Clawdd Terfyn/Eiriolaeth Siams

← Wynebu drycin

Clawdd Terfyn gan Robert Dewi Williams

Yr hwsmon a'r tyrchwr →

PENNOD V.
EIRIOLAETH SIAMS.

T

TRA 'roedd Gwen Ifan a'r plant a'r gweision cyflog yn eu graddau yn gwneud gwar i dderbyn y ddyrnod, ac yn paratoi eu meddyliau i ffarwelic â Bryn Marian, yr oedd Siams yn parhau i wingo yn erbyn y symbylau, ac yn Eisteddai un diwrnod waelod i fyny, mewn gomedd rhoi ei arfau i lawr. yn yr ysgubor ar y pec a'i dwfn fyfyrdod, a choes y ffust yn ei law. Gorweddai y lenffust yng nghwr y cywlas rai llathenni oddiwrtho—effaith uniongyrchol yr ias ffyrnig, ryfelgar, oedd yn ei gerdded y dyddiau hyn.

"Mynd o Fryn Marian," meddai wrtho ei hun, "Gwen Ifan, a Nel, a finna, a gadal i ŵr y Swan ddwad i'r fan yma i dorsythu! Mae ol'i fysedd duon o yn ddigon amlwg ar hanes y lle a'r teulu yma!"—a thaflodd goes y ffust ar ol y lenffust, fel pe buasai y coedyn hwnnw yn gyfrifol am holl anffodion y teulu ers cenedlaethau. Dododd ei ben rhwng ei ddwylaw, a'i benelinoedd ar ei benliniau, i feddwl, a myfyrio, a chynllunio; ac yn yr ystum anarwrol hwnnw cyflawnodd mewn dychymyg fil a mwy o gampau cyfryngol a dialeddol—a'r cwbl ar ei eistedd ar y pec. Dywedai rhyw beth wrtho yn ddistaw yn ei ddiniweidrwydd fod ganddo ef fwy o hawl na neb ohonynt i ofidio, ac ymprydio, ac ymglymu am y lle, oherwydd efe oedd wedi arwain y defosiwn teuluaidd yn ddifwlch bob bore am ugain mlynedd. Yr oedd yna rywbeth wedi deffro ynddo ynghanol yr ystorm tebyg i eofndra y gwir offeiriad, a dechreuodd feddwl ynddo ei hun beth tybed allai wneuthur i ragflaenu yr aflwydd yma oedd ar oddiweddyd teulu Bryn Marian. Meddyliai am bob math o gynlluniau i'w gwareda; ac yng ngonestrwydd ei gydymdeimlad â hwynt, yn gymysg â thipya o benbleth am ei ddyfodol ei hun, fe fu dipyn yn daer lawer pryd yn unigedd yr ysgubor ar y Gŵr sydd a'r wyntyll yn Ei law. Ac,. fel arfer, yr oedd y waith hon eto wedi troi yn ddiarwybod yn ei fyfyrdodau oddiar ffordd lydan ei ddychmygion gwylltion ei hun i ffordd gul ymgyfarchwel â Duw.

"Siams," ebe llais yn nrws yr ysgubor, "tyd i 'nol tê!"

Llais Elin ydoedd. Ac wrth weld Siams yn yr ystum hwnnw, mor bell o ddull ac agwedd un yn dyrnu, gofynnodd,—

"Be' sydd arnat ti? Wyt ti'n sal?"

Cododd y synfyfyriwr ei ben, a'i wyneb fel wyneb dyn wedi cael gweledigaeth, a meddai,—

"'Rydw i yn mynd at y stiwart heno; ddoi di hefo fi?"

"At y stiwart," ebe hithau, "i be'?"

"I gael y ffarm yma i dy fam," ebe yntau.

"'Dwyt ti mo'r dyn i fynd at y stiwart, Siams bach," ebe Nel; "a pheth arall, dasa mam yn cael y ffarm, sut y medra' hi fyw yma ar ol i bopeth gael 'i werthu? Rhaid iti gael rwbath heblaw ffarm i ffarmio."

"Hidia di befo hynny 'rwan," ebe yntau; "ddoi di?"

