mrawd a'm cydymeth, ti wnaethost gerdd berffeth,
A haedde ganmolieth, bur odieth, mewn braint;
Ti ddwedest o'r gwira pa beth a wnaetha
Rhwng plant Adda ac Efa ddigofaint.
Cain a'i frawd gwirion oedd hyna o blant dynion,
Ag iddynt achosion, o cheisiant wellhad,
Trwy wir ostyngeiddrwydd roi offrwm i'r Arglwydd
Fel gweis-da ag arwydd o gariad.
Abel offryme drwy gariad y gore
Ac felly mae'r geirie yn gwirio'n yn plith,
Am iddo drwy burder roi i Dduw cyfiawnder,
F' enillodd drwy fwynder i fendith.
A Chain, oedd ffals galon, a roes o'i faes ffyddlon
I Dduw ond gwehilion, oedd surion yn siwr,
Ac felly'n i awydd fo speitiodd yr Arglwydd,
A hynny a ddug aflwydd i'w gyflwr.
Duw'r Tad nid edryche ar waith ffeilsion galonne,
A Chain a frawyche o'r achos ar dir,
A dyna'r ymrafel wnai iddo ladd Abel,
Dechreuad pob rhyfel fe'i profir.
'Roedd Cain y ffordd honno yn euog, rwy'n tystio,
O ladd ac ysbeilio drwy gyffro a gwae,
A'r Arglwydd, pen welodd, mewn dig a'i melldithiodd,
A gormod a labrodd i lwybrau.
A thithe gyfflybest y Protestant gonest
I Gain oedd mewn gorchest i ymgyrchu at bob drwg,
A chwithe'r gwyr ffeilsion i Abel fwyn wirion,
Oedd berffeth o galon a golwg.
'Rwy'n tybio i ti hefyd am hyn gamgymeryd,
Nid oes neb o'r hollfyd a'i fywyd heb fai,
Er bod rhai a fynnen, i'w cyfiawnhau i hunen
Bob math dan'r un wialen a welai.
Dy blaid di dy hunan, rwy'n deall yrwan,
Yw Cainied gwyllt aflan a ddweydan yn dda;
Er teced ych geirie, prun ohonochi'n unlle
Pan ddwedo fo'r gore, y gywira?
Rych chwi, rydw i'n tybied, ar ddull Phariseed,
Yn cyfiawnhau'ch gweithred er gwaetha y gwaith,
Mae mwynder ych tafod yn rhwystro'ch adnabod,
Er bod ar y gwaelod ddrwg eilweth.
Pwy sydd heb i feie? 'Rwy fi yn cyfadde
Fod pawb ohonom ninne a'i fryche'n i frest,
Wrth waith y mae barnu pwy sy amla'n troseddu,
Na byddwch chwi wrth hynny'n rhy onest.
Os Cora a'i wyr cecrus a droe'n erbyn Mosus,
Mewn rhyfel maleisus drwy farus daer fodd,
Rhyw rai o'ch gwyr chwithe, pan gowsoch chwi'r cyfle,
Yn ffals ych calonne a'i cyflawnodd.[2]
Gwyr ffeilsion yn ddirgel dan Esecs a Chrwmwel
A gododd wrthryfel, rhy uchel fu rhain;
Gan hel pob oferwyr i'w cwmni fel bradwyr,
Nes gwneuthur oer frwydyr i Frydain.
Hwy godent yn ddichlin yn erbyn y brenin,
Llu o wyr gerwin, garw fu'r modd,
Y nhw oedd faleisus, a'r wlad oedd yn ofnus,
A Charles, oedd deg 'wyllus, a gollodd.
Y brenin da i foliant ddihangodd i Scotland,
Tan dybied, ond cael meddiant da urddiant i dad,
Lle'r ydoedd i bobol a'i wlad enedigol,
Y cae mewn dull gwrol well cariad.
