Blacmel/A Breuddwyd ei Howscipar

← Hunllef Ifans

Blacmel gan John Pierce

Cwlwm y Cythraul →

PENNOD IX
A BREUDDWYD EI HOWSCIPAR

YR oedd Roberts yn ei le, di-gwsg a di-orffwys a fu'r noson honno i Ifans, ac er iddo godi'n fore a mynd allan, nid aeth ymhell iawn, ac osgoai bawb o'i gymdogion a welai drwy'r bore, er ei fod yn methu â byw yn ei groen bron, eisiau gwybod sut yr oedd pethau'n mynd ymlaen.

Tua dau, aeth ei bryder ynghylch y cwest yn ormod iddo, a phenderfynodd fynd i dŷ cefnder iddo a oedd yn byw rhyw filltir a hanner o Gae'r Pant, ac a oedd yn lled sicr o fod wedi ei alw i'r cwest. Ac ni siomwyd ef; yr oedd Edwart Dafis, ei gefnder, ar y cwest, ac fel y mynnai pethau fod, newydd ddychwelyd adre, ac yn llawn o'r hanes. Llamodd calon Ifans, pan glywodd mai dedfryd y cwest oedd mai gwneud diwedd arno'i hun, ag yntau allan o'i bwyll, a wnaethai Hopcyn. Ymddengys bod Hopcyn wedi cael newydd drwg y prynhawn hwnnw—y banc yn syrthio arno am ddau gant o bunnau, oherwydd methdaliad mab i chwaer iddo, yr aethai Hopcyn yn feichiau drosto, a bod hynny wedi ei yrru i'w ddiweddu ei hun.

Ond cyn iddo gael cyfle i ddweud rhagor, galwyd ar ei gefnder at ryw fusnes neu'i gilydd. "Peidiwch â mynd oddiyma nes dof yn ôl, cofiwch," meddai wrth Ifans, "yr ydych yn ŵr mor ddieithr fel na byddwn ni byth yn cael sgwrs, ond gan eich bod chi wedi dwad, 'chewch chi ddim mynd nes inni gael tipyn o'ch cwmni chi."

Felly arhosodd Ifans i de, ac yr oedd hi bron yn hanner awr wedi chwech cyn i'w gefnder ddyfod yn ôl, ac yntau a'r plant wedi cael hwyl fawr efo'i gilydd drwy'r prynhawn. Yn y man medrodd Ifans arwain ei gefnder at y cwest drachefn.

"Y mae un peth," meddai Dafis, "yn peri tipyn o ddyfalu. Sut na fuasai yno rywfaint o arian yn y tŷ. Fe ddylai y rhent fod yn y tŷ gan i Ellis Hopcyn druan ei chodi o'r banc rai dyddiau'n ôl, ond 'does neb wedi ei gweld hi, ond y mae'n sicr y medr Mrs. Hopcyn daflu goleuni ar y peth, os daw ati ei hun. Ond dal yn wael iawn y mae hi o hyd, ac wedi colli ei lleferydd yn llwyr. Tybia rhai fod Hopcyn wedi cuddio'r rhent yn rhywle, gan yr arferai guddio pres yn y lleoedd rhyfeddaf, a hynny heb i'w wraig ei hun fod yn gwybod; ef gadwai y pres, a byddai'n rhaid i Mrs. Hopcyn ofyn iddo am bob dimai. Gresyn na fedrai Mrs. Hopcyn roi ei thystiolaeth, gan fod yn debyg y gallai hi egluro tipyn, ond golwg dipyn yn anobeithiol a gymer y meddyg lleol ar ei hachos, ond y mae'r polîs wedi gyrru am ddoctor mawr o Lerpwl, sydd yn awdurdod ar y parlys, i ddyfod i'w gweld, ac i edrych a fedr hwnnw wneud rhywbeth iddi fedru siarad." Ar hynny cofiodd Ifans yn sydyn nad oedd neb gartre, a bod ei howscipar yn nhŷ ei brawd; ac er holl berswadio ei gefnder a'i wraig a'i blant, mynnodd Ifans gael mynd.

