Ceulan y Llyn Du/Pennod VII
| ← Pennod VI | Ceulan y Llyn Du gan Edward Morgan Humphreys |
Pennod VIII → |
PENNOD VII
'DOEDD dim amheuaeth ym meddwl yr un o'r plismyn nad Morley oedd y dyn yn y darlun. Yr oedd yn edrych gryn lawer yn iau, y mae'n wir, ond yr oedd beth bynnag ddeng mlynedd er pan dynnwyd y llun, ac nid oedd hynny ond peth i'w ddisgwyl. Y peth rhyfedd oedd ei fod wedi newid cyn lleied, ac, fel y dywedodd yr Arolygydd, ei fod wedi dyfod i Benlliw i fyw wedyn.
"Buasech yn meddwl, os nad oedd arno eisiau i neb wybod ei fod yn adnabod Gwynn, y buasai wedi cadw draw o'r ochrau yma," meddai.
"Wel," meddai Aubrey, "y mae'n rhaid cofio bod pum milltir ar hugain rhwng Trewylan a Thre'r Porth, ac nad oes llawer iawn o gyfathrach busnes rhyngddynt. Heblaw hynny, casglaf na bu Wilkins—neu Morley—yno fawr, ac mi wyddoch mor fuan yr anghofir pobl sy'n mynd a dyfod mewn trefi o'r fath. Beth bynnag am hynny, y mae'n rhaid holi Mr. Morley ar y mater yna. A gawsoch chwi ryw wybodaeth ynghylch y dyn hwnnw—Siôn rhywbeth neu'i gilydd?
Yr oedd Sarjant Williams wedi bod yn edrych am Siôn, a dywedodd yr hanes. Nid oedd Siôn yn caru'r plismyn, ac nid oedd wedi rhoddi croeso brwd i'r Sarjant; yn wir, dywedodd gyn lleied ag oedd yn bosibl wrtho, a gwadodd yn bendant fod ganddo neb yn aros dan ei gronglwyd. Rhoddodd wahoddiad taer a rheglyd i'r Sarjant chwilio'i fwthyn os oedd yn amau gair dyn gonest. Yr oedd y Sarjant yn amau, a derbyniodd y gwahoddiad, eithr ni welodd ddim a roddodd le iddo feddwl bod Gwynn yno. Ac eto yr oedd yn berffaith sicr yn ei feddwl ei hun fod Siôn yn dweud celwydd. Yr oedd yn rhy daer, yn rhy bendant, yn rhy barod i ddangos y tŷ. Amheuai'r Sarjant mai adrodd gwers wedi ei dysgu yr oedd, a buasai'n hoffi gwybod gan bwy y'i dysgodd. Ond hyd yr oedd yr hyn a welodd yn mynd, nid oedd argoel fod Gwynn a Siôn y Bodiau yn adnabod ei gilydd o gwbl.
"Mi gymra' fy llw yr un pryd," meddai'r Sarjant, "fod Siôn yn gwybod rhywbeth. 'Rydw' i'n siŵr i fod o'n fy nisgwyl i ac yn barod hefo'i stori."
"Mae'n debyg iawn," meddai Aubrey, "ac mi dâl i ni beidio â cholli golwg ar Siôn. Ond fy musnes cyntaf i yn awr ydyw mynd â'r llun yma i Benlliw a chael eglurhad Morley arno. Ac y mae un peth arall ar fy meddwl, hefyd."
"Be' 'di hwnnw?" gofynnai'r Arolygydd. "Elston," meddai Aubrey. "Dywedais wrth Sarjant ddoe fy mod yn sicr fy mod wedi ei weled ef yn rhywle o'r blaen, a pho fwyaf a feddyliaf am y peth sicraf yn y byd ydwyf. Ond yn fy myw y gallaf alw i gof pa le nac o dan ba amgylchiadau. Y ffordd orau, y mae'n debyg, fydd i mi fynd yno a chael golwg arall arno. Hwyrach y cofiaf felly."
Ac felly y trefnwyd. Aeth Aubrey a'r Sarjant unwaith eto ar hyd y ffordd ac i lawr y llwybr ar draws y morfa ac ar hyd y traeth. Nid oedd neb yn y golwg, ond yr oedd Aubrey, wedi hen arfer â lleoedd tebyg, yn sicr yn ei feddwl ei hun fod rhywun neu rywrai yn eu gweled. Dywedodd hynny wrth y Sarjant.
"Peidiwch ag edrych 'rwan," meddai, "ond cadwch eich llygaid yn agored. Y mae rhywbeth yn dweud wrthyf fod rhywun yn ein gwylio."
Cerddasant hyd at lidiart mawr y parc ac ar hyd y fynedfa at y tŷ, ac eto heb weled neb. Penderfynodd y Sarjant yn ei feddwl ei hun fod Mr. Aubrey wedi dychmygu pethau; ni theimlodd ef fod neb yn ei wylio, a methodd weled arlliw ar neb yn unman. Dywedodd hynny.
