Cathlau Bore a Nawn/Llwybrau Bro Mebyd

Cathlau Bore a Nawn

gan Owen Griffith Owen (Alafon)

LLWYBRAU BRO MEBYD.

TYR'D, gof, yn ffrynd llednais, i gyrrion a gerais,
Hyd lwybrau di-falais a gerddais i gynt;
Hedd-erwau dyddorol yr awydd foreol,
Dan siriol faeth hudol fyth, ydynt.

Hen lennyrch fy rhyddid, anëon, di-newid,
Ynt hwy,—a di-ofid, dybygid, eu byw;
Nid yw'r byd a'i helynt yn trystio fawr trostynt:
'Rhyn oeddynt (hawnt iddynt!) ynt heddyw.

O, dyner le dinod a thene'i fythynnod!—
Ni chododd rhyfeddod i glod ym Mhant Glâs;
Er hynny pe gwelwn ei wawdio, mi lidiwn;
A hwn a hawdd enwn yn ddinas.

Mi wela'r hen felin, oedd i mi'n gynefin,
Yn edrych fel dewin f'ai flin ac aflêr;
A'r afon fach ryfedd ei rhin a'i chyfaredd,
Ro'i wedd o ddwr-liwedd ar lawer.

Awn heibio'r hen olwyn (nid yw yn ein hadwyn),
I wrando yr achwyn sy'n oergwyn Cae'r Nant;
A gweled y gwyngyll roes enw i'r Nencyll,
A'r brithyll go unwyll ei geunant.

Gwêl draw Bant Glas Ucha'n mwynhau ei hen hafan,
Bryn Marsli a'r Cwmbran, yn lân a di-lol;
Y Caerau'n cu arwain hyd ochor Bodychain—
Pob llain a'i harwyrain berorol.

Ond awn i lechweddau'r Graig Goch a'i grug lethrau,
Ei phoethwal, a'i phwythau o liwiau mor lân,
Lle gwelsom gŵn hynod Ynysfor yn gorfod
Rhoi clod i lwynogod anegwan.

I lawr wele feillion dôl dawel Taiduon,
A'r hen gapel tirion sy drymson ei drem,
A'i fynwent o dywod, lle huna llu hynod,
A rhai o dai dinod adwaenem.

A dacw'r Llystynod, a'r Nencyll diymod,
A hwythau'r Derwinod fu rwysgnod y fro;
Terfynau, Tŷ'r Dewin, a Phant Glas y Cennin;
Bwlch Derwin i'r Llewin yn llywio.

Draw'r Hengwm a ery, uwchlaw Y Mynachdy,
Lle gwelsom gnau'n tyfu i'n denu'n ddi dwyll;
Hen Gors y Wlad hawddgar, tre gwron y lwysddart,
Ac Edwart, ga'i libart goleubwyll.

Llwyn Gwanad, ac Ynys rhyw Hwfa anhysbys,
A ddaliant yn ddilys ger Ynys yr Arch,
A'r esgud bur Ysgol a dynnai lu doniol
Amrywiol yn chwyfiol i'w chyfarch.

Ac wele'r drig hwylus, Gyfelog ofalus,
A fyddai mor foddus roesawus ei swn;
A deil fyth y diliau, y dorus fwynderau,
Y doniau, a'r geiriau a garwn.

Tan y Ffordd yn yr unfan, a Than y Foel ddiddan,
A Phont Ynys Bowntan yn gyfan, a gaf,—
Hen Ynys eneiniwyd: yr hwyl ar ei haelwyd
Ddi—annwyd hi gafwyd a gofiaf!

O, gân y teg enwau, tyn atat y nodau,
'Rwy'n awr dan rin oriau y dyddiau brwd, iach:
Arhoaf i'r awyr o'm hogylch ymegyr,
A chyffyr swn difyr sain Dwyfach.

Nodiadau