"Beth ydyw meddwl pobl yn dweud bod eich cefnder wedi mynd yn ŵr mawr ar ôl cael ei wneud yn stiward i Syr William?" meddai gwraig Dafis wrtho ar ôl i Ifans fynd, "Welais i 'rioed mohono ddim cleniach a mwy cartrefol na heddiw, ac yr oedd y plant wrth eu bodd efo fo."

"Wel, ie, wir," meddai ei gŵr, "ac y mae un peth yn sicr, 'welais i erioed mohono mor glên efo mi, er pan gafodd o'r job beth bynnag,—o ran hynny, 'welais i fawr arno o gwbl, na chlên na fel arall. Beth wnaeth iddo fo ei chodi hi mor sydyn tybed, ar ganol ei sgwrs?"

"Ond cofio wnaeth o debyg iawn nad oedd neb gar—." "Am ei fod o wedi ymgolli cymaint yng nghysuron ein cartre' bach cyffredin, a'n cwmni diddan ni-'choelia'i fawr. Na, mi 'rydw' yn ei adnabod yn ddigon da i fethu llyncu hynna.

Beth andros oedd arno eisiau yma i ddechrau tybed?"

Ac meddai Ifans, yntau, wrtho'i hun ar ei ffordd adre: "Tybed 'y mod i wedi llawenychu yn rhy fuan? Yr oeddwn i'n ofni, pan glywais i'r ddedfryd, fod pethau'n mynd ymlaen yn rhy hwylus. Wel, beth bynnag a ddigwydd, mae hyn yn sicr, ni chaf fy nghyhuddo o'i grogi o 'rŵan, a dyna'r peth mawr."

Pan gyrhaeddodd Ifans, gwelodd ar unwaith fod Mrs. Huws wedi bod gartre, oblegid yr oedd y llestri swper wedi eu hestyn, a'r bwrdd wedi ei osod, a nodyn yn dweud ymh'le'r oedd popeth, ac y byddai hithau yn ei hôl wyth o'r gloch.

"Mi fydd yma gyda hyn," ebe Ifans wrtho'i hun, gan ddechrau bwyta, "a mi fyddaf wedi gorffen cyn y daw hi, a rhaid imi gychwyn tua'r naw yma i weld Parri eto; deg ddywedodd o ynte? Beth ydyw ei—."

Ond ar hynny cyrhaeddodd Mrs. Huws, a chyn iddi dynnu ei chôt na'i het, gofynnodd: "Glywsoch chi am Ellis a Martha Hopcyn, meistr?—Wel, am beth rhyfedd i chi freuddwydio efo nhw, a gweiddi eich bod am dagu Mar—."

Gwthiodd Ifans ei gadair yn ôl yn sydyn, ac meddai'n chwyrn ar ei thraws: "Wnes i ddim breuddwydio efo nhw—sawl gwaith y mae'n rhaid imi ddweud hynny wrthych chi? 'Wn i ddim beth roes y fath syniad gwirion yn eich pen chi, a gorau po gyntaf i chwi ei gael oddi yno hefyd."

"Do, wir, meistr, mi ddâr—."

"Naddo, meddaf innau," ebe Ifans, gan godi ar ei draed yn wyllt, "a chymerwch chi ofal na ddywedwch chi mo'r fath beth wrth neb—Brenin Mawr! 'dydych chi ddim wedi dweud yn barod gobeithio? Y?"

"Do," meddai Mrs. Huws, yn bur gynhyrfus, "mi ddywedais wrth fy mrawd, yr oeddwn i'n ei weld o'n beth mor ryfedd i chi freuddwydio efo Martha."

"Wnes i ddim breuddwydio efo hi, ddynes," gwaeddodd Ifans, "yr ydych

Wrth bwy arall y dywed'soch chi?"

"W-wrth neb," ebe Mrs. Huws yn grynedig, "ond—ond wrth Roberts, Tŷ'n

"Beth!" gwaeddodd Ifans, yn gynddeiriog erbyn hyn, "Wrth Roberts Ty'nymaes. Be' ddiawl wnaeth i chi ddweud wrth—. Lle gwelsoch chi hwnnw?"

