Bugail y Bryn/XXVI

← XXV

Bugail y Bryn gan Elizabeth Mary Jones (Moelona)

XXVII →

XXVI.

Nid oedd yno neb i'n gwylio
'N agor drws ein Heden wiw,
Dim ond swn y gwynt yn cwyno
Dorrai ar ein clyw.

DAETH y gaeaf yn sydyn. O fore Sadwrn hyd y nos Iau dilynol, bu'r glaw yn tywallt a'r gwynt yn chwythu, a thrwy gydol y dyddiau a'r nosweithiau meithion, tywyll hynny, gorweddai Owen Elis ar ei wely, yn nychu dan hynny, Manw ac nid Gwen welai Ann amlaf. Yr oedd annwyd trwm. Am y tro cyntaf yn ei oes weinidogaethol, methodd fynd i'w bwlpud ar y Sul, a gorfu i'r gynulleidfa siomedig foddloni ar gyfarfodydd gweddi.

Yn gymysg â'r danteithfwyd maethlon a'r cyffeiriau, rhoddai Miss Elis i'r claf ddognau helaeth o anerchiadau a rhybuddion ynghylch terfynau rhesymol gofal bugeiliol a diffyg ystyriaeth dynion yn gyffredinol, ac Owen Elis yn anad neb. Os cofiai unpeth, byddai, druan, yn sicr o gofio mwy drwy ei oes, iddo unwaith redeg a chwysu drwy y dydd, byw ar hanner digon o fwyd, ac yna ychwanegu at ei orffwyledd drwy aros allan am oriau yn niwl oer nos o Dachwedd. Pa ryfedd i natur godi mewn gwrthryfel?

Eithr yr oedd dioddefaint mwyaf y dyn ieuanc ymhell tuhwnt i ddeall Miss Elis ac o gyrraedd ei medr hi i'w leddfu. Yn unigedd dyddiau'r cystudd gwelodd mor anobeithiol bell oedd o gyrraedd ei ddelfryd. Addawsai roi ei holl galon a chysegru ei holl fywyd i Dduw. Gwyddai am seintiau brofasai, yn ystod tymor o afiechyd, lawenydd pennaf eu bywyd mewn cymundeb â Duw. Nid dieithr iddo yntau gynt yr un llawenydd. Belled o'r tir uchel hwnnw yr oedd erbyn hyn Beth ddaethai o'r hen fwyn orfoledd? Llifasai cariad daeorol fel llanw'r môr i'w galon. Efe ei hun oedd wedi esgeuluso cau'r dorau. Yn awr wele Dduw yn tynnu Ei ddiddanwch oddiwrtho, yn ei fwrw ymaith oddi ger Ei fron, yn cymeryd Ei Ysbryd sanctaidd oddiwrtho. A methai yntau deimlo'n edifeiriol a gostyngedig yn wyneb hynny! Hiraethai am gael codi o'i wely yn iach,—nid er mwyn ail ymdaflu i'w waith, ond i gael rhedeg at Gwen Alun, a dywedyd ei gariad wrthi, cael yr hawl i'w chysgodi rhag stormydd malais a chenfigen, ei gwaredu o afael Fred a John, a chael nefoedd ei fywyd yng ngwên ei hwyneb a miwsig ei llais.

Tra bu'r Bugail yn gorwedd yn ddiymadferth, trodd olwynion bywyd yn ddiaros fel erioed.

Daeth prynhawn Gwener eto, ac un gwyllt a garw oedd er peidio o'r glaw. Eisteddai Gwen wrthi ei hun, o flaen y tân cwlwm siriol, a syllai yn freuddwydiol ar y fflamau gleis- ion bob yn ail a darllen y llythyr ddaliai yn ei llaw. Aethai Manw i'r pentref ar neges dros Ann, Maesyryn. Y dyddiau hynny, Manw ac nid Gwen welai Ann amlaf. Yr oedd amser Ann yn rhy brin, ac nid oedd Gwen yn ddigon iach ei chalon i fynd lawer o'i chartref. Edrychai yr hard iawn yn ei dillad duon syml. Edrychai'r gegin lân gynnes yn gysurus iawn hefyd, ond yr oedd rhyw wacter a distaw- rwydd rhyfedd drwy'r tŷ i gyd wedi symud yr hen wr. Ym- ddangosai'r hen ddodrefn cyfarwydd fel pe'n syllu'n garu- aidd ar Gwen ac yn ei gwylio'n bryderus fan honno â'r llythyr yn ei llaw.

Llythyr oddiwrth Fred oedd o un o drefi mawrion Lloegr. Aethai yno wythnos yn ol a dychwelai heno. Buasai'n ffodus iawn i gael lle da gyda'i hen feistr yn un o swydd- feydd y dref. Byddai'n dechreu ar ei waith ymhen pythef nos, a heno tua chwech o'r gloch gobeithiai weld Gwen i gael dywedyd stori ei fywyd wrthi.

