Ceulan y Llyn Du/Pennod III

← Pennod II

Ceulan y Llyn Du gan Edward Morgan Humphreys

Pennod IV →

PENNOD III

"Acw?" meddai Sarjant Williams. "Acw, ddydd Mawrth?"

Edrychodd Morley yn od braidd ar y plismon, fel pe'n methu gwybod beth oedd arno.

"Ie," meddai. Doedd dim byd yn rhyfedd yn hynny, tybed? 'Roedd o'n ceisio cymryd gêm Penlliw gennyf am y tymor nesaf, ar ei ran ei hun neu ar ran rhyw gwsmeriaid, nid wyf yn sicr p'run. Ond beth amdano? Paham yr ydych chwi'n cymryd diddordeb ynddo? Oeddach chi wedi trefnu i'w gyfarfod yma heddiw? 'Roedd o'n dweud feallai y deuai rhywun i weled y lle."

Dywedodd Morley hyn oll yn hollol naturiol. Gwyliai Aubrey ef yn ofalus ac ni allai weled arwydd o anesmwythyd nac anghysur. Yn ôl pob golwg yr oedd y dyn yn dweud y gwir.

"Na," meddai Aubrey, "nid wedi trefnu i gyfarfod Mr. Gwynn yr ydym. Y .gwir ydyw ei fod wedi diflannu. Welodd neb mohono er bore dydd Mawrth, pan adawodd ei offis heb ddweud wrth neb i b'le'r oedd yn myned. Cafwyd hyd i'w gar yn y fan yma."

"Wedi gadael ei gar?" meddai Morley. "Y mae'n bosibl felly na . . ." ac yna ychwanegodd, fel pe buasai syniad brawychus wedi dyfod iddo, "ddyn bach! y mae'n rhaid na ddaeth o ddim yn ei ôl ato fo." "Dyna oedda' ninnau'n feddwl," meddai Aubrey. "Pryd y gadawodd o chwi, Mr. Morley?"

Am y tro cyntaf edrychodd Morley yn anghysurus, ond yr oedd yn amlwg ar ei eiriau nesaf beth oedd yn ei boeni. " Y mae'n ddrwg gennyf ddweud," meddai, "ei bod yn bur hwyr. Yn wir, yr oedd yn dechrau tywyllu, a bûm ar gyfyng-gyngor a fuaswn yn ei ddanfon ar draws y traeth ai peidio. Ond yr oedd gennyf dwts o siatica, ac yr oedd yntau'n dweud y medrai gael hyd i'w ffordd yn iawn. Gobeithio'r tad nad oes dim wedi digwydd iddo fo."

"'Does dim i'w wneud felly ond chwilio," meddai Aubrey. "Sarjant Williams, yr ydach chi'n gwybod am y lle; a fedrwn ni'n dau wneud y gwaith?"

"Mi gaiff y bobol acw ddwad i'ch helpu," meddai Morley. "Y mae'n wir mai diarth ydi'r rhan fwyaf o ohonynt' hw', ond y mae'r hen gipar, Wmffra Jones, yn gwybod am bob llathen o'r lle."

"Os gŵyr rhywun fe ŵyr Wmffra Jones," meddai'r Sarjant, "ac os cawn ni ei help o mi wnawn o'r gore. Mae arna' i ddigon o ofn fod yna rywbath o'i le."

"Cawn weld," meddai Aubrey. "Gadewch i ni fynd at y gwaith gynta' medrwn ni."

Cychwynasant. Yr oedd ganddynt gryn dipyn o waith cerdded cyn cyrraedd min y traeth, a chan eu bod yn edrych pob man lle y gallai corff guddio—y ffosydd o boptu'r ffordd, y cilfachau a'r conglau yn y cloddiau, a'r twmpathau eithin a brwyn, yn araf y symudent. Erbyn hyn yr oedd Aubrey a'r Sarjant yn bur sicr yn eu meddwl na ddaethai John Gwynn erioed o'r gwaelodion at ei gar. Pa beth bynnag a ddigwyddodd iddo, credent fod yr allwedd i'r dirgelwch yn rhywle yn y wlad wyllt, unig honno rhwng y ffordd fawr a Phenlliw. "Neu ym Mhenlliw ei hun," ychwanegai Aubrey wrtho'i hun, gan fwrw golwg ar Albert Morley. Eithr nid oedd dim ond pryder i'w weled ar wyneb Morley, pryder digon naturiol o dan yr amgylchiadau. Dywedodd fwy nag unwaith ei bod yn edifar iawn ganddo adael i Gwynn groesi'r traeth ei hun a hithau ar dywyllu.