"Tyd i 'nol tê," ebe hithau, "mi deimli yn well ar ol cael cwpaned."

"Hwda, Nel, un gair," meddai Siams pan oedd hi yn troi ei chefn i fynd o'i flaen i'r tŷ,—" Dim un gair wrth dy fam na neb arall, cofia; os awn i, mi awn heb i neb wybod."

"O'r gora." ebe hithau. A ffwrdd a hi.

At y stiwart yr oedd Siams am fynd er pob ymgais o eiddo Nel i'w berswadio i beidio; a'r diwedd fu iddo berswadio Nel i fynd i'w ganlyn. Stiwart newydd ydoedd—nid oedd ond rhyw fis er pan ddaethai i'r wlad, ac ni wyddai Siams pa un ai Cymro ynte Sais ydoedd—dyna un rheswm paham yr oedd am i Nel fynd gydag ef.

Daeth Siams am ei swper y noson honno yn fwy prydlon nag arfer, a threthwyd ei amynedd yn disgwyl am ymddangosiad y bara llaeth. Fel rheol, y bara llaeth fyddai yn hir ddisgwyl am Siams; ac ambell i damaid o fara haidd du, mwy rhyfygus na'r gweddill, yn sefyll ar ysgwyddau y tameidiau eraill, ai ben drwy'r caws, i wylio dynesiad y bwytawr, ac i rybuddio'r lleill i lechu goreu gallent dan y caws a'r gloefon. Ond heno, y bwytawr oedd yn disgwyl. Synnodd Gwen Ifan ei weld yn dod at y bwrdd mor gynnar, oherwydd gwyddai mai trwy lu o demtasiynau i ymdroi y deuai i'w swper bob amser. Ar ol cryn ddisgwyl, daeth y bara llaeth, ac yr oedd Siams wedi gorffen bwyta cyn i'r gwas bach ddod i'r ty. Aeth yn syth i'r lloft i newid ei ddillad, ac i baratoi ei hun at y siwrnai.

Pan ddeallodd Wil fod Siams wedi bwyta ac wedi mynd i fyny i newid heb son dim wrtho ef nac wrth y gwas, gwyddai fod yna rywbeth gwerth ei wybod. Bwytaodd ei ddogn ei hun yn gyflymach nag arfer, ac mewn llais llawn o gydymdeimlad, gofynnodd, gan wincio yr un pryd ar y gwas, am ganiatad Gwen Ifan i fynd i'r llofft i edrych am Lewis Dafydd. 'Roedd ystafell wely Siams wedi cael ei gwneud yn hospital ward i Lewis Dafydd ar ol y codwm, oherwydd fod dau wely ynddi. Cysgai Siams yn un, a chafodd y tyrchwr nodded ac ymgeledd yn y gwely arall. 'Roedd rhai dyddiau wedi mynd heibio er y ddamwain, ac yr oedd Lewis Dafydd yn gwella yn rhagorol, a'i anaf yn llai nag a tybid ar y cyntaf; ond gorfodai y meddyg ef i gadw yn llonydd ar ei led-orwedd, oherwydd fod ei ysgwydd wedi ei thaflu o'i lle.

Aeth Wil i fyny, nid yn hollol amddifad o gydymdeimlad â Lewis Dafydd, ond, yn bennaf, o ddireidi a chwilfrydedd. Erbyn iddo fynd yno, 'roedd Siams yn moesymgrymu i'w ddelw ei hun yn y glas, difrifwch dwfn yn eistedd ar ei ael, a thrwch da o sebon yn peri i'w wyneb ddisgleirio. Gwasanaeth y shafio oedd yn cael ei gynnal, a hynny gyda'r holl benydiau a defodau arferol. Gwelodd Wil, wrth holi helynt Lewis Dafydd, fod yr olwg ar yr eilliwr yn goglais y claf, ac wrth graffu, gwelai dipyn o ddireidi yng nghil llygad y tyrchwr, a theimlodd oherwydd hynny fod ganddo fymryn o hawl i arfer ei ddull cyffredin i holi a phoeni tipyn ar Siams.

"Be' sy'n bod, Siams? lle 'rwyt ti'n mynd?" ebe Wil; "'rwyt ti'n fwy slei hefo dy neges heno nag arfer."

