Beirdd y Berwyn 1700-1750/Y Ceiliog Hwyad

Beirdd y Berwyn 1700-1750

golygwyd gan Owen Morgan Edwards

Y CEILIOG HWYAD.

DYDD da fo i'r celiog hwyad glân,
Sy'n rhodio ymysg yr adar mân,
O hil yr wy yn hel i ran,
Ond llynia man yw'r mynydd?
Pa fodd yr wyt ti 'n dwyn dy fyd,
A'th garsiwn hyd y corsydd?
Tydi sy'n rhodio 'r wlad ar led,
Moes beth diniwed newydd.

"Caled iawn, O coelia fi,
Ydi y rhew, mawr ydi 'n rhi,
Ar aua caled, gwae nyni,
Yn methu ymgodí i 'mgadw;
Onis gwn pa beth a wna,
Gan rew ac eira garw,
Gwaeddi rwy mewn ffos a llyn
Gael meiriol cyn fy marw.

Mi ath weles di, geiliogyn clir,
Ddoe yn hwyr, mae hynny 'n wir,
Yn hedeg tua phen isa'r sir,
Ymddygiad segur ddigon;
Pa fodd y cest ti drawiad trwch,
Gadarnwch, yn Edeyrnion?
Mae ar dy frest di olwyth per
Y ffitia'r bêr yn burion.

"Ni cha i mo'r pori wrth y mhwys,
Ar lan yr afon lonwedd lwys,
Na botho rog o gysgod cwys,
A'i fwriad dwys yn barod;
A'i wn ffrit i'm hyll gyffroi,
A'i ddwrn i roi imi ddyrnod;
Ple buost tithe 'n byw ar des?
Moes beth o'th hanes hynod."

Yn ddigon llawen, fwyalch llon.
Ar hyd y fangre hynod hon,
Pob gwyr braf bum ger i bron,
Bonddigion union enwog,
Mewn pob plasdy, closdy clyd,
Mewn dedwydd fyd godidog,
Yr ydw i ers gwell na phedwar mis
Yn rhodio llys Rhiwedog.

"A welest ti yno nos na dydd.
Hen ddrag o ffowliwr drwg i ffydd,
Ar hyd y plas, wr cas a fydd,
Un Morus Dafydd greulon?
Hwnnw gynt a laddodd gant
Wrth herwa, o mhlant a'm hwyrion,
A welest ti mo'r cyfell blin
Ar ymyl min yr afon?"

Rwy wedi spio cono certh
Yn mynd i gysgod parod perth,
Cymer hediad nofiad nerth
Na bydd gwiw anferth ynfyd;
Cais di ddiengid rhag cael cam,
Yn fuan am dy fywyd;
Mae ganddo bowdwr chwerw chwyrn
A bâr i'th esgyrn ysgwyd.

"Mewn twyll yn wir dydithe sydd,
Ond trwm yw'r loes, nid oes un dydd
Na bo nhw 'n cynneu dan y gwŷdd,
Iddewon y fydd mor daiwyd;
I Riwedog dos yn d' ol,
Mi af finne i ganol Tegid,
Pe cawn i feiriol glân a glaw,
Mewn gole draw ym gwelid."

Y Meistres Llwyd yw pen y llu,
A'i gwir aer teg yw'r gore yn tŷ,
A Meistres Wynn, mi ddeuda'n hy,
Sy'n gwir groesawu 'n siriol;
Meistar Robert Llwyd ddifeth,
A phawb o'r odieth bobol;
Ple cewch chwi 'r fath gwmpeini per,
Ym Meirion, er ymorol?

ROBERT HWMPHRES.

Nodiadau