"Ie," meddai Aubrey, "lle digon anodd i ddyn diarth gael hyd i'w ffordd ynddo, gallwn feddwl."

Yr oeddynt bellach yn sefyll ar fin y traeth ac yn edrych ar draws y gwastad brwynog at y codiad tir a'r llwyn coed lle'r oedd tŷ Penlliw.

"Ond cyn belled ag y gwelaf 'does yma ddim byd peryglus. A fuasai modd iddo droi i gyfeiriad yr afon?"

"Digon o waith," meddai Sarjant Williams, "ond y mae yma ffos neu ddwy. Fel rheol fydd yna fawr o ddŵr ynddyn' hw'. Ond dacw Wmffra Jones draw acw; y fo ŵyr os gŵyr rhywun."

Yr oedd dyn yn croesi trwy'r brwyn uchel yn y pellter i gyfeiriad y tŷ, ond safodd i wrando pan glywodd chwibaniad y Sarjant. Trodd, ac yr oedd yn amlwg ei fod wedi gweled Morley gyda'r lleill; dechreuodd gerdded tuag atynt.

"Faint sydd ers pan mae o efo chi, Mr. Morley?" meddai Aubrey.

"Pwy? Wmffra Jones? O, 'roedd o yma pan gymeris i'r lle," oedd yr ateb. " ac yn ôl fel 'rydw' i'n dallt, efo Syr William, a oedd yma o'm blaen i, y magwyd o.. Mae o'n gipar da, ac yn gwybod am yr ardal ar draws ac ar hyd."

Erbyn hyn yr oedd Wmffra Jones, hen ŵr gwar grwm, blewog, sarrug braidd ei olwg, wedi cyrraedd atynt. Nodiodd yn gwta ar y Sarjant, fel y buasai un swyddog yn gwneud ar y llall, rhoddodd ei law ar ei gap i Morley, ac edrychodd yn gilwgus dan ei aeliau trymion ar Aubrey. Gwrandawodd yn ddistaw tra bu Morley yn egluro'u. neges iddo.

"Welis i ddim byd hyd yn hyn, beth bynnag," meddai o'r diwedd, "a fuasai babi newydd ddysgu cerdded byth yn colli'r ffordd cyn belled â mynd i gyrraedd y llanw o ben y ffordd las, os ffordd honno 'roedd y dyn yna'n cychwyn."

"Wel, oes yna rywle peryglus ar y traeth?" meddai Aubrey. "Rhywle y buasech yn rhybuddio dyn diarth rhagddo, yn enwedig wedi nos?"

"Oes," meddai'r hen ŵr. "Mi allsai dyn diarth fynd ar 'i ben i'r Llyn Du neu i'r Llyn Tro 'tasai hi'n nos. O ran hynny, hen le digon perig' ydi o liw dydd golau."

"Ond mi fuasai'r fan honno ymhell o ffordd Mr. Gwynn," meddai Morley. "'Wn i ddim sut yr aethai o at y llynnau o gwbl."

"Be' 'newch chi hefo pobol y trefi yna?" meddai'r hen gipar, gan fwrw golwg dan ei guwch ar Aubrey. "Maen' hw'n ddigon gwirion i fynd i rywle!

Chwarddodd Aubrey. "Y mae hynny'n ddigon posibl," meddai, " ond mi fyddai'n well i ni gael golwg ar y lle yma y mae Wmffra Jones yn sôn amdano."

Arweiniodd y cipar hwy ar draws y glastraeth a thrwy'r brwyn nes dyfod i ymyl olion yr hen gei.

"Peidiwch â dwad dim cam pellach," meddai yn sydyn, gan rannu â'i ffon y twmpath brwyn a oedd yn union o'i flaen. Edrychodd Aubrey a'r Sarjant dros ei ysgwydd a gwelsant, bron wrth flaen esgid y cipar, geulan a dwfr glaslwyd, llonydd, y Llyn Du. Tyfai'r brwyn uchel o'i gwmpas ac ar hyd ymyl y geulan ym mhob man, ac yr oedd yn amhosibl gweled y llyn nes bod yn llythrennol uwch ei ben.