Nid oedd yn gyfleus iawn i Siams ei ateb, yn bennaf am na wyddai pa ateb i roi,—'roedd y gorchwyl oedd ganddo mewn llaw hefyd yn gofyn am wefusau sefydlog; ac felly, yng nghysgod yr anghenrhaid diweddaf, gadawodd Siams i'r cwestiwn hwn, a chwestiynau ereill o eiddo Wil, fynd heibio heb atebiad.

"Pa'm 'rwyt ti'n shafio heno?" gofynnai Wil wedyn; ac ychwanegai, gan droi at Lewis Dafydd,—

Ydi hi ddim yn ddy' Sadwrn, ydi hi?"

Nag ydi, dydd Mercher," ebe'r claf, a chysgod gwên ar ei wyneb.

"Mae rhai pobol yn mynd yn falchach fel mae nhw yn mynd yn hŷn, Lewis Dafydd," ebe Wil. "Mae arna' i ofn fod Siams yn crafu 'i grefydd i ffwrdd hefo'r rasal yna—mae 'o wrthi hi yn shafio 'rwan bob yn eildydd bron."

"Wyt ti'n meddwl fod 'i grefydd 'o gymin' ar y wyneb a hynny, Wil?" ebe Lewis Dafydd.

"Na, 'doeddwn i ddim yn meddwl edliw hynny iddo fo; ond ydach chi yn meddwl, mewn difri', Lewis Dafydd," ebe Wil, "fod yn iawn i ddyn duwiol 'neud ceg fel acw," gan bwyntio at wyneb Siams yn y glas.

Trodd Siams dipyn yn chwyrn ar ei sawdl, a dywedodd,

"Cer' oddma, Wil, 'rydw i'n deydi ti y gnei di Lewis Dafydd yn salach—mae gin ti rw lol bob amser. Wyddost ti ddim fod y doctor wedi rhybuddio nad oedd neb ond Gwen Ifan a Nel a finna i ddwad ato fo? Rhag cwilydd i ti!" A throdd yr eilliwr yn ol ar ei sawdl i fingamu yn y drych, a chydiodd yn ei drwyn â'i law chwith i hyrwyddo gweithrediadau y rasal yn y dde.

"Ddeudodd y doctor, Siams," ebe'r gwas bach "y caet ti dynnu wyneba fel yna yng ngwydd Lewis Dafydd ac ynta mor wan? 'Rydw i, heb son am Lewis Dafydd, dest a mynd sal wrth edrach arnat ti."

"Taw, Wil," ebe'r tyrchwr, "gad iddo fo orffen; mae gin Siams wyneb gwerth 'i shafio ('a'i bryfocio,' ebe Wil yn ddistaw wrth bost y gwely). Mi gei di weld mor ddel y bydd 'o yn edrach ar ol darfod."

"Fydd 'o byth yn ddel," ebe Wil, "mae 'i wyneb 'o yn rhy gul, a'i wallt yn rhy laes."

"Pan ddaw Wil yma i d'oed di, Siams," ebe Lewis Dafydd, "mi fydd yna was bach wedi'i fagu yn rhwla i'w boeni yntau."

Gwyddai Wil o'r goreu fod rhywbeth ar feddwl Siams, nid oedd mor hawdd ei boeni ag arfer, a syrthiai y rhan fwyaf o saethau y gwas bach yn ddiniwed i'r llawr.

Gorffennodd Siams ymdrwsio, a safodd ar ganol y llofft yn blentyn yn ei ysbryd a'i ystum.

"'Rwyt ti ar i fyny 'rwan, ac yn barod i gychwyn," ebe Lewys Dafydd.

"Ydw, am wn i," ebe yntau, ond yn edrych mewn ychydig o benbleth; a'r munud nesaf, ychwanegodd,—

"Mae gin i flys deyd 'y mhader cyn mynd, mi fydda'n fwy parod i fynd i ngwely pan ddof yn ol."

