Blacmel/Chwalfa

← Pentewyn o'r Tân

Blacmel gan John Pierce

Y Peth a Heuo Dyn →

PENNOD XIV
CHWALFA

PAN ddywedodd Ifans wrth ei howscipar amser brecwast ei fod yn mynd i ffwrdd am ychydig ddyddiau, meddyliodd ei fod yn mynd i gael tipyn o drafferth i'w thawelu, ac yr oedd yn amlwg nad oedd ei dedwyddwch newydd wedi ei rhwystro hi i amau nad oedd popeth yn iawn, a bod rhywbeth ar feddwl Ifans.

Ond gwnaeth Ifans un sylw a arbedodd iddo drafferth fawr, ac a ddaeth â heulwen i wyneb Mrs. Huws. "mi fydd meddwl eich bod chi, Annie, yn fy nisgwyl i'n ôl, yn gwneud y daith y tro yma yn dra gwahanol i bob un o'i blaen." A chusanodd hi ar hiniog y drws, a chychwyn cerdded yn heini i lawr y lôn at y ffordd fawr.

"Siawns gen' i," meddai wrtho'i hun, "na byddaf, gyda thipyn o lwc, cyn pen ychydig iawn yrŵan, yn rhydd o'm helbulon, a Duw a ŵyr, y cymeraf dipyn mwy o ofal y tro nesaf. Yr ydw' i wedi dysgu fy ngwers, os gwnaeth neb, er. —Pwy felltith ydyw hwnacw?"

A safodd Ifans i syllu'n galed ar ryw ddyn, a welai draw yn dyfod yn gyflym i'w gyfeiriad, ac wedi gweled Ifans yn sefyll, yn codi ei law arno, ac yn dechrau rhedeg tuag ato, dan weiddi rhywbeth.

"Ie, ar f'enaid i," ochneidiodd Ifans, "y fo ydyw hefyd, y llymgi Roberts yna-ond yr wyt ti'n rhy hwyr, fy machgen i." A chychwynnodd Ifans redeg, a dal i redeg, nes y dechreuodd gyfarfod pobl ar y ffordd.

Pan welodd Roberts Ifans yn rhedeg, rhedodd yntau yn gyflymach, ond ychydig iawn a enillai arno. "Rhaid imi ei ddal a dweud fy neges wrtho," meddai, dan sychu ei chwys, "neu fe'm lladda Parri fi. Hen dro na buaswn i wedi codi ddeng munud yn gynt."

Yr oedd Ifans erbyn hyn ar gyrraedd cwr y dre, a thaflodd olwg dros ei ysgwydd, a gwelai ei elyn draw, rhyw chwarter milltir o'i ôl, ac wedi sefyll. "Mae'r gwaedgi wedi chwythu ei blwc," meddai, "mae'n amlwg nad ydyw am fentro i'r Dre. Wel, mi gaf lonydd ganddo ef bellach, siawns gen' i." A chychwynnodd hyd y stryd fawr, a throi ar y chwith i Stryd y Banc, heb ddychmygu mai wedi sefyll yr oedd Roberts ar groesffordd, i ddisgwyl cerbyd a ddeuai o gyfeiriad arall ar ei daith i'r Dre—a phetai Ifans wedi dal i edrych i gyfeiriad Roberts am chwarter munud yn hwy, buasai wedi ei weled yn neidio i'r cerbyd, ac yn cyflym nesu ato.

"Yr ydw' i wedi colli fy ngwynt ar ôl cythru o flaen Roberts y felltith yna," meddai Ifans, "ac yr wyf yn chwys diferol, mi gymeraf bwyll o hyn at y banc."

Ac fel yr oedd pethau yn mynnu bod, i siop yn Stryd y Banc yr oedd y cerbydwr a godasai Roberts hefyd yn mynd, a phan oedd y cerbyd yn troi i'r stryd honno, disgynnodd llygad Roberts ar Ifans ar unwaith. "Diolch," meddai wrtho'i hun, "ac mi ofalaf na chollaf i mohono hefyd. I'r banc y mae o'n mynd hefyd. Wel, mae arnaf innau eisiau mynd yno, a siawns gen' i na chaf groeso gan y rheolwr heddiw pan glyw o am fy nghanpunt i; yr oedd o'n ddigon cas echdoe beth bynnag, ynghylch fy overdraft. Brenin Mawr! Tybed bod Ifans yno ar yr un neges—wel, 'tawn i'n marw, dyna fi wedi 'i hitio hi, mynd yno mae 'machgen i, i fancio'r arian gafodd o yng Nghae'r Pant."