"Dyna bwll angau os gwelais i un erioed," meddai Aubrey, gan symud yn ofalus yn nes at y geulan i gael gwell golwg ar y lle. "Ydi'r llyn yn ddwfn iawn?'

"Mae rhai yn deud 'i fod o'n ddiwaelod," meddai'r hen gipar, "ond 'wn i ddim sut y mae o'n dal dŵr os ydi o felly. Y mae o'n ddwfn iawn, ac y mae 'i ochrau o, fel y gwelwch chi, yn syth fel talcen tŷ."

"Dylai fod yna rywbeth o'i gwmpas," meddai'r Sarjant. "Y mae o'n rhy beryglus fel y mae."

Cyffyrddodd y feirniadaeth Morley.

"Chwarae teg, Sarjant," meddai. "'Does yma ddim llwybr cyhoeddus y ffordd yma, ac y mae pwy bynnag a ddaw y ffordd hon yn trespasu. Ar yr un pryd, y mae'n rhaid i mi gyfaddef nad oeddwn i ddim yn cofio bod y lle mor beryglus. Rhyw unwaith y gwelais i'r lle o'r blaen, pan gymerais i Benlliw, tua blwyddyn a hanner yn ôl.

"'Roeddwn i'n meddwl 'mod i wedi'ch gweled chi yma echdoe, syr," meddai'r hen gipar, "toc ar ôl hanner dydd."

"Dim o'r fath beth," meddai Morley yn bur sydyn. "'Doeddwn i ddim allan ar y traeth echdoe o gwbwl. 'Rydach chi'n mynd yn hen, Wmffra, a tydi'ch golwg chi ddim cystal ag y buo fo."

"Feallai'n wir, syr," meddai'r hen ŵr yn gwta, ond sylwodd Aubrey a'r Sarjant ei fod yn edrych yn bur amheus.

"Beth bynnag am hynny," meddai Aubrey yn sydyn, fe fu rhywun yma. Edrychwch."

Cerddodd yn gyflym ond yn ofalus at yr ochr nesaf at yr hen gei o'r llyn, a dilynwyd ef gan y lleill. Penliniodd ac amneidiodd ar y lleill i beidio â dyfod yn rhy agos. "Welwch, Sarjant," meddai, "be' wnewch chi o hyn?"

Penliniodd Sarjant Williams wrth ei ochr. "Llithrodd rhywun ar y geulan yn y fan yma,", meddai, yn araf. "Y mae ôl ei sodlau i'w gweled yn glir. Ac fe aeth i'r dŵr hefyd."

Do," meddai Aubrey yn ddifrif, "ac fe geisiodd ei arbed ei hun cyn mynd. Edrychwch ar y brwyn yna, wedi eu tynnu o'r gwraidd

"Ydach chi'n meddwl iddo fo foddi yn y fan hyn?" meddai Morley, yn torri ar draws Aubrey yn gynhyrfus. "Os aeth o i lawr, mi foddodd," meddai Wmffra Jones yn bendant.

"Wn i ddim beth a ddigwyddodd," meddai Aubrey, "ond y mae lle i ofni'r gwaethaf. Yr oedd yn resyn Gwynn gael ei adael i groesi'r traeth ei hun a lleoedd fel hyn ar ei lwybr."

"Ond y mae ymhell o'i ffordd," meddai Morley, "hanner milltir beth bynnag o'i ffordd."

"Ie," meddai Aubrey, "ond cofiwch mai dyn diarth oedd o, ei bod hi'n nosi, ac nad oes dim ffordd na llwybr clir iawn. Bydd yn rhaid chwilio'r llyn. A oes gennych chwi rywun a all helpu?' **** Trefnwyd i gael dynion o Benlliw i wneud y gwaith, a chafwyd nad oedd y pwll cyn ddyfned ag y mynnai traddodiad gwlad ei fod. Cafwyd hefyd nad oedd corff John Gwynn na neb arall yn gorwedd ar ei waelod. Beth bynnag a ddigwyddodd i John Gwynn, nid oedd yr allwedd i'r dirgelwch yn y Llyn Du. Er mwyn gwneud yn hollol sicr, chwiliwyd y Llyn Tro hefyd, ond nid oedd ef yno ychwaith.