Blacmel/Yn y Feis

← Y Lleidr

Blacmel gan John Pierce

Bargen Galed →

PENNOD II
YN Y FEIS

EISTEDDAI J. E. Parri,—y Bwtsiar Mawr, fel y gelwid ef, yn ei gadair freichiau o flaen tân braf—ym Mhen-y-cae, sef tŷ y fferm a ddaliai, rhyw ddwy filltir o'r Dre, ac yn terfynu ar dir Roberts Tŷ'nymaes.

Yr oedd ganddo dŷ braf ar gwr y dref hefyd—Bron-y-wawr, gwaith rhyw chwarter awr o'i siop yng nghanol y Dre.

"Ddaw o tybed?" gofynnai iddo'i hun, gan daflu golwg ar y cloc; "mae hi'n bum munud ar hugain wedi wyth, ac os nad ydw i'n gwneud camgymeriad mawr, mi ddaw'r nodyn a gafodd o neithiwr â fo, ac os na ddaw hwnnw â fo, mi yrraf un a ddaw â fo. Yr oeddwn i wedi ei hen amau o—ond neithiwr mi gefais ei weld wrth y gwaith, ond 'fedrwn i'n fy myw beidio â'i edmygu o—mae o'n. feistr perffaith ar ei waith. Mi fydd yn dipyn o sioc i Rob—. Ust! Dyma fo ar y gair."

Gyda hynny dyma guro ar y drws—curo lled gryf, a chyflym.

"Ie, Roberts," ebe Parri yn ddistaw, "curo rhy hy, a rhy gry o lawer i ddyn mor ddieithr—onibai ei fod dipyn yn gynhyrfus. Mi arhoswn ni am dipyn."

Wedi ychydig o ddistawrwydd, dyma guro drachefn—trymach a chyflymach.

"O! wel," meddai Parri yn ddistaw, gan godi, "mi agorwn ni yrŵan, rhag inni orwneud pethau."

Cyn gynted ag iddo agor, meddai Roberts, mewn tôn braidd yn uchel—"Roberts Tŷ'nymaes sydd 'ma, Mr. Parri." "Ie," meddai Parri yn swta, "felly 'rydw' i'n gweld. Dowch i mewn. Nid busnes i'w drafod yn y drws sy gennym ni heno." Pan glybu Roberts y dôn a'r geiriau hyn, daeth ei ofnau yn ôl, ond meddai—"Y—yr ydw'i ar dipyn o frys heno, Mr. Parri, 'ddo'i ddim ond i'r lobi am funud. Beth?"

"O! dowch Roberts," meddai Parri ar ei draws, "mi ddowch ymhellach na'r lobi, pan ddeellwch chi beth sydd gen' i i'w ddweud wrthych."

Canfu Roberts ar unwaith fod Parri yn gwybod rhywbeth, ac er iddo gyffroi drwyddo, ceisiodd ei hel ei hun at ei gilydd, a chymryd arno fod yn ddigyffro, a dilynodd Parri tua'r gegin, gan y sylweddolai nad y drws na'r lobi oedd y lle i wynebu y sefyllfa.

"Eisteddwch," meddai Parri, "mae'r howscipar 'ma wedi mynd adre tan yfory; dyna'r wisgi wrth eich penelin—'fydda'i yn cymryd dim fy hun."

"Am funud Parri," ebe Roberts, "inni gael deall ein gilydd, eisiau gwybod sy gen' i beth—.'

"A dyna'r soda ar y seidbwrdd," ebe Parri ar ei draws, yn hollol ddigyffro.

"'Does arna'i ddim eisiau'ch wisgi chi," ebe Roberts yn chwyrn, "eisiau gwybod sy gen' i beth—.'

"Ie siwr, ie siwr," ebe Parri, ar ei draws, "eisiau gwybod y neges sydd arnoch yrŵan, ond efallai y bydd pethau wedi newid tipyn toc, ac mai eisiau wisgi y byddwch chi'r adeg honno."

Ar hyn cododd Roberts o'i gadair, ac wynebu Parri yn ffyrnig—yr oedd yn llawer mwy dyn na Pharri—ac meddai yn chwyrn, "Efo pwy yr ydych chi'n meddwl eich bod yn siarad? Onibai eich bod yn eich tŷ eich hun—." Pallodd geiriau Roberts, oblegid tra safai o flaen Parri yn fygythiol, ni chymerai Parri fwy o sylw ohono na phetai ddim yno o gwbl, ond trefnu rhyw bapurau'n brysur, gan estyn pin dur ac inc.

"Roberts," meddai'n ddigyffro, "ewch yn ôl i'ch cadair, a chopïwch hwn allan yn eich llawysgrifen eich hun, a rhowch eich enw wrtho, tra byddaf innau'n rhoi glo ar y tân yn y gegin gefn, a rhywbeth felly."

"Y dyn gwirion" dechreuodd Roberts, yn fygythiol, ond yr oedd Parri wedi mynd o'r ystafell. Safodd Roberts am foment, â golwg hurt arno, a chychwynnodd allan. . .

"Na," meddai, "waeth imi weld beth mae'r creadur wedi ysgrifennu ar y papur 'ma, cyn mynd."

Ac meddai Parri yntau wrtho'i hun yn y gegin gefn, "Os â Roberts allan heb ddarllen y nodyn, fe synnaf yn fawr; mi rof ryw funud iddo eto. Wel 'rwan amdani."