Erbyn hyn yr oedd Roberts yn agor hanner drws nesaf i mewn y banc, a'r peth cyntaf a glybu oedd llais y casïer yn gofyn, "Sut y cymerwch chwi'r arian Mr. Ifans?" ac yntau yn ateb, "Mewn papurau pump, a deg, os gwelwch chi'n dda."

Safodd Roberts yno i edrych ar Ifans yn gwthio'r papurau i bwrs a ymddangosai iddo ef, o'r lle y safai, yn bur llawn eisoes, a chyn i Ifans droi i gychwyn allan, llithrodd yn ôl yn ddistaw drwy'r drws, a pan oedd Ifans yn dyfod drwyddo, pwy oedd yn ei ddisgwyl ond Roberts, â golwg ryfedd arno. "Fel hyn y mae ei deall hi, Peace?" sïodd. "Fforciwch rai o'r—

A dyna'r cwbl a gafodd ddweud, oblegid daeth cyfnewidiad syfrdanol dros Ifans, gollyngodd ei fag, ac ymddangosai fel petai wedi mynd yn llythrennol wallgof.

"Aros di'r lleidr budr," ysgyrnygodd, a chyn i Roberts wybod beth a ddigwyddasai, yr oedd Ifans wedi neidio iddo, a'i fwrw i lawr dau ris carreg drws—allan y banc, nes ei fod yn rowlio yn y gwter. A chyn iddo fedru cael ar ei draed, yr oedd Ifans ar ei gefn wedyn, ac â'i law chwith yn ei lindagu, a'i bwyo yn ei wyneb a'i ddwrn de. Y tebyg yw y buasai wedi ei ladd onibai bod Sarjant Bowen a phlisman yn digwydd pasio ar y pryd; ac nid ar chware bach y llwyddodd y ddau gyda'i gilydd, i'w drechu; yn wir bu'n rhaid rhoi'r cyffion am ei arddyrnau yn y diwedd. Ac yn ôl pob tebyg, teimlo'r rheini am ei freichiau a ddaeth ag ef ato'i hun.

Pan sylweddolodd beth a ddigwyddasai, a bod bagad o bobl wedi ymgasglu, plygodd ei ben, ac meddai yn ddistaw, "Ewch â fi oddiyma os gwelwch chwi'n dda,'rôf i ddim trafferth o gwbl i chwi."

"Ewch ag o i—y—acw, Puw," ebe'r Sarjant, "mi drefnaf innau i gael Roberts at y meddyg; mi ddof ar eich ôl yn y munud."

A chychwynnodd y ddau ar hynny.

Ond cyn eu bod wedi mynd mwy na rhyw gan llath, pwy a ddaeth i'w cyfarfod ond Parri y Bwtsiar!

Ac yn holl yrfa gythryblus y gŵr hunanfeddiannol hwnnw, ni bu'n nes iddo gael gwasgfa, na phan welodd o Ifans yn dyfod yng ngofal plisman, â'i goler wedi datod, â golwg aflêr arno, a'r gefynnau am ei arddyrnau, a phedwar neu bump o fechgyn chwilfrydig yn ei ganlyn ar feisyclau.

Heb feddwl beth oedd yn ei wneud, safodd Parri a rhythu arnynt yn pasio; cyffyrddodd y plisman yn ei helm yn barchus, a digwyddodd Ifans godi ei ben, a'i weld, ac edrychodd fel teigr arno.

"Yr ydw' i yn actio fel ffŵl," ebe Parri wrtho'i hun, "yn rhythu arnynt fel hyn." Ond pan edrychodd o'i gwmpas, gwelai bawb arall yn gwneud yr un peth. "Na," meddai, "peth hollol naturiol oedd imi wneud hynny, ond 'doeddwn i ddim yn lecio golwg Ifans o gwbl." Amneidiodd ar un o'r bechgyn a'u dilynai, i ddyfod ato, a gofynnodd iddo beth oedd yn bod.

