Ceulan y Llyn Du/Pennod X

← Pennod IX

Ceulan y Llyn Du gan Edward Morgan Humphreys

Am yr awdur →

PENNOD X

"FEDRWN ni ddim sefyll yn y fan yma i'r bwystfil yna ymosod arnom," meddai Aubrey. "Y mae'n amlwg ei fod naill ai yn ein gweled neu yn ein synhwyro. Beth ydi'r peth gorau i'w wneud?"

"Y mae'n rhy bell i ni feddwl myned yn ôl at y bryniau tywod," meddai'r Sarjant, "ond 'dyda' ni ddim yn bell iawn oddi wrth yr hen gei sydd yn ymyl y Llyn Du. Dyna'r lle gorau, am wn i, er nad oes n y fan honno fawr iawn o godiad, 'chwaith."

"Y mae rhywle'n well na'r fan hyn," meddai Aubrey, "a 'does dim amser i'w golli. Y mae'r creadur yn dwad yn nes. Arweiniwch chi'r ffordd, Sarjant."

Troisant yn y tywyllwch, a chyn gynted ag yr oedd modd o dan yr amgylchiadau cerddasant i gyfeiriad yr hen glawdd a oedd yn cuddio'r Llyn Du ar un ochr. Yr oeddynt yn nes ato nag y tybiasant, canys daliasant fwy ar y chwith nag oedd yn rhaid iddynt wrth groesi'r traeth, ond, er gwaethaf y tywyllwch a phob anhawster arall, ar redeg y cyraeddasant y cruglwyth cerrig yn y diwedd. Yr oedd rhu'r tarw yn boenus o agos erbyn hynny, a chredai Aubrey ei fod yn clywed sŵn traed y creadur bygythiol yn dilyn ar eu holau. Efallai mai dychymyg oedd hynny; p'run bynnag, yr oedd yn dda gan bob un ohonynt gael hynny o ddiogelwch a roddid gan y domen gerrig yn lle eu bod ar y gwastad, heb ddim o gwbl i'w cadw rhag rhuthr y tarw. Pan gafodd ei wynt dywedodd Puw fel yr ymosododd y tarw ar i was Penlliw, gan ei daflu dros glawdd ar ôl ei friwio'n drwm, a cheisio myned dros y clawdd ar ei ôl wedyn er mwyn ei ladd.

Fedar neb wneud dim à fo," meddai'r plismon, a byth er hynny y mae o wedi cael ei gadw'n rhwym o hyd."

"Dydi o ddim yn rhwym 'rwan, beth bynnag," meddai'r Arolygydd. "Ydach chi'n meddwl mewn difrif," ychwanegodd, gan droi at Aubrey, "ei fod o wedi ei ollwng yn rhydd yn un pwrpas i ladd John Gwynn?"

"'Does gennyf ddim amheuaeth," atebai Aubrey, "ond y cwestiwn sydd yn fy mhoeni yn awr ydyw a baid o â'n lladd ni? "Tydi'r automatics yma fawr iawn o werth yn erbyn creadur fel yna."

"Y mae gen' i hen service revolver, syr," meddai'r Sarjant. "Taswn i'n cael at 'i ymyl o mi wnai hwnnw dipyn o ôl arno fo . . . Yr argian fawr! Be' sydd 'rwan?

Torrwyd ar y distawrwydd gan sŵn arall, sŵn sydyn, clir ergyd heb fod ymhell oddi wrthynt.

"Y mae rhywun yn saethu efo rifle," meddai'r Sarjant.

Yr oedd y rhuo wedi peidio am ennyd tra'r oeddynt yn siarad, ond fel yr oedd y Sarjant yn sôn am y saethu daeth y sŵn drachefn, gan derfynu mewn math o feichio uchel a oedd yn fwy brawychus yn y tywyllwch hwnnw na hyd yn oed y chwyrniad a oedd i'w glywed o'r blaen. Ac yn sydyn gwelodd y dynion a oedd yn sefyll ar y clawdd cerrig y tarw yn eu hymyl ac yn, union oddi tanynt fel duwch dyfnach yn y duwch a oedd yn gordoi'r traeth. Ond ni chawsant fwy na chip arno.

Taniodd y Sarjant, a deffrodd yr ergyd bob atsain yn y lle agored, gwag hwnnw, a phob aderyn a oedd yn clwydo yn y brwyn a'r morhesg, ond ni effeithiodd ddim ar ruthr y tarw. Yn unig gwelodd y gwylwyr nad atynt hwy yr oedd yn rhuthro. Aeth heibio iddynt heb eu gweled.

Rhuthrodd, yn anghenfil du, bygythiol, i gyfeiriad y bwlch yn y clawdd, y bwlch yr aethai Gwynn trwyddo ddyddiau yn ôl. A chollodd y gwylwyr ar yr hen glawdd olwg arno.