A gwyddai Gwen beth fyddai' diwedd y stori honno. Byddai raid iddi bellach benderfynu un ffordd neu'r llall. Dywedasai ei mam eisoes ei bod yn bryd i Manw ddychwelyd adref. Ni allai hithau fyw ei hun yn Isaber yn ddiwaith a diamcan, a phrin yr oedd ei heisieu ar ei mam. Dyna Fred wedi gwneud yr hyn a geisiodd ganddo, sef, "cael lle bant." Sylwai pobl ar y cyfnewidiad yn ei fywyd yn ddiweddar, a charai efe hi â'i holl galon. Sut gallai ei wrthod mwy? Nid oedd modd gohirio eto chwaith. O, paham nad allai hi deimlo mor sicr a diogel ag y teimlai Ann, Maesyryn, heb gysgod troedigaeth ynglŷn â'i dewisiad!

Yr oedd Manw a hithau yno pan ddaeth Fred. Ai yr un Fred oedd hwn ag a weithiai ar gaeau Maesyryn bythefnos yn ol? Yr oedd mor lân a thrwsiadus a gŵr bonheddig! Yr oedd ei ddillad glas tywyll yn ei weddu'n llawer gwell na dillad gwas fferm. Fel hyn yn sicr y bwriadwyd iddo wisgo erioed. Llamodd calon Gwen. Edrychodd arno gydag edmygedd diamheuol yn ei llygaid.

Prudd meddwl fel y ca'n cariad puraf ar y ddaear yn fynych ei blannu a'i feithrin gan ddamwain mewn gwisg ac ymddangosiad allanol!

Yr oedd gan Fred lawer i'w ddywedyd am ei deithiau, a chafodd y ddwy chwaer yn wrandawyr aiddgar. Ond ni allai ddywedyd ei neges pennaf i glyw'r ddwy. Trodd o'i Gymraeg bratiog i'r Saesneg,-.

"Gwen," ebe ef, "won't you come out with me? Let us go for a nice walk. I can't tell you everything here. I could not in this house even if we were alone. I want to feel the kindly night around me, its soft winds fanning my cheek, and I want to hold your dear hand in mine. Come, Gwennie dear."

Aethant heibio Penffynnon, ac i fyny drwy'r lôn gul, hir hyd y fan lle y cydia a'r brif-ffordd. Hyfryd iawn wedi'r cyfan oedd bod yng nghwmni Fred. Yr oedd ef mor gryf, meddai gymaint o awdurdod mwyn; yr oedd mor ffit i gwrdd a'r byd, ac eto mor dyner. Gyda phob cam pwysai Gwen yn llwyrach arno. Safasant wrth yr un iet ag y pwysai Gwen arni ar y noson bell honno yn y Gwanwyn, pan gerddasai gyntaf gyda Fred.

Mor hardd wyllt oedd y nos! Yr oedd lleuad rywle yn y nen, ond cuddid hi'n llwyr gan gymyl trwchus afonydd. Rhuai a chwynfannai'r gwynt bob yn ail. Crynai a phlygai pob llwyn a choeden. Yr oedd Natur oll yn gruddfan. Llanwyd calon Gwen a dychryn dieithr.

A'i Gymraeg amherffaith, swynol, ac weithiau mewn Saesneg bron rhy ddwfn i Gwen i'w ddeall, adroddodd Fred stori el orffennol yn llawnach nag y gwnaethai erioed o'r blaen. Cododd gwrr y llen ar ei fywyd yn y dref cyn ei ddyfodiad i Gymru. Nid oedd y ddalen yn wen i gyd, ac wrth ddatguddio'r darnau duaf, gafaelai yn dynn yn llaw Gwen fel pe bai arno ofn iddi redeg a'i adael cyn clywed y cwbl. Eithr ni charasai un ferch erioed fel y carai Gwen. Wedi ei gweld hi y dechreuodd ffieiddio ei ddull o fyw, ac awydd am droi dalen. Hi oedd wedi ei achub. Hi oedd ei guardian angel. Buasai'n llwyddiannus gynt yn ei waith, yn ennill arian da, cyn dechreu mynd lawr. Profid hynny gan y ffaith fod yr un meistr yn ei gymeryd yn ol yn awr wedi pum mlynedd. Hi roisai amcan newydd i'w fywyd. Hi oedd ysbrydiaeth ei fywyd. Er ei mwyn hi y byddai byw mwyach.

And now, dearest, you will not let me go down again. I shall be safe with your love to guide and protect me. Sweet one, give me now your promise. We will be married here, and then we'll go away to our new home at once. Will you be mine, Gwen?"

Yn sicr, yr oedd llwybr bywyd yn glir bellach i Gwen. Yr oedd Fred yn ei charu, ac yr oedd ei heisieu arno. Term tlws iawn oedd "guardian angel," ac yr oedd Fred yn rhy dda i'w adael i lithro eto. Cai fynd ar unwaith i ffwrdd ymhell,—o olwg ac o glyw unrhyw beth a ddigwyddai, a diau y deuai angof, a thawelwch meddwl, a dedwyddyd. Yr oedd ganddi olwg fawr ar Fred. Oernadai a chwynfannai'r gwynt fel mil o ysbrydion cyfeiliorn Pwysodd Gwen ei phen ar fynwes Fred, a sibrydodd,

"Yes, Fred, I will be your wife."