Yr Ysgotied anraslon mewn cas a'i gwerthason
I Crwmel a'i weision, rhy greulon oedd groes,
Fel Simion y werthe i frawd Joseph ynte,
Er maint y ddymune am i einioes.
Doe'r brenin ar fyrder yngharchar i Loeger,
Tan ddwylo gwyr eger, mae prudd-der o'r pryd,
A'r gnafedd ddibrisia yn lle barnwyr penna
A eisteddodd yn fwya ar i fywyd.
Wrth feibion gwyr chwannog i dyngu am i cyflog,
Yn erbyn'r eneiniog gwych enwog mewn chwant,
I farw hwn bwrient, a'i waed a dywalltent,
A'i blant y ddifuddient o'i feddiant.
Y plant orfu ddianc i Ffrainc am i bywyd,
A nhwythe'r gwyr gwaedlyd i'w herlid o'u hol,
A Chrwmel a'i fyddin, yn lle aer y brenin,
Oedd Arglwydd Ymdiffyn i'w ddeffol.
Pan gawsoch chwi'r onor, fel Nebuchodnosor,
Hwy ordren y trysor, er trwsiad oer frig,
Holl jewels y goron i'w gwerthu'n llwyr ddigon,
Yr un modd ag eidion brasedig.
Ni welen nhw ddigon ddwyn bywyd gwr ffyddlon
A gyrru i blant gwirion, wyr ffeilsion, ar ffo;
Nhw fynnen heb arbed ddwyn da'r Protestanied,
A danfon pob cnafied i'w cneifio.
Dwyn rhenti esgobion, dwyn tiroedd y gwirion,
Dwyn eiddo'r gwyr llwydion à lladrad, bob dydd,
Dwyn gwartheg o'r dryse, dwyn meirch o'r ystable,
Liw dydd amlwg gole, heb ddim c'wilydd.
Dwyn'r yd, a dwyn'r enllyn, a ninne'n dwyn newyn,
Heb allael o undyn warafun lle i nen,
A dwyn defed breision i'w bwthyn rhwng lladron,
Dim rhan i'w perch'nogion ni ch'nygien.
Chychwi, erbyn chwilio, sy ar ffordd Cain yn rhodio,
Am ladd ac ysbeilio ac am dwyllo bob dydd,
Fel Iesebel aflan a roe i Naboth druan
Am i winllan i hunan ddihenydd.
Ac nid peth dieuog, medd Duw Hollalluog,
Yw hwthio ar eneiniog yn llidiog mewn llu,
'Roedd Dafydd gin bured na fynne 'neyd niwed
I Sôl er i weled ar wely.
A fynnwch chwi'n fwynion ych galw'n Gristnogion,
Am ladd brenin cyfion, mae cofio am y gwaith,
Ym mhob rhyw deyrnasoedd ag sydd dan y nefoedd
Heblaw rhoddi i filoedd farwolaeth?
Nis gwydde'r Iddewon fod Crist yn wr cyfion,
Er bod i ddisgyblion yn dystion bob dydd;
Pe base nhw'n coelio mai Mab Duw oedd yno,
Hwy fasen yn cilio rhag c'wilydd.
Chwi wyddoch yn union mai Charles ych cymdogion
Oedd gwir aer y goron, er cweryl na chas;
Er hyn fo laddasoch, a'i blant ymlidiasoch,
Heb ofon Duw arnoch na'i deyrnas.
Duw, cadw ar ffordd gyfion yr eglwys fel Seion,
A George, frenin graslon, yn ffyddlon i'n ffydd;
I wneuthur bodlondeb am bob anghytundeb
Drwy burdeb da rwydeb di-w'radwydd.
Ond am y Pretender, mae'n ddierth i lawer
Beth yw i gyfiawnder ar lawnder i lwydd,
Yn ol hauddedigeth pob dyn a'i fiwolieth
Y mae i daledigaeth yn digwydd.
—ELLIS CADWALADER a'i cant.