Blagur Awen Ben Bowen/Marwnad Sarah Jane Davies, Ystrad

← Englynion anrhegu

Blagur Awen Ben Bowen gan David Bowen (Myfyr Hefin)

Marw goffa William Reynolds, Treorcid →

MARWNAD I'R DDIWEDDAR FEISTRES SARAH JANE DAVIES, GREENFIELD HOTEL, YSTRAD.^[1]

I.
MAE ein hardal yn bruddglwyfus
O dan gledd yr angau du,
Wedi colli meistres Davies,
Y foneddes hynaws, gu;
Ac wrth gofio iddi syrthio
Pan yng nghanol bri ei hoes,
O pa un all beidio wylo
O dan ergyd drom y loes?

O yr addfwyn wraig anwylaf
Pam, O pam gadawodd ni?
Drwy ei cholli yn hiraethus
Collwn hefyd ddagrau'n lli;
O ti greulawn, greulawn angau,
Ai nid gwall oedd hyn i ti?
Cwympaist hi yn ei man gorau,
Erchyll yw dy weithred ddu.

Chwith yw'r syniad, trwm yw'r newydd
Roddi hon mewn oeraidd fedd;
Wylo'r ydym yn anedwydd,
Llofruddiedig yw ein hedd;
Mwy ni cheir di-ail gymdeithas
Buddiol yr angyles bur,
Fel gwir Gristion 'roedd yn addas,
Ac O! 'i cholli a bair gur.

Cŵyn yr awel, a gruddfannau
Chwerw-dost ein hardal ni,
Eto dorrant dêr ddistawrwydd
Yr alarus fynwent ddu;
Ac fel dwys ysbrydoedd beunydd
Hwy dramwyant yn ei chol,
Ac yn deisyf arni roddi
Meistres Davies fâd yn ol.

Pe gallasai dagrau lwyddo
I gael un yn ol o'r bedd,
Meistres Davies fyddai honno,—
Y goeth wyryf gain ei gwedd;
Ond na chwynwn,—ymfoddlonwn
I ewyllys Teyrn y Ne';
Rhwymwn hefyd bob amheuaeth
Ni wna hwnnw fo o'i le.

Prudd-alaru mae'r awelon
Wrth gusanu'i bedd yn gun;
A phan dyrr y bore tirion
Wylo wna y bedd ei hun;
Arni'r heulwen sy'n pelydru
I fywiogi'r briddell oer,
A daw'r gwanwyn gyda'í dlysni
O edmygedd i'w choroni,
Ac O! hefyd i'w harianu
Gyrru'n deg ei gwawl wna'r lloer.

Teimlwn ninnau bur anrhydedd
Wrth gusanu beddrod hon,
Ac er chwerwed yw ein galar
Braidd na wnawn ni hynny'n llon;
O wir barch at Meistres Davies
Parchwn y dywarchen brudd,
Ac â'n dagrau fel teg berlau
Fei haddurnwn nos a dydd.

Chwith yw eglwys Nebo hebddi,
Wylo mae a'i bron yn brudd;
Ramah ydyw hi mewn cynni,
Ocheneidiau dwysion rydd;
Rahel ydyw wedi colli
Plentyn fagwyd ar ei bron;
Prudd-der sydd yn ei hamgylchu,
Ac ni fynna fod yn llon.

Ond wrth gofio, ei duwioldeb
Y mae modd i lawenhau;
A thrwy hynny, beichiau trymion
Galar sydd yn ysgafnhau;
O paham y collwn ddagrau
Myned gartref wnaeth uwch clwy';
Ac yng ngwlad yr aur delynau
I'r hoff Iesu rhydd folawdau
Yn ddiangol rhag saeth angau;
Ni sy'n nod i'w saethau mwy.

II.
Awn yn ol yng ngherbyd Hiraeth
I'w gweld hi pan yn ei chryd;
Gwawr wir ddenol o athrylith
Brydferth ddawnsiai yn ei phryd;
Yr oedd rhywbeth yn ei thremiad
A chwareuai delyn serch,
Rhywbeth oedd uwchlaw desgrifiad,
Droai'n fwyn y mwyaf erch.