"Mr. Ifans y Stiward," meddai'r bachgen yn gynhyrfus, "wedi bod yn cwffio efo rhyw ffarmwr."

Heb betruso rhagor, troes Parri i lawr un o'r strydoedd cefn, a chyflymu tua'r siop, dan dynnu ei wats allan.

"Daliwch y car ar unwaith," meddai wrth y gwas, ac aeth i'r tŷ, estynnodd fag wedi ei lenwi yn barod, a mân bethau eraill o'r drôr, a rhoes gôt ysgafn amdano. "Am y stesion cyn gynted byth ag y medrwn ni, Richards," meddai, gan neidio i'r car, "Mae'n rhaid imi fod yn Birmingham y prynhawn 'ma. Rhowch y rêns i mi," a rhoes chwip ar y ceffyl a chodi carlam, a phan oeddynt yng ngolwg y stesion yr oedd y trên yn cyrraedd. "Rhedwch a gofynnwch i'r giard beidio â mynd am foment," meddai, "tra byddaf yn cael ticed i Birmingham."

"Mi gaf y newid eto," meddai wrth y gwerthwr ticedi, a rhuthrodd ar draws y platfform, a'i fwrw ei hun i gerbyd y daliai y stesionfeistr ei ddrws yn agored iddo, pan oedd y giard yn chwibanu, ac yn rhoi arwydd i'r trên gychwyn. "Mae'ch bagiau chwi ar y rac, syr," meddai'r stesionfeistr, gan roi clep ar y drws, tra ceisiai Parri ddiolch iddo.

Yn y cyfamser, cyraeddasai y plisman ac Ifans y rheinws, a chyn eu bod wedi mynd i mewn, galwodd y sarjant yno, ar ei ffordd i rywle, ac o weled golwg mor enbyd o ddigalon ar Ifans, cyffyrddwyd ei galon-a rhaid cofio hefyd fod Mr. Ifans yn ddyn a berchid ac a anrhydeddid yn gyffredinol, yn wir, ystyrid ef yn un a fyddai yn fuan iawn ar fainc yr ustusiaid. "Mr. Ifans," meddai'r Sarjant, "mae'n ofid calon i mi fod wedi gorfod eich gyrru chwi drwy'r stryd efo'r rhain am eich arddyrnau—tynnwch nhw ar unwaith, Puw, a mi wnaiff y musus yma gwpanaid o de i chwi yrwan. Mi fyddaf innau yn f'ôl gyda hyn."

Dangosodd gwraig y sarjant hynawsedd mawr tuag ato, ac ni bu Ifans erioed yn falchach o gwpanaid o de, er ei fod yn ddrych o dristwch i edrych arno.

Toc, daeth yr Arolygydd Jones ei hun i mewn o rywle, ac er ei fod wedi cael hanes yr helynt, ni chymerth arno wrth ddyfod i mewn i'r gegin, ei fod yn gwybod dim.

"Bore da, Mr. Ifans," meddai, heb ddangos ei fod yn sylwi ar ymdrech Ifans i beidio â thorri i lawr wrth geisio ateb. "Musus bach," meddai wrth wraig y sarjant, "wnewch chwi ddim anghofio cenau mor gas ydw' i am y tro, a thrugarhau wrth yr hen super druan, a rhoi cwpanaid o de iddo fo?" A thra bu yn ei hyfed, siaradai yn ddi-baid, er bod Ifans yn ceisio torri ar ei draws o hyd, i ddatgan ei ofid, a'i gywilydd ohono ei hun.

"Cwpanaid o de ardderchog, Musus," ebe'r arolygydd, "ac yr ydw' i yn sicr y gwnewch chwi faddau inni am godi ar unwaith fel hyn, cyn gynted byth a'n bod ni wedi cael bwyd. Mi awn ni drwodd ein dau i'r offis, Mr. Ifans."

Sibrydodd y plisman wrth yr arolygydd, "Chafodd o mo'i chwilio, syr, ond fûm i ddim o'i olwg o gwbl."