Ond yr oedd Mrs. Huws wedi torri i lawr yn lân erbyn hyn, ac yn botymu ei chôt.

"I ble'r ydych chi'n mynd?" gofynnodd Ifans.

"Yr yd-ydw'i yn mynd o-odd-oddiyma," ebe'r hows-cipar dan ochneidio, "wn-wna' i ddim ar-aros yma i ga-gael fy miwsio fel hyn."

Sylweddolodd Ifans ei fod wedi gwneud camgymeriad mawr.

"Rhaid i chi faddau imi, Mrs. Huws, 'doeddwn i ddim yn meddwl dim ond—rhwng popeth—yr ydw' i ymhell o fod yn teimlo yn dda, gweithio yn rhy galed—fel y gwyddoch chi—mae arnaf ofn yn fy nghalon fy mod i am gael nervous breakdown—a gwaith mawr o flaen diwrnod y rhenti a—a."

""Fedra' i ddim dioddef i chi fod yn frwnt efo mi," meddai Mrs. Huws, gan gychwyn tua'r drws, ac ail-ddechrau crio, "a 'fedra' i ddim meddwl am aros yma ar ôl hyn."

Gwelodd Ifans fod yn rhaid iddo wneud rhywbeth i'w rhwystro hi ei adael, a thaenu stori'r breuddwyd hyd yr ardal, ac fel y darfu iddo neidio i'w gwddf a'i galw yn Fartha Hopcyn, ac yn ei arswyd wrth feddwl am ganlyniadau hynny, pen-derfynodd nad oedd dim ond un peth amdani, ac meddai,

"Fedraf innau, Mrs. Huws, ddim meddwl am i chwithau fy ngadael innau 'chwaith."

A gafaelodd yn ei braich yn dyner, hynny ydyw, mor dyner ag y caniatâi ei gyffro iddo. Ond rhyw geisio agor y drws yr oedd yr howscipar, er hynny, a dal i grio, yn wir crio mwy—os yr un.

"Mrs. Huws," meddai Ifans, "'rhoswch yma, yr—yr ydw' i wedi meddwl gofyn i chwi laweroedd o weithiau ond—ond rhywfodd yr oeddwn ni'n rhy swil."

A rhoes ei fraich am Mrs. Huws, a'i thynnu yn ôl i'r gegin. "Os na wnewch chi aros yma'n howscipar, a wnewch chi aros yma yn wraig, ynteu?"

Ar hyn, torrodd Mrs. Huws i lawr yn lân, a throes ato, gan blygu ei phen ar ei fynwes, "O! Mr. Ifans bach annwyl, mi fu bron i chi â thorri 'nghalon i, do yn wir; a min—minnau— "

"Ie siwr, ie siwr," ebe Ifans, "ond mae popeth yn iawn yrwan. Peidiwch chwithau â chrio, a mi arhoswch chwithau yma, oni wnewch, a mi anghofiwn ni bopeth am helynt y breuddwydio a'r hen Hop—y—hynny ydyw, y—y—

"Wel, wn i ddim am hynny," meddai hithau cyn i Ifans fedru myned ymlaen, a'i llygaid yn gloywi mewn tipyn o ddireidi drwy ei dagrau,—ond wrth weled y cwmwl yn dyfod drachefn i wyneb Ifans, ychwanegodd, "heblaw am yr hen Hopcyn 'fuasem ni ddim fel hyn, a fuasem ni? Hi! Hi!"

"Na, na fuasem—na fuasem siwr," meddai Ifans, dipyn yn anghyfforddus, ond gan wneuthur ymdrech deg i ymddangos yn serchog, ac i anwylo tipyn arni, "ond—ond—

"Ond," meddai Mrs. Huws, "mi anghofiwn ni am y breuddwydio, ynte?"

"Ie siwr, ie siwr," meddai Ifans mewn rhyddhad mawr, "ond beth oedd neges Roberts, Tŷ'nymaes, Mrs. Huws?"