Ar drothwy drws yr ystafell, gwelodd ar unwaith fod Roberts wedi darllen y nodyn, oblegid eisteddai yn y gadair, â golwg gymysglyd iawn arno, ond ni chymerth Parri arno fod wedi sylwi, a gofynnodd: "Wel, Roberts, ydych chwi wedi seinio?"

Ar hynny torrodd Roberts allan i chwerthin dros y lle, ond yr oedd yn amlwg mai chwerthin gwneud ydoedd, oblegid yr oedd wyneb Roberts yn bur welw, a'i ên yn crynu tipyn.

"Parri," meddai, "ydych chi'n meddwl mai rêl fiŵl ydw'i?" "Nac ydw'," ebe Parri yn dawel, "neu 'chawsech chi mo'r cyfle yma gen' i."

"Cyfle ddyn, beth ydyw'ch meddwl chi? 'Rydych chwi'n gofyn i mi roi f'enw wrth hwn, a'm gwneud fy hun yn lleidr—yn lleidr defaid! Beth sy wedi dyfod trosoch chi ddyn? Ddwynais i 'run ddafad yn f'oes, ac onibai fy mod i'n credu'ch bod chwi'n wallgo, mi fuaswn yn gwthio'r lol celwyddog sy ar y papur 'na i lawr eich gwddw chi."

"Popeth yn dda felly," ebe Parri, "dyna ben arni—mi fydd yr Arolygydd Jones yn gwybod heno un mor fedrus yw Roberts Ty'nymaes am newid nodau defaid, a bod ganddo yn y stesion ddefaid yn perthyn i J. E. Parri, wedi eu trycio yn barod i fynd i Fanchester, a mi gaiff wybod bod Roberts wedi bod ar y gêm ers tro byd, hefyd."

Tra llefarai Parri'r geiriau hyn yn hollol ddigynnwrf, tan wisgo ei gôt fawr a'i grafat a'i het, aethai wyneb Roberts yn bob lliw.

"Wel, noswaith dda i chi, Roberts," ebe Parri, "mi adawaf y drws yn agored i chwi fynd allan, pan —."

"Ydych chi'n tewi'r funud 'ma?" meddai Roberts yn ffyrnig, gan neidio'i fyny, "neu mi wna' i chi—a hynny am byth."

"Am funud Roberts,—am funud bach," ebe Parri yn hamddenol, "pe gwnelech chi hynny, ni wnâi ddim lles i chi, gan 'y mod i wedi 'sgrifennu llythyr yn barod, a'i adael efo'r papurau mewn lle y ceid gafael arnynt yn rhwydd, petai rhywbeth yn digwydd i mi,—yr unig beth sy'n fy mlino i ydyw na buaswn i wedi 'sgrifennu gair ynghylch y benthyca pres a'r betio."

"Oes 'na ddim arall y medret ti ysgrifennu amdano, yr holl—wybodol?" gofynnodd Roberts yn llysnafaidd.

"Wel, nac oes, am a wn i," ebe Parri, os na buaswn i'n 'sgrifennu at Mrs. Roberts i ddweud bod tipyn o'r arian yn mynd i ryw farmed bach sy

"Parri," ebe Roberts, "beth ydyw'r gêm?—Blacmel? Y?"

"Seiniwch chwi hwnna ac mi gewch weld, ac—."

"Na wnaf Parri," ebe Roberts, "heb gael gwell dealltwriaeth na hynna."

Heb gymaint â threm i gyfeiriad Roberts, cychwynnodd Parri allan, ond ar hynny ildiodd Roberts.

""Rhoswch Parri," meddai, "mi seinia' i," a heb oedi rhagor arwyddodd y papur, yna sythodd, ac meddai, "'Rŵan, damia chi!—dyma 'mhen i dan eich cesail, ac wrth gwrs mae eisiau i minnau wneud rhywbeth rhag i chi ei wasgu. Beth ydyw?"

"Roberts," meddai Parri, "mi feddyliais am funud na seiniech chi ddim,—yn wir mi euthum mor bell â gobeithio na wnaech chi ddim, ac y buasai'n rhaid imi ddangos hwn. i chi'n gyntaf, ond mi ddylwn wybod bod hynny yn ormod imi ddisgwyl gennych. Wel, pe buasech chwi heb seinio, 'fuaswn i ddim wedi mynd at y plisman. Hwdiwch, Roberts—edrychwch dros hwn tra byddaf innau'n gorffen trefnu swper inni'n dau." Ac estynnodd lythyr i Roberts, a'r amlen heb ei chau.

A dyma a ddarllenodd:

"Yr wyf innau'n cyfaddef wrth Mr. Gruffydd Roberts, Tŷ'n y Maes, fy mod wedi bod wrthi yn lladrata defaid—a gwartheg hefyd—ers blynyddoedd, mwy o lawer nag a ladrataodd ef yn ei holl fywyd.

(Arwyddwyd) J. E. PARRI."

Cyn i Roberts gael dros ei syfrdandod, dyma lais Parri yn galw arno i'r gegin gefn, lle'r oedd swper wedi ei baratoi i ddau.

Cerddai Roberts fel dyn mewn breuddwyd, a safodd yn hurt wrth y bwrdd, â'r nodyn yn ei law. "Mr. Parri," meddai, "'Dydw'i ddim yn deall. Beth ydyw peth fel hyn? Wn i ddim beth i—. Sut mae—?"

"Mi drafodwn ni'r mater ar ôl swper," ebe Parri, "eisteddwch i lawr, a helpwch eich hun, mi ellwch wneud hynny yn hollol ddibryder."