Caneuon Mynyddog/Y Bachgen dideimlad

Caneuon Mynyddog

gan Richard Davies (Mynyddog)

Y BACHGEN DIDEIMLAD.

EISTEDDAI henwr, llwyd ei wallt,
Ar bincyn craig,
A thano rhuai tonau hallt
Y brigwyn aig;
Bu 'i fron yn nyth i lawer clwy',
A gorthrymderau fwy na mwy;
A than dywarchen mynwent plwy'
Yr oedd ei wraig.

Cynhyrfai corwynt Hydref fru
Y dyfnder mawr,
A'r haul ar fynwes cwmwl du
Ymsuddai 'i lawr;
A chwifiai'r gwyntoedd y gwallt gwyn
Ar hyd ysgwyddau'r henwr syn,
Eisteddai ar y graig ddi gryn
Er's pedair awr.

'R oedd bron a rhynu'n delpyn oer,
Tra 'stormus nwyd-
Y môr a luchiai ei glafoer
I'w wyneb llwyd:
Fe deimlai ar ei galon wan
Ryw lesmair, a chwant bwyd mewn rhan,
Er hyn ni wyddai am un man
Y caffai fwyd.

Gwnai gais at godi, er mor wan,
Dros amser maith,
A'r gwynt a'i gwthiai'n ol i'w fan
Am lawer gwaith;
Ond ildio wnai i'r gwynt a'i drais,
Ac wedi methu yn ei gais,
Clustfeiniai'r 'storm i wrando 'i luis,
A dyma 'i iaith:—

"O mor resynus wyf yn awr!
Mewn unig fan,
Nis gwn am neb trwy'r holl fyd mawr
A rydd im' ran ;
Fy mab a'm gwthiodd dros ei ddôr,
(Ac yntau'n byw mewn llawnder stôr,)
I drengu'n swn rhuadau'r môr,
Yn hen, a gwan.

"Ei holl deimladau mabaidd ef
O'i fynwes ffoes,
Ac ni wrandawai 'm hegwan lef
O dan fy loes;
Agorais iddo ddwylaw hael,
Pan oedd yn faban bychan gwael,
A dyma'r tâl wyf finau'n gael
Yn niwedd oes!

"Fy mab a ddeliais ar fy nglin
Am lawer awr,
Rhoi's lawer cusan ar ei fin,
Heb feddwl fawr
Mai dyma'r bachgen wnai fy nhroi
Dros drothwy'r tŷ, gan feiddio 'i gloi,
A minau'n hen heb le i roi
Fy mhen i lawr.

"Mae ef yn eiste'r fynyd hon
Ar aelwyd gu,
A phawb o'i ddeutu'n iach a llon
Yn gwenu'n llu;
Heb feddwl fawr am henwr llwyd,
Sydd bron newynu eisiau bwyd,
Heb wely gwell na chareg lwyd,
Ar noson ddu."

Rhoes angau derfyn ar ei oes,
A'i chwerw hynt,
Anadlodd anadl olaf oes
I gôl y gwynt;
Dan sibrwd gweddi o'r iawn ryw
Ar ran ei fab i glust ei Dduw,-
'R oedd cariad tad wrth farw'n fyw,
A chryf fel cynt.

Nodiadau