Caniadau (T. Gwynn Jones)/Broseliawnd

Caniadau (T. Gwynn Jones)

gan Thomas Gwynn Jones

BROSELIAWND

Fforest ddychymyg, yn Llydaw, oedd Broséliawnd. Yno, medd y rhamantau, y carcharwyd Myrddin, y Dewin, tan ei hud ef ei hun.

Brynhawn o'r haf, dros y bryniau'n rhyfedd,
Y daeth rhyw niwl, a'u dieithro'n wylaidd,
Dim ond rhyw lwch fel diamwnt, ar lechwedd,
Neu beilliaid aur yn we am bell diroedd,
Megis, ar gwsg, pe magasai rhyw gysgod
O bethau oedd, ac am byth a huddwyd,
A'u cloi yn nhynged encilion angof--
Y gwawl aur fydd o drigle rhyfeddod
Weithiau'n diengyd, a'i wyrth yn dangos
Addfwyn dawel ymguddfan y duwiau,
Nad oes torri fyth ar ei distawrwydd
Nag aflonyddu ar gyflawn heddwch
Araul hoen ei digyffro lawenydd
Gan eisiau, methu, nag anesmwythyd,
Na mynd yn angof un dim a brofodd
Synhwyrau'r duwiau, o nef na daear.

Ac yn y gwrid, oedd fel cennog rwydwaith,
Yn ara'i nawf rhwng daear a nefoedd,
Adnabu'r Dewin, dan wybr y duwiau,
Fröydd hud ei hiraethus freuddwydion,

Oni cherddai ei groen, hyd ei ffroenau,
Donnog angerdd ei waed yn gwingo;
A galw o eigion ei berlog lygaid
Ddagrau a thanau oedd egr a thyner,
Nwyd anfarwol y bardd am harddwch,
Syberw dywyniad ysbryd awenydd.

A gwyliai yno'n y golau, ennyd,
Fröydd hud ei ddigymar freuddwydion,
Tawel lynnoedd yng nghanol tew lwyni
A rhyw ledrithion o gwrel draethau,
Fel ieuanc fyd o'r nifwl yn cyfodi
A'i sut i foddio rhyw ddistaw "Fydded"
A dorrai o fodd neu stad ar feddwl,
Neu droeog awen mewn hun dragywydd,
Heb na bwriad na diben i'w beri
Onid bod erddi wneud byd o harddwch!

Ag yntau'n gwylio'r gwawn tenau, golau,
Yn afradloni pob hyfryd luniau,
Yn ei geudod fe welai hen goedwig
A dyfai'n dro, a'i dyfnderau eang
Yn llonydd ddal ei llynnau o ddulas;
O'i mud rigolau tremiai dirgelwch
Esmwyth, hudolus, a maith dawelwch,
Oni phrofodd ryw nwyd a'i gwahoddai
I droi o'i ing i ddyfnder ei hangof.

"Ba ryw antur mynd draw?" ebr yntau,
"Ni ellir â swyn ond twyllo'r synnwyr;
A'r wanc, ail fydd, er rhiniau celfyddyd;
Agosed dagrau i ryw gast digrif,
Agosed difrif i gast diofryd!
Aeth hedd y ffydd, hithau a ddiffoddwyd;
Er hyn, ni ddaw ar yr hen ddyhead
Ynddi âi'n dawel, na hedd na diwedd ;
Ba ddim o aberth boddi ymwybod
A'i gymar, ing, yng nghwsg y mawr angof?
Ai gwell yw gwybod trwy golli gobaith
Na thagu anobaith ag anwybod?
Pe na bai gof, oni pheidiai gofid?
Pam y bai gas y dulas dawelwch
Onid i'r sŵn sydd yn hudo'r synnwyr ?
Pa les, er hyn, fydd y pleser hwnnw
Na phraw na dal na pharhau ond eiliad?
Fyth wedi'r ing, cyd bo faith, daw'r angof,
I wag a llawn bydd yr un gell, yno."

A'r Dewin i mewn i'r hud yn myned,
Broséliawnd!" eb rhyw isel undon,
A than y dail, yn y syrthni dulas,
O'r mud rigolau tremiai dirgelwch
Esmwyth, hudolus, a maith dawelwch.
Broséliawnd, lle bu risial lendid
A bryd yr awen ddibryder, ieuanc!
Ei nos oedd dawel, neshaodd y Dewin

I'w min i geisio am hoen neu gysur;
Mab rhiain oedd, heb gamp ar na wyddai
Yn nwyd ei awen, ond hoen y duwiau;
I'w chalon aeth, a'i cheulwyni hithau
A gafael ei hud fyth mwy'n ei gofleidio;
Gwell ydoedd yr hud na gwyllt ddireidi
Hwyl anniddig y gloywon neuaddau,
Lle nad oedd galon nad oedd aflonydd,
Na berw difyrrwch heb wrid oferedd.

Yno, bu dawel wyneb y dewin,
A mwy ni chlywwyd, ni welwyd eilwaith,
Na'i lais na'i wedd drwy lys a neuaddau;
Ni wybu dyn mo'i anwybod yno;
Yno, ni wybu un ei anobaith;
A than y dail, yn y syrthni dulas,
O'r mud rigolau tremiai dirgelwch
Esmwyth, hudolus, a maith dawelwch.

Broséliawnd, lle bu risial lendid
A bryd yr awen ddibryder, ieuanc!

Nodiadau