"Feallai'n wir," meddai Aubrey. "Y mae'n hawdd dychmygu pethau mewn lle unig fel hwn.. Ond y mae'n amlwg fod Mr. Morley wedi ein gweled. Dacw fo'n dyfod i'n cyfarfod."
Ac felly yr oedd. Yr oedd drws Penlliw yn agored, a daeth Morley i lawr ar hyd y grisiau ac ar hyd y fynedfa i'w cyfarfod. Yn ôl pob golwg yr oedd yn hollol dawel ei feddwl; edrychai'n eithaf siriol, a chyfarchodd y ddau ymwelydd yn groesawgar. "Y mae'n dda gennyf eich gweled," meddai. "Yr wyf yn hoffi'r wlad a'i thawelwch, ond y mae'n rhaid i mi gyfaddef fod unigrwydd y lle yma'n mynd yn. dipyn o faich ar adegau, yn enwedig pan fo rhywbeth fel diflanniad John Gwynn wedi digwydd. A oes gennych ryw newydd amdano?"
"Ni chawsom hyd iddo eto," meddai Aubrey," ond y mae arnaf eisiau gwybod, Mr. Morley, paham y dywedasoch nad oeddych yn ei adnabod hyd y dydd o'r blaen?"
Edrychodd Morley mewn syndod ar Aubrey. "Nid wyf yn deall," meddai. "Yr oedd Gwynn yn hollol ddieithr i mi nes anfonodd yma ynglŷn â chymryd y gêm am y tymor nesaf. Beth sydd yn eich meddwl, Mr. Aubrey."
"Hyn," meddai Aubrey, yn tynnu'r llun a gawsai yn swyddfa Gwynn o'i boced yn sydyn, ac yn ei ddal o flaen Morley.
"Y mae eich llun chwi yn hwn, Mr. Morley—ond nid Morley oedd eich enw pan dynnwyd o. Beth yw'r eglurhad?"
Naill ai yr oedd y peth yn hollol newydd i Morley neu yr oedd yn actiwr penigamp. Dyfalai Sarjant Williams p'run wrth edrych arno-a methai a phen- derfynu.
Daliodd Morley y llun yn ei law a chraffodd arno. "Yr unig beth a welaf yn hwn, Mr. Aubrey," meddai ymhen eiliad neu ddwy, "ydyw llun rhywun sydd, hwyrach, rhywbeth yn debyg i mi, er bod yn anodd i ddyn farnu ynghylch ei ymddangosiad ei hun. Ond y mae'n llawer iau na mi ac, yn sicr, nid myfi ydyw. Nid wyf yn adnabod neb yn y llun ac ni bûm erioed yn y fath gwmni."
"Llun dyn a oedd yn mynd dan yr enw Wilkins ar y pryd ydyw," meddai Aubrey yn ddigyffro. "Yr oedd yn bartner efo John Gwynn yn Nhre'r Porth rai blynyddoedd yn ôl, a'm barn i, Mr. Morley, a barn eraill hefyd, ydyw mai'r un dyn ydyw Wilkins sydd yn y llun á Mr. Morley sydd yn byw ym Mhenlliw. Ac y mae arnaf eisiau gwybod beth oedd y berthynas rhyngoch chwi a Gwynn."
Ffromodd Morley yn sydyn.
"Y mae'r peth yn ynfydrwydd," meddai'n ffyrnig. "Yr ydych yn adeiladu'r cwbl ar ryw debygrwydd honedig rhwng hen lun na welais i erioed o'r blaen mohono, â minnau. Tybed nad yw eich profiad wedi eich dysgu bod digon o bobl debyg i'w gilydd? A buaswn yn eich cynghori i fod yn bur ofalus pa beth a ddywedwch. Y mae'r fath beth yn bod â chyfraith athrod."
"Oes, Mr. Morley," meddai Aubrey, yn hollol ddigyffro o hyd, "a gwn cystal â chwithau fod dynion tebyg i'w gilydd i'w cael. Ond tebygrwydd arwynebol yn unig ydyw hwnnw. Nid am hynny yr wyf yn sôn. Y mae hwn yn llun clir iawn er ei fod braidd yn hen, ac os sylwch chi ar law chwith Wilkins fel y mae yn ei dal ar ei lin yn y llun fe welwch fod y bys cyntaf ar goll. Lle mae eich llaw chwith chwi, Mr. Morley?"
Yr oedd hyn yn newydd i Sarjant Williams; nid oedd Aubrey wedi sôn gair wrtho am y llaw yn y llun. Ond yr oedd y Sarjant yn eithaf cyflym ei feddwl, a chyn gynted ag y clywodd Aubrey yn gofyn y cwestiwn edrychodd ar law chwith Morley. Yr oedd Morley, wedi gwelwi yn ei gynddaredd, yn rhoddi ei law chwith yn ei boced.
"Nid atebaf gwestiynau mor ynfyd a digywilydd," meddai. "Nid oes gennych hawl i'w gofyn ac ni ddangosaf fy llaw i chwi."
"'Does dim rhaid i chwi wneud," meddai Aubrey, yn ei lais mwynaf. "Yr oeddwn i wedi ei gweled ddoe."