"O! peidiwch â ngalw i'n Mrs. Huws, hynny ydyw, pan na fydd yma neb ond ni'n dau," meddai hithau, ac mewn tôn garuaidd ychwanegodd, "Galwch fi'n Annie."

"Olreit ynte—wna' i ddim—y—hynny ydyw—gwnaf, ydw' i yn feddwl."

"Beth—galwa' i chi, dwedwch," gofynnodd Mrs. Huws, gan wrido fel geneth swil "'wna hi mo'r tro imi'ch galw chwi'n Mr. Ifans. Beth am Ifans am dipyn yn y dechrau 'ma-a Johnnie wedy-

"Duw annwyl, nage—peidiwch a 'ngalw i'n hynny," meddai Ifans.

"Wel, John, ynte?"

"Ie," ebe Ifans, "ie siwr—ond pryd yr oeddech chwi'n dweud bod Roberts wedi galw yma?"

"Wel, 'fedraf i ddim dweud yn iawn; wrth giât y cefn y gwelais i o pan fûm i yma yn hwylio swper."

"Felly," meddai Ifans wrtho'i hun, "yr hen garlwn gwenwynig."

"Pryd y rhown ni'r peth allan, Meistr—y John?" gofynnodd hithau'n fwyn.

"Mi gadwn i'r peth yn ddistaw am dipyn," ebe yntau yn frysiog, "ond —."

Torrodd Mrs. Huws yn llawn cyffro ar ei draws: "O! beth fydd pobl yn ddweud pan glywa' nhw? Mi fydd yn syrpreis—na, fydd o ddim 'chwaith; dyna oedd pawb yn ddisgwyl, o ran hynny. 'Wn i ddim faint sy' wedi bod yn dweud hynny wrthyf, a mi wn y bydd eich mam, beth bynnag, yn falch iawn."

"Bydd, bydd siwr," ebe Ifans, "ond dywedwch i mi—oedd Roberts yn holi llawer?"

Ond yr oedd yn amlwg bod Mrs. Huws wedi cael mwy na digon ar Roberts Tŷ'nymaes, a'i bod yn benderfynol na chai ei hysbeilio hi o ddim rhagor o'r munudau hyfryd hynny, ac meddai, "Na, 'holodd o ddim rhagor, a dweud y gwir i chwi—chafodd o ddim llawer o groeso gen' i, mi 'roedd o yn siarad yn wirion,-ac yn dweud,—ac yn dweud y dylwn i fod wedi ail-briodi, a mi ddwedais i fy mod i'n brysur, a mi welodd nad oedd 'na ddim croeso iddo fo."

Gwelodd Ifans fod yn rhaid iddo adael i Roberts, a thalu sylw i Mrs. Huws, a cheisiodd ymddangos fel petai'n cymryd diddordeb mawr yn ei sgwrs, ond y gwir oedd, bod meddwl Ifans yn crwydro 'mhell yn aml, ac ymhen tipyn, meddai: "Yr ydw i'n siwr y gwnewch chwi faddau imi am y tro, ond mae gen' i waith ysgrifennu ofnadwy, ac yr ydych chwithau wedi blino ar ôl bod yn helpu'ch brawd."

Ac os teimlai Mrs. Huws nad oedd Ifans mor frwd ag y carai iddo fod, fel dynes gall, ni ddywedodd ddim, ond—"Oes, da y gwn i fod gennych waith di-ddiwedd, a mi fuasai'n dda gan 'y nghalon i petaech chwi'n gadael imi'ch helpu chwi. Ydych chi'n siwr y byddwch chi'n gynnes? Mi rof i gnap ar y tân cyn mynd?"

Ac wedi clywed twrw drws y llofft yn cau, meddai Ifans, "Wel, dyna fi wedi ei gwneud hi yrwan."

Ac yn rhyfedd iawn yr un geiriau yn union a ddywedodd Mrs. Huws yn y llofft wrth ei llun yn y drych, dan dynnu oddi amdani, a rhoi pinnau cyrlio yn ei gwallt—ond mewn tôn dipyn yn wahanol.