'Roedd Wil ar fin gofyn mewn 'smaldod ai ar ei sbri yr oedd yn mynd, ac os oedd yn debyg o fod yn rhy feddw i'w ddweyd wrth fynd i'w wely; ond collodd y cyfle,—'roedd Siams ar ei liniau wrth erchwyn ei wely ei hun cyn i'r cwestiwn gyrraedd tafod y gwas bach. Ymhell cyn i Siams godi ar ei draed 'roedd Wil yn teimlo yn bur ddiolchgar mai colli y cyfle wnaeth. 'Roedd rhywbeth o gwmpas y penliniwr yn awgrymu i'r ddau oedd yn edrych arno nad oedd y pader yn ddim ond rhagymadrodd i'r hyn oedd ganddo i'w ddeisyf, beth bynnag oedd hwnnw. Ymbiliai yn fud ac yn faith, ac er cymaint o ddireidi oedd yng nghroen y gwas bach, ni chymerasai fferm Bryn Marian am aflonyddu arno. Toc cododd Siams yn hollol naturiol a dilol, ac ebe fe yn chwareus wrth Wil,—

"Well i ti ddwad hefo fi!"

"Na ddof heno," ebe yntau. "Wn i ddim be' ydi dy neges di, ond mi wn y rhaid i mi gael blynyddoedd cyn y medra i hwylio fy hun mor onest ag yr wyt ti wedi gwneud."

Aeth Siams i lawr, gan feddwl cyfarfod Nel yn y ffridd, fel yr oeddynt wedi trefnu.

Ni cha'dd Elin fawr o drafferth i wneud ei hun yn barod, ac ni fu raid iddi ychwaith wneud hynny yn llechwraidd. Dywedodd ei mam wrthi rywbryd ar ol tê fod eisieu iddi redeg ar neges i'r llan, a rhybuddiwyd hi i gychwyn cyn iddi fynd yn hwyr. "'Rydw i'n siwr y daw Siams i dy gyfarfod di, ond iti ofyn iddo fo," ebe Gwen Ifan, pan ddaeth Nel i lawr y grisiau wedi gwisgo am dani.

"Mae o yn mynd i rywla ffor' honno eisus," ebe hithau; "mi siarada i hefo fo."

Ar hynny daeth Siams i lawr o'r llofft.

"Siams," ebe Nel, "'rydw i'n mynd i'r llan; 'rwyt titha yn mynd i'r cyfeiriad hwnnw, on'd wyt ti?"

"Ydw," ebe yntau.

"Mam oedd yn deyd y baset ti'n dod i nghyfarfod i,—ond gan dy fod ti yn myned 'run ffordd a fi hwyrach y ca i dy gwmni yn ol a blaen."

"Cei, cei," ebe yntau; a chan dynnu ei law arw ddiymgeledd dros ei ên, ychwanegodd, "on'd oedd o yn lwc i mi shafio tipyn."

"Mi faset yn llawn cystal cwmni iddi hi rhag bwgan daset ti heb shafio," ebe Gwen Ifan.

"Wnae o mo'r tro felly," meddai Wil, yr hwn oedd wedi cefnu ar yr hospital a Lewys Dafydd, gan ofn colli rhywbeth mwy diddorol yn y gegin pan oedd Siams yn cychwyn. "Rydw i'n siwr fod yn well gin Elin gyfarfod bwgan na cherdded hefo un, yn dydi?" meddai, gan apelio at y ferch.

"Tyd, Siams," ebe hithau, "mae ambell i wyneb na 'naiff dŵr a sebon na rasal loewi dim arno."

"Debyg iawn," ebe Wil, "dasa ddim ond fy wyneb i,—mae o'n bictiwr fel y mae o."

"Fel y mae o," meddai Nel, gyda phwyslais llawn o wawdiaith chwareus; a diflannodd Siams a hithau i'w taith.

"I ble 'roedd Siams yn mynd, Wil?" ebe Gwen Ifan.

"Dest y peth faswn i yn leicio wybod," ebe Wil; ac aeth i'r drws i edrych ar y ddau yn croesi ar letraws y fron am y briffordd. Daliodd y gwas bach i syllu arnynt yn hir. Cerddai y ferch yn hoew ac ysgafndroed, ond troetrwm ac afrosgo oedd yr hwsmon; ac felly y diflannodd y ddau yn y pellter.