Fel mae'r wawr yn deg hysbysydd
O gyfodiad hardd yr haul,
Ac fel rhag-fynegir 'stormydd
Drwy sobreiddiwch pur y dail,
Felly hefyd ydoedd hithau
Pan yn wyryf ieuanc, lon;

Ei hatebion doeth, a'i geiriau
A'i mawr awydd am gael llyfrau
Inni'n amlwg a broffwydai
Am ddyfodol disglair hon.

Pan ydoedd hi'n un ieuanc, fwyn, a glanbryd,
Dilynodd Iesu drwy y "beddrod dyfrilyd ";
Yr oedd yn ŵyl, ond eto'n ddewr fel milwr
Yn y cyd-gladdiad" gyda'r hardd Waredwr;
Fel Timotheus, ei phroffes dda i'r diwedd
A gadwodd heb lychwino ei hanrhydedd;
Hi gymdeithasai gymaint gyda'r dwyfol
Fel nad yw'n rhyfedd iddi fyw mor dduwiol.
Yr oedd duwioldeb fel afonig arian
Yn llifo drwy ei bywyd yn sancteiddlan;
Fel Moses, pan ddaeth lawr o fynydd Sinai
A'i wyneb yn disgleirio, ydoedd hithau
Yn ei sancteiddrwydd euraidd a dihalog;
Drwy'i hoes yr oedd yn gannaid ac yn heulog.

Ac yn Nebo am flynyddau
Chwareu yr harmonium fu,
Ac O! tysteb dlos yn anrheg
Gan yr eglwys gafodd hi;
Ond gan Iesu'n wobrwy harddach
Telyn aur gadd Sarah Jane,
Gyda pherlog goron bywyd,
Lle nad a hi byth yn hen."

Yno, hefyd, mewn addfwynder
A'i chymeriad drwy ei hoes,
Tynnodd ddarlun mewn dillynder
O'r hoff Wr fu ar y Groes;
'Roedd ei geiriau doethion, addien,
Yn dwyn delw plentyn Rhi;
Ac yn wyn drwy'r ddu Iorddonen
Yn ddiangol nofiodd hi.

A rhy fawr oedd Meistres Davies.
Fyth i fod o hunan-fryd;
Ond yn ddigon mawr i blygu
Yn weinyddes ar bob pryd;
Rhy bur hefyd i erch ragrith
I ddifwyno'i buchedd wiw,
Ac un lawn o wir athrylith,
Yr hon dreuliodd yng ngwaith Duw.

Mor fwyn ag oen yn prancio ar y bryn.
Y gweithiai hithau dros yr Ior mor wyn;.
Ac yn ei theulu, O mor ddidwyll bu,
Yn neddfau Duw ei phlant hyfforddai'n gu;
A'i geiriau a'i gweithredoedd yn ddi-goll
Yn ddelw hardd o burdeb iddynt oll.
Yr oedd yn llawn elfennau y wir fam,
Ac O mor dyner gwyliai'r plant rhag cam;
Hi roddai o gyfiawnder ac o gariad purwyn
Ryw gerydd llym a chyngor tyner i bob plentyn;
Ac O yn hyn yr ydoedd hi yn gwan gysgodi
O fel mae'r Duwdod mawr ei hunan yn gweithredu;
A mwyach ar ei hol, y gŵr, a'r plant sy'n wylo
Mewn alaeth dwfn tra'u cyeur wedi'i oer wenwyno;
Ac am flynyddau yn yr ysgol ddyddiol
Hi fu yn goeth athrawes dra defnyddiol,
Yn llawn o bob gwybodaeth, ac O! braidd yn ddiwall,
Yr hwn fel ffynnon roddai hi i arall,
Nid elai ei dysg hi yn llai drwy hynny,
O! na, wrth roi, 'roedd hithau yn cynhyddu;
Yr oedd yn ddigon mawr i ddysgu'r mwyaf,
Ac hefyd ddigon bach i ddysgu'r lleiaf;
A! amheu'r wyf, a fu erioed ei hafal
I wneud peth mawr yn fach, i blant yr ardal

Ei ddeall; â doethineb medrai agor
Aur ddrysau eu meddyliau i gael trysor;
Ac yno, rhaid hir aros yn bryderus
Cyn ceir athrawes ail i Meistres Davies.