"Super annwyl!" meddai Ifans, "yr ydw' i wedi ei gwneud hi. Wn i ddim beth ddaeth trosof, ond . . . ond . . ." A thorrodd Ifans i lawr yn lân. Ac er i'r arolygydd roi amser, a help iddo, ni chafodd ddim gan Ifans, ond datgan ei ofid drachefn, a thrachefn, eithr heb roi dim gwybodaeth o gwbl.

"Wel, Mr. Ifans, mi drefnaf i gael dau ustus yma,"—a gwingodd Ifans, "dim ond ychydig funudau fyddan' nhw ac wed'yn mi gewch fynd adre. Mae yna ryw un peth bach arall; mae'n ddrwg gen' i, ond yr ydym ni'r plismyn fel y gwyddoch, yn rhwym wrth reolau hefyd. Rhaid i mi ofyn i chi drosglwyddo popeth sy'n digwydd bod gennych efo chi, a mi wnawn ni restr ohonynt."

"Beth ydych yn feddwl, Super?" gofynnodd Ifans mewn syndod.

"O, dim ond 'matter of form.'

Mi'u cewch nhw'n ôl i gyd pan fyddwch chi'n mynd allan; mi fyddwn yn gwneud hyn efo pawb ddaw i mewn."

"O! ie, siwr iawn," ebe Ifans, "Roeddwn i wedi anghofio." A dechreuodd fynd trwy 'i bocedi ac estyn ei wats a'i gyllell, agoriadau, ei bwrs, tipyn o arian, ac o boced cesail ei gôt, yn ddiwethaf oll, tynnodd dri neu bedwar o lythyrau, a'u gosod ar y bwrdd. "Dyna'r cwbl, Super," meddai gan eistedd i lawr, ond ar hynny, gyda rhywbeth rhwng sgrech ac ochenaid, neidiodd i fyny, ac at y bwrdd gan geisio cythru i'r llythyrau.

Ond bu'r arolygydd yn gyflymach nag ef, a chyn i Ifans gael gafael yn y llythyrau, yr oedd llaw yr arolygydd arnynt.

"Chewch chi mo'r—y fi piau—'does gennych chi ddim hawl ar y llythyrau i," gwaeddodd Ifans yn gynhyrfus, a golwg ofnadwy ar ei wyneb.

"Beth ydyw'r mater, Mr. Ifans?" gofynnodd yr arolygydd yn syn, "wnawn i ddwyn dim,"

"Rhowch y rheina i mi," llefodd Ifans, gan wthio'r plisman yn ôl, a rhuthro ar yr arolygydd a dechrau ymdrechu ag ef. Daethai cyfnewidiad anhygoel dros y carcharor.

Prin y credid mai'r un ydoedd y creadur gwallgof a ymladdai fel teigr, â'r gŵr tawel, trist, a ddaethai mor ddi-stwr i'r rheinws. Ac nid cyn i'r plisman afael ynddo o'r tu ôl a'i dynnu ar wastad ei gefn ar lawr a rhoi'r snapiau am ei arddwrn, y cawsent y llaw uchaf arno, chwaith.

Ac wedyn daliai i fytheirio, ac ysgyrnygu ei ddannedd arnynt, heb fedru dweud yr un gair dealladwy.

"Beth felltith sydd arnoch chwi ddyn?" gofynnodd y plisman, wedi dechrau colli ei dymer, a rhoi plwc a thro ciaidd ar y snapiau.

Ond cyn pen hanner munud, yr oedd Ifans drachefn yn aflonyddu ac yn tantro. "O'r Tad," ebe'r arolygydd, gan godi'n sydyn, â golwg benderfynol arno, "yr ydym wedi cael hen ddigon ar y lol yma. 'Rŵan, Puw."

Ac ym mhen hanner munud, yr oedd Ifans dan glo yng nghell carchar y Dre-a'r arolygydd yn trefnu ei bethau cyn eu rhoi yn ei ddesg dan glo; ond ar hynny, dyma ŵr pwysig yno i'w weled, a chollodd yr arolygydd ddwyawr o amser amhrisiadwy, ac efallai gyfle euraid ei fywyd hefyd.