Ceulan y Llyn Du/Pennod IV

← Pennod III

Ceulan y Llyn Du gan Edward Morgan Humphreys

Pennod V →

PENNOD IV

'DOES dim i'w wneud bellach," meddai Aubrey, ond chwilio'r traeth yn fanwl."

Galwodd ar y Sarjant o'r neilltu a gofynnodd iddo a oedd modd cael cwch oddi ar lan y môr yn y fan honno?

"Wyddom ni fawr am John Gwynn," meddai, " ac y mae'n rhaid i ni feddwl am y posibilrwydd y gallai fod arno eisiau diflannu am resymau personol."

"Mi allech roi cwch ar y dŵr ar y lan yn y fan yma," meddai'r Sarjant, braidd yn amheus, "ond 'tydi o ddim yn lle hwylus, ac 'rydw' i'n siŵr nad oes yr un cwch yn cael 'i gadw yma.'

"Wel," meddai Aubrey, "y mae'n amlwg mai'r traeth ydyw'r lle cyntaf i'w chwilio. Y peth od ydyw fod rhywun wedi syrthio i'r llyn—ac wedi dwad oddi yno wedyn, feddyliwn. Hylo, dyma'r hen gipar. Beth sydd arno fo ei eisiau, tybed?"

Yr oedd Morley a'r gweision y galwyd amdanynt o Benlliw wedi aros o gwmpas y llyn, yn siarad ac yn trafod yr achos, ond yr oedd Wmffra Jones wedi cerdded beth ffordd oddi wrthynt ac wedi bod â'i lygaid ar y ddaear am beth amser. Daeth at Aubrey a'r Sarjant yn awr yn edrych fel dyn a chanddo gyfrinach i'w dywedyd.

"Dowch draw, efo mi am funud, syr," meddai wrth Aubrey. "Mi leiciwn i chwi weld rhywbeth."

Cerddodd Aubrey a'r Sarjant ar ôl yr hen ŵr trwy'r brwyn nes dyfod at lecyn a oedd yn gymharol glir.

Be' 'ddyliech chi o hwn?" meddai Wmffra Jones.

"Hwn" oedd twll sgwar yn y ddaear tua chanol y clwt clir.

"Mi fuaswn yn meddwl," meddai Aubrey, "fod rhywun wedi rhoi polyn sgwâr yna rhywdro. Oes yma ffens neu rywbeth felly wedi bod yn ddiweddar?"

"Dim byd o'r fath," meddai'r hen gipar. "'Does yma'r un polyn sgwâr o fewn milltir i'r lle yma—ond un," ac edrychodd ar Aubrey a'r Sarjant gan ddisgwyl, yr oedd yn amlwg, iddynt ei holi ymhellach.

"A lle y mae hwnnw, Wmffra Jones?" meddai'r. Sarjant.

"Dacw fo," oedd yr ateb, a chyfeiriodd Wmffra Jones at y polyn a welid yn y pellter, "y sein sydd yn dangos y llwybr ar draws y traeth. At hwnna y bydd pawb yn 'nelu wrth groesi, a 'tasech chi'n i symud o, yn enwedig yn y llwyd olau, mi fuasech yn camarwain rhai mwy cynefin â'r lle yma na'r dyn yna 'rydach chi'n chwilio amdano fo."

Edrychodd Aubrey a'r Sarjant ar ei gilydd. Yr oedd rhywbeth yn awgrym yr hen ŵr.

"Mi triwn ni o cyn hir," meddai Aubrey.

"Well i chi wneud hynny 'rŵan," meddai Wmffra Jones, neu hwyrach na fydd y twll ddim yma pan ddowch chi yma nesa'. Mae Mistar Morley wedi'n gweld ni, ac roedd o yma pnawn echdoe hefyd, gwaded a wado," ychwanegai'r hen gipar dan ei anadl fel yr oedd ei feistr yn brasgamu tuag atynt ar draws y traeth.

"A gawsoch chi hyd i rywbeth?" gofynnodd Morley. "Tybed," meddai Aubrey wrtho ei hun, "ei fod yn ofni i ni gael hyd i rywbeth yn y fan yma?"

