Blagur Awen Ben Bowen/Llyfr Du Ben Bowen

← The qualities of a Sunday School Teacher

Blagur Awen Ben Bowen gan David Bowen (Myfyr Hefin)

Rhai o'r llyfrau ddarllenodd Ben Bowen pan yn lowr →

LLYFR DU BEN BOWEN.

DIDDOROL i lowyr ieuanc fy ngwlad fydd gwybod sut y treuliai Ben Bowen ei oriau hamdden fel llanc o lowr. Tymor y deg a'r deuddeg awr oedd hi, ac nid wyth awr fel y mae heddyw. Nid oes angen i mi ymhelaethau arno yn y lofa gyda'i lyfr Rhifyddeg, ei Destament bach, a'i garreg farddol, nac ychwaith am y modd y treuliai ddydd Llun Mabon. Digon yw dweyd y cysegrai y dydd hwn ar ei hyd i ddarllen a chyfansoddi barddoniaeth, os na ddigwyddai fod rhyw gyfarfodydd arbennig yn y lle. Gallwn enwi pryddestau cyfain a gyfansoddodd ar ddydd Llun Mabon. Croesawai doriad gwawr y dydd hwn bob mis.

Wele ei farn am y Dydd. Ysgrifennodd yn Saesneg yn y cyfnod hwn er mwyn ymarfer â'r Saesneg.

Y mae o'm blaen "lyfr nodiadau" am y cyfnod hwn. Hefyd, cloriau du sydd iddo, ond wynned yw'r adgofion a ddeffry ei gynnwys ynnof. Nodir yma y llyfrau a ddarllenai pan yn lowr bach, a cheir cipdrem ar ei ymdrech i ddod o hyd i baham a pha fodd pethau. Soniodd lawer am allor goch "Paham"—

Gwn am hafan lonydd
Credo tad a mam,
Gwn am forio i stormydd
Yr ofnadwy B'am.

"Gwn am boenus ameu
Sugna i ffwrdd fy ngwaed;
Colli weithiau'r goleu,
Weithiau lwybrau'm traed."

Hapus meddwl iddo ddod i wybod am doriad dydd Datguddiad hefyd—

"Ond mi wn am oleu
Llygad cariad ffydd,
Ddawnsia ar y bannau
Sy'n cofleidio'r dydd."

Beth ddarllennodd Ben Bowen pan yn lowr? Daeth cais neu ddau ataf ar i mi enwi y llyfrau a ddarllennodd yng ngwahanol gyfnodau ei fywyd. Hwyrach y gellid gwneud hyn am mai y peth cyntaf a wnelai a llyfr newydd oedd dodi ei enw arno a'r dydd y'i prynodd. Mynnai lyfr newydd bob Sadwrn tâl. Casglasai lyfrgell go dda pan yn lowr. Ond yr wyf yn crwydro oddiwrth lyfr du'r nodiadau. Ar y tudalen cyntaf ceir ei enw"B. Bowen, 160, High Street, Treorchy, Cwm Rhondda, Pontpridd, yw iawn berchenog y llyfr hwn," a'r dyddiad "Ionawr 5, 1893." Yna "Hanesion Ysgrythyrol," &c., gyda'r arwyddnod o lun llaw, yr hon a ddengys fod ganddo ef law gelfydd. Yna ceir enw a chyfeiriad cefnder iddo—"B. Rees, 3, Off Street, Vancouver, B.C., Canada." Yr oedd yn hoff o'r cefnder hwn, er nad oes air o'i hanes wedi cyrraedd Cymru ers blynyddoedd.

Ysgrif ar Jacob yw'r gyntaf sydd yn y llyfr, a cheir nodiad iddo ei darllen nos Fercher, Chwefror 15fed, 1893. Dilynir hon gan ysgrif ar Abraham—ei hanes a'i gymeriad. Yna cawn ysgrif ar Wyrthiau Crist sydd yn dangos manylder mawr. Ar ol hon cawn bregeth ar Hebreaid xi. 3 (rhan). Cynnwys hon, er ei bod yn fachgenaidd iawn lawer o bethau diddorol. Dilynir hi gan fraslun pregeth arall ar y testun "Pa faint gwell yw dyn na dafad?" Dengys hon gynnydd amlwg.

Wrth fynd rhagom ceir nodiadau ar rai o'r llyfrau diwinyddol a ddarllennodd. Y mae rhai o'i nodiadau yn Gymraeg a'r lleill yn Saesneg. Ai dyfyniadau ydynt neu nodiadau o'i eiddo ef ei hun, nis gallaf ddweyd gyda sicrwydd. Cymerer un Saesneg, er engraifft,—"One of the purest impulses a young man can have in life is the desire to give his parents reason to be proud of him." Tybed nad eill pobl ieuainc Cymru heddyw gael ysbrydiaeth o'r arwyddair hwn.