'Roedd cysgodau'r hwyr yn hel yn brysur erbyn i'r ddau gyrraedd y llan. Gwnaeth Elin ei neges, ac yna aethant i gyfeiriad tŷ y stiwart, yr hwn oedd ychydig o'r neilltu. Cerddai ac ymgomiai Siams fel un yn meddu gradd dda o hyder, ac er nad oedd ei gerddediad yn wisgi, gallesid dweyd arno nad oedd yn ei fynwes ronyn o ofn i'r siwrnai droi yn siwrnai seithig. Pryderus a gwangalon oedd Elin. Credai mai nid Siams oedd y dyn i fynd ar neges fel hyn, er y tystiai ei chydwybod, pe buasai caniatau rhyw ffafr arbennig yn y cwestiwn, y buasai yn haws ganddi hi ildio i'w eiriolaeth anfedrus ef nag i ymbiliau neb arall. Ond yr oedd hi yn ei adnabod ac yn ei garu, ac am hynny 'roedd yn hawdd i Siams gael ffafr yn ei golwg. Ni wyddai y stiwart ddim am dano, ac ofnai i'r olwg wladaidd, hwsmonaidd, ddiniwed oedd arno, ei wneud ef a'r achos oedd ganddo yn anghymeradwy. Yr oedd yn gas ganddi fynd gydag ef, ond yr oedd yn gasach ganddi wrthod. Ceisiodd droion ei berswadio i droi yn ol,—'roedd hi wrth y gwaith hwnnw pan oedd Siams yn agor y llidiart arweiniai i ffrynt y tŷ, ond ni fynnai yr hwsmon son am y fath beth.

"Na, mi treiwn ni o," meddai, "a mi fyddi ditha cyn falched a dy fam pan lwyddwn ni;" a churodd yr eiriolwr y drws.

Cawsant dderbyniad diymdroi, ond hysbyswyd hwy nad oedd Mr. Ellis y stiwart ddim i mewn ei hun, ond fod ei nai, Hywel Ellis, yno, a chaent ddweyd eu neges os dewisent wrtho ef.

Cyn hir daeth y nai atynt i'r ystafell, a chyn iddo gael amser i ofyn dim iddynt, gofynnodd Siams, "Ydach chi'n dallt Cymraeg, syr?" oherwydd dyna'r cwestiwn oedd yn peri mwyaf o bryder iddo ef. Rhoddodd atebiad Hywel Ellis fodlonrwydd mawr i Siams, a theimlodd yn bur gartrefol ar unwaith.

"O ba ran o'r wlad yr ydech chi'ch dau yn dod?" gofynnai y dyn ifanc.

"O Fryn Marian," ebe Siams. "Hwsmon yno ydw i," ychwanegai, "a'r ferch ydi Nel yma. Wedi dwad yma yr ydan ni i ofyn am y ffarm acw i mistres. Dydi hi yn gwybod dim y'n bod ni wedi dwad."

Sylwodd y dyn ifanc fod y ferch yn gwrido, ac ebe efe wrthi,—

"Ydi'ch mam ddim yn gwybod am hyn?"

"Nag ydi," ebe hithau. "Siams sy' wedi trefnu yr ymweliad yma, heb i mam wybod, a 'roedd raid i minna ddod hefo fo."

"Fasech mam yn leicio aros acw?"

"Basa yn arw iawn," ebe'r ferch.

Eisteddodd nai y stiwart yn y gadair ddwy-fraich, a thaniodd sigar. 'Roedd rhywbeth yn ei ystum a'i edrychiad oedd yn peri i Siams ac Elin deimlo ei fod yn cymeryd diddordeb yn eu hachos, ac yr oedd y ffaith mai un o fath Siams oedd yn arwain y ddirprwyaeth yn ychwanegu at y diddordeb.

Hwsmon wyt ti'n ddeyd wyt ti yn y lle yma, —be gelwir o hefyd? Bryn Marian?"

"Ie, Syr," ebe yntau, "a 'rydw i yno ers dros igian mlynedd, a 'dydw i ddim yn fodlon i'r hen deulu fynd odd' acw os medra' i 'neud rwbath i'w cadw nhw yn y lle. Mae rhai yn deyd mai gwr y Swan sy'n mynd i gael y ffarm, ond fedra' i ddim credu hynny, mae o wedi cael digon a gormod o Fryn Marian pan oedd mistar yn fyw."