Tybiai fod ias o anesmwythyd yn llais Morley pan ofynnodd y cwestiwn, ond meddyliodd wedyn nad oedd hynny ond peth digon naturiol o dan yr amgylchiadau. Yr oedd yn naturiol i'r dyn fod yn anesmwyth ynghylch yr hyn a ddigwyddodd i'r gŵr a fu gydag ef mor ddiweddar.

"Y mae hwn yn edrych yn debyg fel pe buasai yma bolyn wedi bod yn ddiweddar," meddai Aubrey, gan ddangos y twll, "a dywed Wiffra Jones nad oedd—yma'r un polyn arall o'r siap yma ond nacw sydd yn dangos y llwybr draw."

"Ffwlbri ydi peth felly," meddai Morley â fflach sydyn o dymer. "Beth a ŵyr Wmffra Jones am waith y dynion eraill yma ar y traeth?" Trodd a gwaeddodd ar un o'r lleill.

"Elston," meddai, "dowch yma am funud."

Daeth un o'r dynion eraill atynt—dyn ieuanc, trwm a chydnerth o gorff a sorllyd ei wedd. Craffodd Aubrey arno; nid oedd yn hoffi ei olwg. "Os gwelais i aderyn amheus erioed," meddai wrtho ei hun, " yr wyt ti yn un."

"Fuoch chi efo'r pyst yn mesur lle'r ffens ar draws y traeth yma yr wythnos yma?" meddai Morley wrth y newydd-ddyfodiad.

"Do," meddai hwnnw, yn ddigon parod a dibetrus. "Bûm i a Bert yn mesur fel y dywedsoch chi, echdoe neu'r diwrnod cynt."

Efo be'r oeddach chi'n mesur?" gofynnodd Aubrey, cyn i Morley gael amser i ofyn cwestiwn arall. Gwelodd olwg Elston yn disgyn am eiliad-dim ond am eiliad ar y twll yn y ddaear, a gwelodd, hefyd, fod ei lygaid ef a llygaid Morley wedi cyfarfod—am eiliad. "Dau bolyn sgwâr," oedd yr ateb, "a thâp mesur." "Lle'r oedd y polyn nesaf?" meddai Aubrey, a thrachefn gwelodd olygon y gwas a'r meistr yn cyfarfod.

'Rhyw bum troedfedd ar hugain oddi yma, i'r cyfeiriad acw," oedd ateb Elston, gan gyfeirio at y banciau tywod. "Ond welwch chi ddim twll, neu ddylech chi ddim gweld yr un, beth bynnag."

"Paham?"

'Am ein bod ni wedi cael ordors i gau pob un ar ôl tynnu'r polyn, rhag gadael tyllau peryglus yn y traeth," oedd yr ateb parod." Y mae'n rhaid fod hwn wedi mynd yn angof rywsut."

"'Roeddach chi ar fai, Elston," meddai Morley, "ac y mae hynny wedi rhoi cyfle i'r hen ffwl busneslyd yma," gan bwyntio at Wmffra Jones, "wneud helynt heb achos."

"Howld on, Mistar Morley," meddai'r hen gipar, "wnes i ddim byd ond dweud wrth y ddau ŵr bonheddig yma nad oedd twll yna ddim yma bob amser. Rydach chi'n cynhyrfu am beth bach iawn."

"'Dyna ddigon, Wmffra Jones," meddai Morley, â'i wyneb yn cochi. "Peidiwch â busnesa eto, ac ewch yn ôl at eich gwaith."

"Efo 'ngwaith yr oeddwn i pan alwasoch chi arna' i." meddai Wmffra Jones, gan droi ar ei sawdl a gadael Morley, Aubrey, y Sarjant ac Elston yn sefyll gyda'i gilydd.

Ewch chwithau, Elston," ychwanegai Morley, 'fydd dim o'ch eisiau chwi eto."

"Bydd," meddai Aubrey, "i chwilio'r traeth. Y mae'n rhaid i ni edrych pob man."

"Debyg iawn," meddai Morley. "Anghofiais am hynny."

Rhoddwyd cyfarwyddiadau i'r dynion ynghylch chwilio'r lle, a cherddodd Aubrey a Morley yn araf ar eu holau.

Ydach chi'n meddwl mewn difrif fod rhywbeth wedi digwydd i Gwynn?" meddai Morley." Hwyrach mai wedi mynd o'i wirfodd y mae o."