Eithr ni ddarfu am y sŵn. Daeth ergyd o'r gwyll yn eu hymyl, a chlywodd Aubrey fwled yn suo heibio i'w ben.

"Gorweddwch," meddai, "am eich bywyd."

Aeth pawb i lawr ar ei hyd ar y cerrig. Ac yna clywsant sŵn ergyd arall.

Rhwygwyd y distawrwydd gan sŵn mwy ofnadwy hyd yn oed na beichio'r tarw-ysgrech dyn wedi dychryn am ei fywyd, gwaedd o gyfyngder eithaf. Ac yna, distawrwydd, distawrwydd a oedd yn fwy dychrynllyd na'r sŵn a oedd o'i flaen.

"Y mae'n rhaid i ni weled beth a ddigwyddodd," meddai'r Arolygydd, "tarw neu beidio. Y mae 'na rywun mewn perygl yn y fan yna. Dowch, Sarjant, a chwithau, Puw."

Cychwynnodd i lawr i gyfeiriad yr ysgrech.

"A minnau hefyd," meddai Aubrey, " ond yn araf deg, Inspector. Cymerwch ofal."

"Paham?" meddai'r Arolygydd yn ddiamynedd. "Y mae'n ddyletswydd arnaf fyned."

"Ydyw," meddai Aubrey, " y mae'n ddyletswydd ar bawb ohonom, ond 'does arna' i ddim eisiau i'r Llyn Du gael neb arall heno. Os nad wyf yn camgymryd, y mae wedi cael un, beth bynnag. Mi wyddoch chi am y lle, Sarjant. Y mae'r llyn yn ymyl, a bydd yn well i chi arwain."

Yn araf ac yn wyliadwrus iawn y symudodd y fintai o ben y clawdd a thrwy'r brwyn nes eu cael eu hunain ar geulan y Llyn Du. Hyd yn oed felly bu bron i Sarjant Williams faglu ar draws corff y tarw, a oedd yn gorwedd ar ei hyd ger y geulan, a'i ben dros yr ymyl, uwch ben y dŵr du, llonydd. Yr oedd yn hollol farw.

"Fe'i lladdwyd o gan un o'r ergydion hynny," meddai Aubrey. "Rifle oedd yr unig beth a fuasai'n gwneud ei dro o. Ond beth am y dyn a roddodd yr ysgrech honno? Daliwch y golau ar y dŵr, Sarjant.".

Trodd Sarjant Williams ei fflachell ar ddŵr y Llyn Du. Yr oedd rhywbeth gwelw yn y fan honno, rhywbeth nad oedd yn rhan arferol o'r llyn. Craffodd y pedwar trwy'r tywyllwch. Daeth rhyw fath o dro i wyneb y llyn a daeth y clwt gwelw yn nes i'r lan.

Trodd y Sarjant y goleuni yn llawn arno a gwnaeth Puw yr un peth gyda'i fflachell yntau. 'Doedd dim amheuaeth bellach.

Yr hyn a welsant oedd wyneb Morley, a'r dŵr hallt, duoer, yn golchi drosto.

"Wedi mynd i'w drap o'i hun," meddai'r Arolygydd, ond y mae'n rhaid i ni ei gael oddi yna, rhag ofn fod bywyd yn aros."

"Edrychwch eto, Inspector," meddai Aubrey, gan droi golau ei fflachell gref yntau ar wyneb y truan yn y dŵr. Chwibanodd yr Arolygydd.

"Nid y tarw a'i lladdodd, yntau," meddai, canys gwelai yn awr yr hyn a welsai Aubrey o'r blaen, sef twll bwled yng nghanol talcen Morley.

"Nage," meddai Aubrey. "Efallai mai'r tarw a'i taflodd i'r llyn ond mi gymeraf fy llw fod Morley wedi ei ladd efo'r ergyd gyntaf honno a glywsom. Llofrudd oedd Smith erioed, a chafodd ei gyfle yma. Wedi ei saethu y mae'r tarw hefyd. Clywsom dair ergyd, fe gofiwch ac yr oedd un ohonyn' hw' atom ni."

"Ond pa le y mae Elston, felly?" meddai'r Arolygydd. "Y mae'n rhaid cael hyd iddo cyn iddo wneud rhagor o ddrwg. Williams, ewch chi draw at Benlliw ac ewch a Puw hefo chi..

Torrodd Aubrey ar ei draws cyn iddo roddi ychwaneg o gyfarwyddiadau.

"Maddeuwch i mi, Inspector," meddai, "ond nid wyf yn meddwl y cewch chi hyd i neb ond y gweision arferol ym Mhenlliw heno. Yr oedd yr ysgrech a glywsom yn ymyl, onid oedd?"

