Blacmel/Hunllef Ifans

Blacmel

gan John Pierce

PENNOD VIII
HUNLLEF IFANS

SAFODD Ifans Bryn Felin yn ei unfan nes i'r fflôt fynd i'r lôn fawr, cyn sylweddoli ei fod yn wlyb at y croen, a throes yn araf tua'r tŷ. Nid oedd y wraig weddw a gadwai dŷ iddo, gartre'r nosweithiau hynny—gan fod ei chwaer-yng-nghyfraith yn wael iawn, ond yr oedd wedi gadael tân oer yn y gegin yn barod at y bore. Wedi cyrraedd y tŷ, er mor hwyr ydoedd, rhoes Ifans fatsen ynddo. Llyncodd gropar o wisgi ac aeth i newid ei ddillad.

"Mi ddylwn wneud tamaid i mi fy hun," meddai, "ond 'fedrwn i fwyta dim. A waeth imi heb â mynd i 'ngwely 'chwaith—'chysgwn i 'run winc petaswn i yn mynd." Ac eisteddodd i lawr o flaen y tân, a photel wisgi a gwydryn wrth ei benelin. "Brenin Mawr!" meddai, "mi 'rydw' i wedi mynd iddi hi, ond 'doedd dim arall i'w wneud, mi fuasai Parri wedi gwneud diwedd arna' i, mor wir â'm bod i ar y gadair 'ma. 'Rydw' i'n lwcus iawn nad ydw' i ddim yn y farn. Pwy fuasai'n meddwl bod yr un o'r ddau ar y gêm yna, heb sôn bod y ddau yn bartneriaid? Ond o ran hynny, pwy fuasai'n meddwl fy mod innau'n lleidr? 'Does dim posib' gwybod pwy ydyw neb o ran hynny. Gaean' nhw'u cegau tybed? P'run bynnag wnân' nhw ai peidio—mi fyddaf i'n y ddrag cyn bo hir. Mae Huws Tŷ Meirch wedi dechrau amau yn barod! Dyna ddechrau'r diwedd." A thywalltodd gryn chwarter glasiad o wisgi wed'yn, a'i lyncu, ac ail ddechrau pendroni uwchben ei broblemau.

O'r diwedd syrthiodd i gwsg anesmwyth, gan ail fyw mewn breuddwydion, helbulon y noson.

Bu farw chwaer-yng-nghyfraith Mrs. Huws, ei howscipar, un o'r gloch y bore; a thua chwarter wedi chwech cychwynnodd hithau am Fryn y Felin i gynnau tân, ac i wneud brecwast, er y gwyddai na fyddai ei meistr gartre, gan iddo ddweud wrthi ei fod yn mynd i Birmingham. Gwaith rhyw chwarter awr oedd o dŷ ei chwaer-yng-nghyfraith i Fryn y Felin, ac yr oedd yn dywyll ac yn bur ystormus o hyd. Gofidiai wedi iddi gychwyn, ac fel y dynesai at lecyn trymllyd wrth Fryn y Felin, lle tyfai coed derw tywyll, a'r ddrycin yn rhuo yn eu brigau, na buasai wedi derbyn cynnig ei brawd i ddyfod i'w danfon, oblegid yr oedd gweld ei chwaer-yng-nghyfraith yn marw wedi effeithio gryn dipyn arni.

Yr oedd ganddi hi a'i meistr allwedd, ond pan gyrhaeddodd y drws, er ei syndod, gwelodd fod agoriad yn y clo'n barod. "Fe gafodd meistr sbario mynd i ffwrdd wedi'r cwbl," meddai, "mae'n dda fy mod i wedi dwad, ond peth rhyfedd iddo fo anghofio tynnu'r agoriad." Ac agorodd y drws mor ddistaw ag y medrai, a mynd i mewn.

Gan nad oedd y wawr wedi torri, a bod y gannwyll wedi hen losgi allan, yr oedd hi'n hollol dywyll yn y gegin, ond gwyddai lle y gadawsai'r blwch metsis ar y bwrdd, a cherddodd at y bwrdd i'w estyn; ond wrth ymbalfalu yn y tywyllwch, yn lle rhoi ei llaw ar y blwch, rhoes hi ar ben Ifans, a neidiodd yn ôl mewn braw gan roi sgrech arswydlon.

A'r un foment, neidiodd Ifans yntau i fyny hefyd, yng nghanol hunllef—oblegid y foment y cyffyrddodd llaw Mrs. Huws â'i ben, yr oedd Ifans, yn ei freuddwyd, yn ymdrechu â Roberts a Pharri ar fin y llyn.