"Gwraig weddw ydi'ch mam?" gofynnai Hywel Ellis i Elin.

"Ie," ebe hithau," a mae hi yn awyddus i aros acw dasa bosib, ond 'doedd gyni hi ddim calon i ddwad yma i ofyn ei hun, na chalon chwaith i ofyn i neb ddwad yma drosti hi. Mae Mr. Morgan y Swan yn gyrru arnom ni am swm mawr o arian, a mae y sale i fod yn fuan."

"Sut y medrai hi fyw acw wedyn, a'r stoc yn cael 'i chwalu?" ebe yntau.

"Peidiwch edrach ar hynny, Syr," ebe Siams, "mae hi yn siwr o fedru byw yn Bryn Marian wedi i wr y Swan neud i waetha. Mi weithia i iddi hi heb ddim cyflog ond 'y mwyd, a mi 'naiff Nel yma 'run peth, a mae gyni hi gymdogion roiff dipyn o help iddi hi i ail ddechra, os bydd eisio. Treiwch, Syr, ro'i gair o'i phlaid hi, os gwelwch yn dda."

'Roedd edrych ar Siams, a gwrando arno yn siarad, yn rhoddi llawer o foddhad i'r dyn ifanc, a phe buasai gosod y ffarm yn perthyn iddo ef, cawsai Gwen Ifan hi heb ychwaneg o siarad. Eisteddai Siams ar fin ei gadair, ei ffon yn un llaw, a het feddal gron yn y llaw arall; ac yn awr ac eilwaith dodai yr het ar ben y ffon, tynnai hi drachefn, a dodai hi ar ben ei lin, neu troellai hi ar ben ei fŷs. Gwyliai Hywel Ellis bob symudiad o'i eiddo trwy fŵg ei sigar gydag astudrwydd, a phan wnai Siams ambell sylw byddai llygaid y ddau arall yn cyfarfod ei gilydd yn chwareus. Gwelai y dyn ifanc yn ddigon amlwg fod yna lawer o hoffder o Siams yn mynwes y ferch, a medrai y ferch hefyd ddarllen ei farn yntau am yr hwsmon. Teimlai y dyn ifanc awydd i gael tipyn o ddifyrrwch gydag ef, ond yr oedd arno yr un pryd ofn cyffwrdd teimladau y ferch, ac ofn iddi ei gamddeall.

"'Fyddi di'n smocio?" ebe'r dyn ifanc yn garedig, ac estynnodd sigar iddo yr un pryd.

"'Roedd Siams ar ei gyngor pa un a gymerai hi ai peidio, ac atebodd y ferch drosto,—

"Ydi, mae o yn smocio, ond 'rwy'n siwr na fu o 'rioed yn smocio sigar."

"'Cymer un i dreio am dro," ebe yntau; a chymerodd Siams hi.

'Roedd yr hwsmon mewn penbleth yn methu gwybod pa ben i danio, a methai gael gwynt yn yr un o'r ddau ben. 'Roedd Elin yn wrid ac yn wên wrth ei wylio, ond cafodd Siams gyfarwyddyd yn yr un man ag y cafodd y sigar, a thaniodd.

Treuliodd Siams ac Elin amser difyrrach tu fewn i furiau tŷ y stiwart nag oeddynt wedi ddychmygu pan ar y ffordd yno. Aeth yr amser heibio yn gyflym, a sylweddolodd Elin, pan oedd Siams wedi llwyr ymgolli yn y sigar a'r sgwrs, ei bod yn hen bryd iddynt gychwyn adref.

"Diolch yn fawr i chi, Syr, am fod mor ffeind wrthon ni, ac os medrwch chi neud rywbeth dros mistres, mi wn y gnewch chi o." A chychwynnodd y ddau adref.