"A oeddych yn tybio bod rhyw reswm dros iddo wneud hynny?" meddai Aubrey. "Yr oeddych chwi'n ei adnabod, ond 'welais i erioed mohono."

"Ychydig iawn o gydnabyddiaeth a oedd rhyngof finnau a fo," oedd yr ateb, "dim ond cydnabyddiaeth busnes, fel yr eglurais. Ond meddwl yr oeddwn y buasai rhywun wedi dod o hyd iddo bellach pe buasai rhywbeth wedi digwydd iddo. Fe glywsom am ddynion yn diflannu o'u gwirfodd."

"Do," meddai Aubrey, "ac y mae'n bosibl, wrth gwrs, mai dyna wnaeth Gwynn. Ond, os felly, y mae'n beth od braidd iddo adael ei gar fel y gwnaeth, ac, yn wir, ei fod wedi dewis lle fel hyn o gwbl i wneud hynny. Hylo, dacw'r Sarjant wedi cael hyd i rywbeth."

Draw, ar fin y traeth ac yn ymyl y banciau tywod yr oedd Sarjant Williams ac un o ddynion Penlliw yn craffu ar rywbeth. Cododd y Sarjant ei fraich ac amneidiodd ar Aubrey. Prysurodd yntau ato trwy'r brwyn ac ar draws y clytiau tywod.

Beth sy'n bod, Sarjant?" meddai Aubrey.

"Dim ond hyn, Mr. Aubrey," oedd yr ateb, ac estynnodd y swyddog gadach poced gwyn i'r detectif. Ar un gongl yr oedd y llythrennau "J.G." "Mi fu John Gwynn yn y fan yma, 'ddyliwn."

"Wel," meddai Aubrey, "y mae'n bosibl mai ei gadach poced ef ydyw hwn, ond y mae'n ychydig iawn o beth i adeiladu dim arno. A welsoch chwi ddim byd arall dim ôl troed na dim felly?"

"Dim byd," meddai'r Sarjant. 'Does yma ddim arwydd arall yn unman."

Safodd Aubrey yn synfyfyriol am ysbaid. O'r diwedd dywedodd, "Y mae'n debyg mai dyma'r cyfan a allwn ei wneud yn y fan yma yn awr. Diolch i chi a'ch pobl, Mr. Morley, am eich help. Af yn ôl i Drewylan yn awr, a deuaf ar eich gofyn eto os byddaf yn gweled hynny'n angenrheidiol. Os na ddaw goleuni yn fuan ar y dirgelwch hwyrach y caniatewch i mi alw ym Mhenlliw i gael sgwrs."

"Bydd yn dda gennyf eich gweled, Mr. Aubrey," meddai Morley, "er, fel y dywedais, ychydig iawn a wn i am Gwynn, ac nid oes gennyf ddim i'w ychwanegu at yr hyn a ddywedais wrthych eisoes."

"Debyg iawn," meddai Aubrey, "ond y mae'n fantais weithiau bod yn y fan a'r lle."

Ni cheisiodd egluro'i eiriau, ond sylwodd fod Morley yn edrych braidd yn amheus arno pan ysgydwodd law ag ef a chychwyn, gyda Sarjant Williams, ar draws y morfa tua'r ffordd fawr.

"Mae ar y pry' yna ofn i rywbeth ddwad i'r golwg," meddai'r Sarjant, fel y cydgerddent at eu car. "Welsoch chi fel y rhuthrodd o yr hen gipar yna am ddangos y twll i ni? Mae yna rhyw ddrwg yn y caws, yn siŵr i chi."

"'Rydw' i braidd o'r un farn â chwi, Sarjant," meddai Aubrey, "yn enwedig ar ôl gweled Elston."

"Y gwas hwnnw a golwg gibog arno fo?"

"Ie. 'Rydw' i wedi gweld Elston yn rhywle o'r blaen, ac yn ddigon siŵr nad Elston oedd ei enw fo'r pryd hynny. Dyna'r paham y dywedais i am fynd yn ôl i Drewylan; y mae arnaf eisiau gwneud rhai holiadau. Nid gwas oedd Elston y tro diwethaf y gwelais i o."