"Foddwch chi mohono'i, na wnewch myn d—1," meddai, gan gythru i Mrs. Huws, ond deallodd mai mewn dynes y gafaelai, a gwaeddodd, "Martha Hopcyn! Caewch eich ceg neu mi'ch tagaf chi"; ac ar hynny sylweddolodd mai yng nghegin Bryn y Felin yr oedd, ac mai yn ei hows-cipar y gafaelai-a gollyngodd hi fel petasai'n golsyn coch.

Aeth Mrs. Huws i sterics dychrynllyd, a chafodd Ifans druan drafferth fawr i'w chael ati ei hun hefyd—a'r bore hwnnw, ef, ac nid yr howscipar, a baratôdd frecwast.

Braidd yn gloff oedd stori Ifans wrth Mrs. Huws, ddarfod iddo gael gair i beidio â mynd i ffwrdd y noson cynt, ac iddo, pan ddaeth adre, glywed twrw yn y beudy, a gweled bod rhyw gam-hwyl ar un o'r gwartheg, a phenderfynu aros ar ei draed am dipyn, ond ei fod wedi syrthio i gysgu a chael hunllef; a pharodd cwestiwn Mrs. Huws anesmwythyd mawr iddo.

"Efo Martha Hopcyn, Cae'r Pant, yr oeddech chi'n breuddwydio, meistr?"

"Martha Hopcyn, Cae'r Pant! Brenin Mawr! nage. Beth wnaeth i chi feddwl hynny?" gofynnodd Ifans yn wyllt.

"Wel, gweiddi ei henw hi wnaethoch chi, meistr."

"Gwarchod pawb, nage!

Chi sydd wedi gwneud camgymeriad, Mrs. Huws, yn siwr i chi."

"Wel, ie wir . . . dyna . . .' Ond torrodd Ifans ar ei thraws, a dweud, "Yr ydych wedi cynhyrfu Mrs. Huws, 'soniwn ni ddim rhagor am y miri yrŵan."

Brecwast bychan iawn a wnaeth Ifans, a Mrs. Huws, hithau, o ran hynny, ac aeth Ifans allan yn fuan iawn, fwydo'r anifeiliaid. Daeth yn ôl yn y man, ac meddai, "Mrs. Huws, mi'r ydych chwi wedi cael amser caled ers dyddiau, a 'fuoch chi ddim yn eich gwely o gwbl neithiwr, efallai y buasech chi'n licio mynd i orffwys."

"Na, meistr," meddai hithau, "ond os medrwch chi fy sbario i, mi fuaswn yn licio mynd i helpu tipyn ar fy mrawd."

"Ar bob cyfrif, Mrs. Huws," meddai yntau, yn falch iawn o feddwl y cai ef fod ei hun y diwrnod hwnnw; a phrin yr oedd Mrs. Huws wedi mynd, nad oedd Tomos Edwart, Tyddyn Isa', ym Mryn y Felin mewn tymer ddrwg iawn.

"Ifans," meddai, "dyma'r tro diwethaf i mi ddwad yma i gwyno ynghylch eich hen ddefaid chi, os na chedwch chi nhw, mi rof y cwn arny' nhw, a mi gân' eu gyrru mor bell fel na ddowch chi ddim o hyd iddyn' nhw tu yma i angau 'chwaith.'

A threuliodd Ifans y bore i gyd, a rhan helaeth o'r pryn-hawn yn chwilio am y defaid a yrasid ar ffo, gan gi Roberts, y noson cynt. Ac yn rhyfedd iawn ni welodd neb a oedd wedi clywed am helynt Cae'r Pant.

Eithr pan oedd yn troi o'r ffordd fawr i'r lôn a arweiniai. at Fryn y Felin—yn union yn y fan y daethai ar draws y lladron y noswaith cynt, pwy welai ond Roberts—a'r peth cyntaf a ddywedodd oedd: "Y postman gwelodd o, Ifans."

"Gweld beth?" gofynnodd Ifans.

"O'r Tad! fel yna 'rydych chi—ond yr hen Hopcyn, siwr iawn, â'i dei am ei wddf." A gwingodd Ifans.

"Unarddeg bore yfory y mae'r cwest."

"Ie?" meddai Ifans yn gwta.

"Mae'n debyg mai noson dipyn yn ddi-gwsg gewch chi heno Ifans, ond mi fydd yr arian yn dipyn o gysur i chi," meddai Roberts, ac ychwanegodd yn wamal-" "Does dim i chi wneud ond gweddïo am i'r crwner a'r rheithwyr gael yr 'arweiniad' yfory. Ha! Ha!"

Ac ymaith ag o ar hynny.

"Mi fuasai'n well gen' i drystio Parri—er mor beryglus ydyw hwnnw, na'r cenau yna," meddai Ifans wrtho'i hun, dan fynd adre'n bur anesmwyth ei feddwl

Nodiadau