Ni charai Owen Elis feddwl treulio Sul arall heb fynd i'w bwlpud. Aeth allan am ychydig dydd Gwener, a dydd Sadwrn teimlai'n ddigon cryf i fynd am wib hir wrtho'i hun. Cymerodd y ffordd isaf heibio Llainddu a'r Bwlch,—i Is- aber. Ni allai aros yn hwy heb weld Gwen. Gadawsai ei gystudd ef gyda'r un awydd hwnnw uwchlaw pob awydd arall. Yr oedd y bryn uchel feddyliasai oresgyn yn rhy serth iddo, yn ormod i'w nerth. Gwell iddo yntau rodio'r dyffryn cynnes fel dynion ereill a gorffen hiraethu am y llechweddau. Prysurodd ei gamre heb yn wybod idde. Gyda phob cam cloff murmurai'n ffyrnig ddwy linnell o emyn,-"Eled daear, eled dynion, Man y mynnont, ni waeth ble. Eled d'aear, eled dynion, Man y mynnont, m waeth ble."

Methai a chael llonydd ganddynt. Yr oeddent fel ellyllon yn ei ymyl yn gwatwar ei gloffni, yn chwerthin am ei fethiant.

Yr oedd yn dechreu nosi pan gyrhaeddodd Isaber. Manw ddaeth i'r drws i ateb ei guriad. Rywfodd ni chyfrifasai ar bresenoldeb Manw, ond wele Gwen yn estyn ei llaw yn wyl aidd, ac yn dywedyd, Helo, Mr. Elis!" gan roi cyfoeth o. ystyr yn y geiriau.

Daliodd Owen Elis ei llaw a syllodd i'w llygaid cyn dywedyd gair. O, oedd, yr oedd Gwen yn ei garu, neu pa beth achosai gymaint o gyffro yn ei hwyneb? Yn wir, onid oedd yn bosibl roddi o ryw ysbryd rybudd iddi o'i ddyfodiad? Edrychai fel pe'n ei ddisgwyl. Ni wisgai merched y wlad eu dillad duon felly ar ddydd gwaith. Ac mor lân oedd y tŷ! Mor llawn o gysur a hedd oedd yr aelwyd gynnes!

Rhedeg yn wyllt wnai meddyliau'r gwr ieuanc tra'n ceisio siarad pethau cyffredin â'r ddwy eneth. Er wedi dyfod yno gyda'r unig amcan o ddywedyd ei neges fawr, mwyn oedd oedi felly a syllu ar wyneb hardd Gwen, a dychmygu am y gwrid a'i gorchuddiai, a'r goleu disglair a ddeuai i'w llygaid yn y man, pan ddywedai efe ei gariad wrthi, ac y gofynnai iddi'r cwestiwn mawr. Gwelai ei syndod ar y cyntaf, ei gwyleidd-dra, a'i hofn feallai i feddwl bod yn wraig i weinidog, ond gwelai hi a'i phen ar ei fynwes yn datguddio cyfrinachau'r misoedd aeth heibio,—y llawenydd a'r ing.

Gwelai eto ym mhellach, Gwen yn frenhines ei aelwyd, yn oleuni ei gartref, a gwelai hi'n eistedd fin hwyr fel yn awr wrth y târ siriol, a baban bychan ar ei glin. Anghofiodd fodolaeth John a Fred a phawb arall, nid oedd ond Gwen ac yntau vn y byd. Cododd i dir mor uchel nes anghofio'r cloffni a'i blinasai gymaint ar hyd y blynyddoedd. Hyfryd gweld cyffro Gwen eisoes yn ei bresenoldeb. Yr oedd mor gyffrous nes ei bod yn edrych ar y cloc bob yn ail funud heb yn wybod iddi ei hun.

Geneth gall o'i hoed oedd Manw. Cymerodd y bwced o'r llaethdy ac aeth allan, a gwyddai Owen Elis ei bod wedi mynd i odro. Eisteddai Gwen gyferbyn ag ef ar yr aelwyd Edrychodd arni a'i enaid yn ei lygaid fel y gwnaethai wrth ysgwyd llaw. Plygodd tuag ati. Gwen," ebe ef. Cododd Gwen yn sydyn, fel pe'n ofni iddo ddod yn agos ati a chyffwrdd â hi. Rhoddodd i'r dyn ieuanc edrychiad arhosodd gydag ef am byth,—

"O, Mr. Elis," ebe hi, "hisht! peidiwch gweid dim. Mai'n rhi ddiweddar! Mai'n rhi ddiweddar!

Ar y foment, clywyd swn rhywun yn cerdded at y drws, yn gwaeddi "Hallo!

"Hallo!" yn llawen, ac yn dod i mewn i'r gegin.

Aeth Gwen i'w gyfarfod. Cododd y gweindog gan syllu'n syn.

"Gwennie, my darling," ebe Fred, gan gymeryd ei ddyweddi yn ei freichiau a'i chusanu.