Yr oedd y Sarjant hefyd wedi ei gweled, ac wedi gweled bod y bys cyntaf ar y llaw honno ar goll.
"A oes gennych ryw eglurhad i'w roddi?" meddai Aubrey drachefn, ac erbyn hyn sylwodd y Sarjant fod ei lais wedi caledu, a'i fod yn edrych ym myw llygad Morley.
"Yr wyf wedi dweud wrthych na wn i ddim am y llun ac na wn i ddim am Gwynn," meddai Morley, â'i lygaid yn fflamio. "Ac yr wyf wedi blino ar y ffwlbri yma."
"Yr wyf innau wedi blino arno hefyd," meddai Aubrey, "ond nid yw hynny'n golygu fod pen arno. Y mae'n rhaid i ni gael gwybod bellach beth a ddig wyddodd i John Gwynn, ac yr wyf fi a'r Sarjant yn meddwl y gwyddoch chwi fwy nag a ddywedwch, Mr. Morley. Yr ydym yn sicr o gael gwybod, yn hwyr neu'n hwyrach."
Gwnewch fel y mynnoch; 'does wnelo'r peth ddim â mi," meddai Morley, gan droi ar ei sawdl a'u gadael. "Dyna fy ngair olaf i ar y mater."
"Ie," meddai Aubrey yn dawel. "Ond nid ein gair olaf ni. Y mae arnaf eisiau gweled Elston."
Safodd Morley yn sydyn a throdd yn ei ôl. Am y tro cyntaf tybiodd Sarjant Williams ei fod yn gweled arwyddion o anesmwythyd gwirioneddol ar ei wyneb. "Elston?" meddai. "Pa beth sydd a wneloch chwi ag Elston?"
"Mr. Morley," meddai Aubrey, " yr ydym yn edrych i mewn i ddiflaniad John Gwynn. Chwi ac Elston a'i gwelodd ddiwethaf, ac y mae gennym hawl i holi pawb a all daflu unrhyw oleuni ar yr achos. Lle mae Elston?"
Fel pe'n ateb y cwestiwn drosto'i hun daeth Elston i'r golwg heibio i dalcen y tŷ. Pan welodd pwy oedd gyda Morley dechreuodd droi yn ei ôl, ond galwodd y Sarjant arno, a daeth yn ei flaen, gwaethaf yn ei ddannedd, megis.
"A oeddych chi'n adnabod dyn o'r enw Wilkins dro'n ôl?" meddai Aubrey yn sydyn.
Am eiliad trodd Elston ei lygaid ar Morley. Yr oedd yn edrychiad mor gyflym ac mor llechwraidd fel mai prin y gallech ei weled o gwbl. Ond yr oedd Aubrey yn disgwyl amdano, ac yn yr edrychiad hwnnw gwelodd rywbeth arall. Nid oedd yn rhyfeddu dim at yr ateb pan ddaeth.
"'Doeddwn i'n adnabod neb o'r enw hwnnw, am wn i," meddai Elston, "ond y mae o'n enw digon cyffredin."
"Ydyw, o ran hynny," meddai Aubrey, "bron mor gyffredin mewn rhai rhannau o Loegr â Smith." Daeth goleuni peryglus i lygaid milain y gwas.
"Be' sydd yn eich meddwl?" gofynnai, mewn llais, a wnaeth i Sarjant Williams gymryd cam yn nes ato.
"Dim byd, Elston," meddai Morley yn sydyn. "Beth sydd ar eich pen chwi? Holi am Mr. Gwynn y mae'r plismyn yma—neu hwyrach y dylaswn ddweud y ditectif enwog yma a'r Sarjant. Prin, hwyrach, yr hoffai Mr. Aubrey gael ei alw'n 'blismon."
"Waeth gennyf beth y gelwir fi," meddai Aubrey, gan wenu. "P'run bynnag, nid wyf yn meddwl bod gennyf ychwaneg i'w ofyn i Mr. . . . Elston."
Petrusodd cyn dweud yr enw, a gwenodd wrth weled anesmwythyd Elston.
"P'nawn da, Mr. Morley, cawn eich gweled eto cyn bo hir."
Er syndod i'r Sarjant trodd Aubrey ar ei sawdl, a chan amneidio ar Williams i'w ganlyn cerddodd i gyfeiriad llidiart y parc.
"Wel, syr," meddai Sarjant Williams, wedi cyrraedd y ffordd gul at y traeth, "beth oedd ystyr yr ergyd yna? Mi gymerasoch 'i wynt o pan soniasoch chi am Smith."
"Smith ydyw ei enw, Sarjant," meddai Aubrey. "Neu dyna oedd ei enw, beth bynnag, pan anfonwyd ef i garchar am ddwyn gemau ddeng mlynedd yn ôl. Ac yr oedd yn ffodus yn cael dianc heb ei grogi, canys lladdwyd plismon yn yr helynt hwnnw. 'Does gen' i ddim amheuaeth nad oedd Smith—neu Elston—yn euog, ond 'doedd yno ddim digon o brawf. Y mae gennych bobol od yn byw yn y wlad dawel yma, Sarjant."