Oedd, debyg iawn," meddai'r Arolygydd, "clywsom Morley yn gweiddi pan yn ei deimlo ei hun yn syrthio i'r llyn."

"Efo bwled yn ei dalcen, Inspector?" meddai Aubrey. "Yr oedd yr ergyd gyntaf honno beth amser o flaen y lleill, a'r tebyg ydyw mai honno a laddodd Morley. Ac erbyn meddwl, y mae'n amheus gennyf ai'r tarw a'i taflodd i'r llyn. Y mae'n debyg fod Elston yn meddwl y buasai'r dŵr yn ei guddio am ddigon o hyd iddo fo gael dianc o'r wlad. Ond daliodd dial yntau. Inspector, yr wyf cyn sicred â'm bod yn sefyll yma mai Elston a roddodd y waedd a glywsom."

Llais Elston oedd o, wedi meddwl, syr," meddai'r Sarjant. "Ond ym mh'le y mae'r dyn."

"Edrychwch ar y tarw, Sarjant," meddai Aubrey. Edrychodd y lleill arno mewn syndod, ond pwyntiodd Aubrey ei fflachell at gorff y tarw mawr ar lan y llyn. Ac yna neidiodd yr Arolygydd at y lle.

"Rhowch help," meddai, gan afael yng nghorff yr anifail a llusgo ei orau. Bu'n rhaid i bob un ohonynt dynnu, a thynnu'n galed, i'w symud, ond llwyddasant i wneud hynny o'r diwedd. Oddi tano yr oedd Elston yn gorwedd yn swp diymadferth, ei wyneb yn waed ac yn gleisiau drosto.

"Y fo aeth i'r trap," meddai Aubrey, yn penlinio wrth ei ochr. "Daliodd y tarw ef cyn gynted ag y taniodd arno, a meddyliodd ei fod yntau'n mynd i'r llyn hefyd. Dyna paham y gwaeddodd. Ni chafodd amser i ddianc; yr oedd y tarw ar ei warthaf pan saethodd."

Ydi o wedi marw?" meddai'r Arolygydd.

"Na," meddai Aubrey, "y mae'n fyw... Rhoddwch y cyffion ar ei arddyrnau, Sarjant. Y mae'n debyg mai'r cwbwl a ddigwyddodd iddo oedd i'r tarw syrthio arno a mynd a'i wynt a briwio'i wyneb."

Griddfanodd y dyn ar lawr, ac fel yr oedd Sarjant Williams yn rhoi'r cyffion ar ei-freichiau ceisiodd godi ar ei eistedd. Griddfanodd drachefn, ac yna agorodd ei lygaid; gwelodd y plismyn yn sefyll o'i gwmpas, a syrthiodd yn ôl ar y ddaear heb ddweud yr un gair.

"Y mae'n dechrau dyddio," meddai Aubrey, gan edrych tua'r dwyrain, lle'r oedd yr awyr yn llwydo ac yn goleuo.

"A dyna ddiwedd ar ein hymchwil am John Gwynn. Dyna ddiwedd hefyd ar gynllwynion Morley ac ar ddrwgweithredoedd Smith. Byddai'n well i chwi a minnau, Inspector, fynd i Benlliw rhag fod yno bethau a fydd yn fuddiol pan ddaw'r ddau ddyn yma i sefyll eu praw." **** Cludodd Puw a'r Sarjant Elston oddi wrth geulan y Llyn Du. Yr oedd wedi goleuo digon bellach iddynt weled Huws ac Wmffra Jones a'u carcharor yn edrych yn bryderus i'w cyfeiriad o ben y dwnan draw, a chyrchasant tuag atynt. Aeth Aubrey a'r Arolygydd ar draws y traeth tua Phenlliw. Yno, mewn sêff yn y mur, cawsant yr hyn yr oeddynt yn ei geisio digon o dystiolaeth i ran John Gwynn yn y cynllwyn i ddwyn gemau, a digon hefyd i grogi Elston ar wahân i'r hyn a wnaeth yn y diwedd i'w arweinydd a'i bartner ef ei hun.

"Nid bob amser y mae ffawd yn gorffen pethau mor daclus," meddai Aubrey wrth ffarwelio â'r Arolygydd a Sarjant Williams ymhen rhai dyddiau.

"Be' 'dach chi'n feddwl, Mr. Aubrey?" meddai'r Arolygydd.

"Dechrau a diweddu ar geulan y Llyn Du," meddai Aubrey. "Gwynn oedd i fynd i'r llyn, Morley a aeth, a'r llyn a fu'n drap effeithiol i Elston hefyd. Ac y mae'n debyg mai dyna'r gwaith gorau a wnaeth yr hen bwll anymunol erioed. 'Does arnaf byth eisiau ei weled eto."