Gan wir burdeb ei chymeriad
A addurnwyd yn ferth iawn,
Ym mhob rhinwedd o'i gweithrediad,
Fyth ni welwyd un mor llawn;
Yr oedd tlysni a'i holl egni
Wedi urddo'i chorff yn fâd,
Fel am ddangos drwyddo'n eglur
Harddwch pur y nefol wlad.

Gwynder perffaith a seraffaidd
Ar ei hwyneb wnai ei sedd;
Ar ei phen 'roedd coron eirian
O lywethog brydferth wedd;
A'i dwy lygad hardd belydrog
Ddawnsient yn llawn tlysni pur,
Fel dwy seren fwyn ariannaidd
Yn ffurfafen meddwl clir.

Ond i'w henaid hi yn addurn
Yr oedd tlyeni cannaid Duw,
Yr hwn ydoedd yn disgleirio'n
Ei sancteiddrwydd llachar, byw;
Dlysni pur! nid allai angau
Lwydo hwn yng ngwaelod bedd,
Tlysni didwyll, ac heb frychau
I anurddo'i ddwyfol wedd.

Benyw dyner, ddoeth, ystyriol,
Eto'n danllyd dros y gwir;
Hefyd drwy ei rhodiad duwiol
Addurn oedd i Gymru bur;

Ffyddlawn hefyd oedd ei geiriau
I'w gweithredoedd heb nacad;
Ac yr oedd ei chalon gartref
Pan yn rhoi cynghorion mad.

Tarian byw oedd i'r anghenus,
Gadwai angen rhagddo, draw;
Rhoddion fyrdd yn dangnefeddus,
Roddodd iddo yn ei law;
Llifai drwy y rhoddion hynny
Afon o dduwioldeb pur,
Ac ni allai'r llymaf dlodi
Roddi un rhy isel iddi
Beidio'i arddel a'i wir garu;
Balm oedd hi esmwythai gur.

III.
Os cystudd trwm gadd hon cyn myned trwy
Yr afon ddu, a gloesion heb nacâd;
Yr ochr draw, mwynhaodd wedyn fwy
Ar dêr ogoniant prydferth dy ei Thad;
Ac yno mwyach mae'n y teulu nefol
Yn neithor deg yr Oen mewn hoen anfarwol.

Ond, er mor hoff yw'r Nef i lygad Ffydd;
(I ni maddeued y nefolaidd lu),
Daw'r dagrau ar ol hyn, ac am hardd ddydd
Y dwyfol wawl, fe welwn nifwl du.
Yn brudd alargan aeth ein cân felusber,—
Ein mwyniant a'n llawenydd aeth yn chwerwder.

Mewn alaeth, 'rym yn wylo uwch ei bedd,
Nid am fod un amheuaeth ynnom ni
Nad ydyw hi yn awr mewn dedwydd hedd
Yn canu'n iach dan nodded mwyn ein Rhi;
Ac anfarwoldeb yno mae'n anadlu
Ar lan afonydd bywyd gyda'r Iesu.

Yr oedd yn llawn o anian goeth, gerddorol,
A'i llais eosaidd beunydd yn ddeniadol;
Ai nid am fod gwir angen am berores
I ganu "Iddo Ef" mewn Gwynfa gynnes,
Y rhoddodd Duw'n llaw angau yr awdurdod
I ddwyn yr uniawn Feistres Davies hynod.

Yn awr, mae hi'n ei helfen fwyn yn canu;
I'n cartref, cyn bo hir, awn ninnau ati;
Ac O pwy wyr, pan awn drwy'r ddu Iorddonen
Na ddaw i'n cwrdd yn llaw y Ceidwad addien?

Os o hiraeth dygwyd Sarah—o'n gwydd,
Os ei chun gorff bydra;
Yn fwyn dwyf ei henw da—'n goffaol,
Ac yn bur siriol a gair bersawra.
1894.

Nodiadau

1. Cystadleuol yn Eisteddfod Nebo, Ystrad, Ionawr laf, 1895.