Caneuon Mynyddog/Marwnad Jack y Lantern

Caneuon Mynyddog

gan Richard Davies (Mynyddog)

MARWNAD JACK Y LANTERN.

MAE beirdd pob oes a gwlad
Wrth ganu marwnadau,
Yn arfer gwneud rhyw nâd
Gwynfanus iawn i ddechrau;
Mi nadaf finau 'n awr,—
Beth bynag wnaf, rhaid nadu,—
Gwneud nâd yw'r orchest fawr
Sy'n nglŷn a marwnadu.

Gadewch ro'i nâd i Jack
Sy'n huno gyda'i deulu,
Mae tànau 'mhawen lac
Bron at y peth i nadu;
Mae'n ffasiwn trwy y wlad
I nadu am enwogion,
Os haedda neb gael nâd,
Mae Jack yn un o'r dynion.

Pwy oedd rhieni John,
(Neu Jack yn fwy priodol,)
Fe dd'wed'r oes olau hon
Nad oes dim sicrwydd hollol;
Ymholais a hen ŵr
A wyddai bron y cwbwl,
A d'wedai ef yn siwr
Ei fod yn fab i benbwl.

Pe na buasai Jack
Yn fwy na'i holl gyfoedion,
Ni roiswn i ddim crack
Am ganu i'w weddillion;
O na, 'r oedd Jack yn fawr
Pan oedd yn fach 'ran hyny,
'Roedd o'n un bychan mawr
Ac nid pob un sydd felly.

Yn ysgol Glan y gors
Ca'dd Jack ei education,
Fe'i llusgwyd ef by force
Trwy'r classics, ben a chynffon;
Ca'dd deitl, sef B.A.,
Yn union am ei drafferth,
A dyma'r ystyr wna'r
Llyth'renau,—"Bwgan Anferth."

Ond cyn pen nemawr iawn,
Fel bydd y llangciau 'n wastad,
Aeth Jack ar ryw brydnawn
Am dro i geisio cariad;
A syrthiodd dros ei ben
Mewn cariad anghyffredin,
A rhyw hen lady wen
A elwid "Gwrach y Rhibyn."

Ni fynai mo'no 'n ŵr,
A'i rheswm oedd, fe dd'wedir,
'R oedd ef am fyw 'n y dw'r,
A hithau ar y sychdir;
Ac felly hyd ei drangc,
Ar ol i hon ei siomi,
Bu Jacko fyw'n hen langc
Heb neb i'w ymgeleddu.

O gors i gors yr äi
Trwy 'i oes, heb neb yn agos,
A golau'i lantern wnai
Pan unwaith doi y ddunos:
Pob "Canwyll Gorff" fu 'rioed
Yn gwibio cymoedd Cymru,
O lantern Jack y rhoed
Y golau ar y rhei'ny.

Pan welai deithiwr t'lawd
Yn cerdded braidd yn fyrbwyll,
Fe dynai Jack y brawd
I ddilyn golau 'i ganwyll;
A phan y syrthiai'r dyn
I fawnog o gryn ddyfnder,
Gadawai Jack ê 'i hun
Heb son 'run gair am swper.

Pan welai Jack ryw dwr
O langciau gwylltion, penrhydd,
Yn cerdded gyda chwr
Tiriogaeth wlyb y corsydd,
Fe'u denai hwy mor fwyn
I'r corsydd at eu gyddfau,
A'i yntau i ben twyn brwyn
I chwerthin am eu penau.

Wrth fyw mewn lle rhy wlyb
Aeth Jack yn sal ryw amser,
O leiaf dyna'r dyb
Gyffredin ar y mater;
Hen gynjer o Sir Fôn
Fu'n rho'i cyfferi iddo,
Mi glywais rai yn sôn
Fod hwnw 'n perthyn iddo.

Ysgydwai hwnw'i ben
Wrth deimlo puls'r hen fachgen,
A d'wedai'n brudd dros ben
"Wel, mae o'n ddrwg ofnatsen;"
Wrth iddo fyn'd yn waeth,
Aeth Jack i ffaelu chwythu,
A chyn bo hir fe ddaeth
Yn barod iawn i'w gladdu.

Y lantern oedd gan Jack
Adawodd yn ei 'wyllys
I'w gefnder, "Wil-y-Wisp,"
Mae yntau 'n ddigon hysbys;
Fe redodd rhyw hen frawd
A lantern Jack i hwnw,
Ond erbyn cyraedd "Wil,"
'Roedd yntau wedi marw!

Mae Wil a Jack yn awr
Yn huno 'n ddigon tawel,
Yn hen Gors Fachno Fawr,
A'u penau 'n od o isel;
'Doedd neb wrth gladdu'r ddau
Yn teimlo fawr o bryder,
Nac undyn yn pruddhau,
Os nad oedd ambell gynjer.

Y "Tylwyth Teg" i gyd
Fu farw gyda rhei'ny,
A phob hen yspryd mud
Fu'n blino yr hen Gymry;
Wel, bendith ar eu hol,
A waeddaf fi o galon,
'Does neb yn awr mor ffol
A meddwl am ysprydion.

Yn awr fe ddrachtia'r wlad
O ffrydiau pur gwybodaeth,
A bechgyn Cymru fad
Sy'n dringo bryn dysgeidiaeth;
Y niwlen ddu fu'n toi
Ein gwlad â llèn o d'w'llwch,
Sy'n awr yn prysur ffoi—
Mae 'n toddi'n ddydd o harddwch.

Mae addysg ar ei hynt
Trwy lawer ardal lydan,
Lle d'wedai pobl gynt
Fod Jack y Lantern druan;
A llygad Cymru wen
Sy'n edrych ar i fynu,
Rhoed pawb trwy'r wlad Amen,
I fynu'r elo Cymru!

Nodiadau