'Roedd Siams yn dychmygu yn ei afiaith wrth ddod dros y trothwy, a'r sigar rhwng ei fysedd, mai efe oedd stiwart y stad. Gresynnai ei fod yn gorfod smocio hon allan o olwg Wil y gwas bach. Credai y buasai cyhwfan sigar a thân arni yngwydd Wil yn ddigon o gosb arno am yr holl ddireidi wnelsai yn ystod ei fywyd, a dymunai yn ddistaw am i ragluniaeth geryddu Wil yn gyfiawn trwy ei arwain i'w gyfarfod ef cyn i'r sigar ddarfod; ond, yn anffodus, ni ddaeth y farn hon o eiddo Siams i ben. Rhwng y sigar a'r rhagolwg am lwyddiant yn ei genhadaeth, cerddai Siams tua thre fel dyn wedi cael tipyn gormod; a diolchai Nel yn ei chalon fod y ffordd yn weddol glir heb fawr neb yn ei theithio y noson honno ond hwy eu hunain.

"Mae Bryn Marian mor sâff a dim i dy fam 'rwan, Nel," ebe Siams, pan ddaeth i goed y Plas, a dechreuodd floeddio rhywbeth am wr y Swan nes oedd y lle yn diaspedain, a thrwy fawr drafferth y llwyddodd Elin i'w ddistewi.

"O'r gora, os na chai o waeddi allan, 'roedd o'n bound o neud row wedi mynd i'r lloftt, er mai hospital Lewys Dafydd oedd hi;" a bygythiai Siams gadw yr hen lanc anffodus hwnnw ar ddihun tan drannoeth i ddathlu y llwyddiant oedd yn debyg o ddilyn ei ymweliad â thy y stiwart.

Erbyn iddynt gyrraedd Bryn Marian, 'roedd pawb wedi mynd i'w gwelyau, ac erfyniai Nel ar Siams fynd i'w wely yn ddistaw, a pheidio gwneud helynt.

Pan aeth yr hwsmon i'r lloft, 'roedd Lewys Dafydd yn chwyrnu cysgu yn hapus ddigon, ond 'roedd Siams o'r farn fod yn werth iddo ei ddeffro i weld stwmp y sigar, ac i gael tipyn o'r hanes. Cydiodd âg un llaw,—nid yn rhy dyner,—yn nhrwyn yr hen lanc, a daliodd weddillion y sigar i fyny yn fuddugoliaethus yn y llaw arall,

"Be' sy' arnat ti, dwad?" ebe'r tyrchwr, pan ddeffrodd.

Daliai yr hwsmon y stwmp o flaen ei lygaid mewn distawrwydd, a chyda phob difrifwch, fel pe buasai yn rhan o seremoni grefyddol.

"Be'sy' arnat ti mewn difri?" (be'r llall wedyn. "Wyddost ti be' ydi hwn?" gofynnai Siams. Ceisiai'r tyrchwr graffu ar yr hyn ddaliai y llall, ond 'roedd yno ry ychydig ohono iddo fedra dyfalu beth ydoedd.

"Stwmp sigar," ebe Siams.

"Fyth o'r fan 'ma," ebe'r tyrchwr, gan roi tro yn ei wely a'i wyneb at y pared—hynny o dro ganiatai ei anaf iddo roi. "Mi wyddwn dy fod di yn wahanol i'r cyffredin, ond wyddwn i'roed or blaen dy fod di cyn wirioned; dos i dy wely yn lle poeni dyn hefo'th lol."

"Lol wyt ti yn 'i alw fo," ebe Siams. "Aros nes deuda i hanes o. Mae hwn yn gysegredig," meddai wedyn; a syllodd yn fanylach ar y gweddillion ar gledr ei law ei hun. "Dyma ernes yr etifeddiaeth," meddai, a gwaeddodd "Bendigedig " nerth ei ben.

'Roedd Lewys Dafydd wedi cael braw, a chredai yn sicr fod rhyw amhariaeth ar feddwl Siams. Yn ffodus, dyna sŵn curo y pared yr ochr arall. Gwen Ifan yn galw Siams i gyfrif am waeddi. Meddyliodd Siams mai y peth goreu iddo oedd mynd i'w wely yn ddistaw, heb ddweyd rhagor o gyfrinach y stwmp, a chafodd y tyrchwr heddwch i gysgu ymlaen.