Cofiant Owen Owens, Cors y Wlad/Owen Owens fel gweddiwr

← Owen Owens o ran nodweddion ei feddwl a'i gymeriad fel dyn a christion

Cofiant Owen Owens, Cors y Wlad gan Henry Hughes, Bryncir

Sylwadau, dywediadau, a ffraethebion →

PENOD XV.
OWEN OWENS FEL GWEDDIWR.

Yn hynod ac effeithiol fel gweddiwr. Dechreu odfa yn Cefnweit.—Cyfarfodydd gweddi hynod yn Llwyngwanad, a'r dylanwadau.—Medrusrwydd i drin adnodau y Beibl yn ei weddiau.—Sylwadau disglaer ar weddi.—Yn gartrefol wrth orsedd gras.—Meddwl mawr am drugaredd Duw.—Yr arch a'r drugareddfa yn gwneyd y ddeddf yn swat.—Sylw John Evans, New Inn.—Iachawdwriaeth fawr mewn lled llaw.—Yn gartrefol yn ei weddiau.—Dull neillduol a gwreiddiol yr hen bobl wrth weddio.—Owen Owens a Griffith Jones, Tregarth.—Yn gwybod y dirgelwch sydd mewn gweddio.—Yn deall wrth weddio fod Duw yn ateb ei weddi—Engraifft o un o'i weddiau.

YR oedd Owen Owens yn hynod ar lawer cyfrif, ac mewn llawer cymeriad, ond credwn mai fel gweddiwr yr oedd fwyaf hynod o bob peth. Yr oedd yn hynod yn y Cyfarfod Llenyddol, yn y Sasiwn, yn y Cyfarfod Misol, yn y Seiat, yn yr Ysgol Sabbothol, &c.; ond credwn mai wrth orsedd gras yr oedd ei hynodrwydd mwyaf. Gellir dweyd ei fod yn enwog fel gweddiwr, os priodol yr ymadrodd. Clywsom amryw yn dweyd, y rhai a'i clywsant ef pan yr oedd yn ei amser goreu, na chlywsant neb erioed yn cael mwy o hwyl nag ef wrth weddio. "Gweddiai weithiau," meddai un, "nes y byddwn yn clywed fy ngwallt yn codi ar fy mhen." Byddai rhyw ddylanwadau ac effeithiau hynod yn canlyn ei weddiau ar adegau. Llawer gwaith y gwelwyd ac y teimlwyd pethau rhyfedd gyda'i weddiau. Ai i'r nefoedd ar ei union ar yr adegau hyny, a thynai y nefoedd i lawr i ganol y gynulleidfa. Ar adegau, byddai pawb yn foddfa o ddagrau gan y dylanwad. Brydiau eraill, gwelid pawb wedi eu sobri a'u difrifoli, gan ryw ddywediadau miniog ac arswydlawn a ddywedai. Ac nid anfynych y gwelwyd y gynulleidfa mewn hwyl gorfoledd, a llawer yn tori allan i orfoleddu. Mae hanes am dano yn gweddio yn hynod iawn un tro mewn ty, neu yn hytrach wrth dy, o'r enw Cefnweit, yn ardal Bryngenan. Yr oedd pregeth i fod yn y lle ar nos Sabboth, ar hir-ddydd haf, gan un o'r enw John Hughes, Bwlchderwin, yr hwn a fu ar ol hyny yn Llanllyfni. Gan fod mwy o bobl wedi ymgasglu nag a gynwysai y ty, penderfynwyd i'r odfa gael ei chynal allan o flaen y ty. Safai Owen Owens ar ben cadair o flaen y ty i ddechreu yr odfa. Cafodd y fath hwyl wrth weddio, fel yr aeth yn orfoledd mawr drwy y lle, a gorfoleddu y buont am hir amser, fel y taflwyd yr odfa i'r annhrefn mwyaf, ac ni feddyliwyd am dani. Llyncwyd y bregeth yn hollol gan y weddi, fel na chofiwyd fod yr un i fod o gwbl. Mae cyfeiriad wedi ei wneyd yn barod at hen wraig nodedig o grefyddol oedd yn byw yn Llwyngwanad, o'r enw Sian Robert. Wedi iddi fyned i wth o oedran, cynhelid cyfarfod gweddi iddi yn fynych gan bobl Bwlchderwin. Yr oedd rhyw awyrgylch nefol o gwmpas yr hen wraig hono, fel mai nid gwaith anhawdd fyddai cael y nefoedd i lawr yn y cyfarfodydd hyny. Mynych y byddai yno orfoledd mawr. Byddai yn rhaid i'r gweddiwyr fyned ar eu gliniau wrth gadair yr hen wraig. Ar adegau, rhoddai ei llaw ar ben y gweddiwr, gan waeddi, "Amen, O diolch, bendigedig," nes y byddai y trydan nefol yn rhedeg oddiwrthi iddynt. Byddai Owen Owens yn gyffredin yn diweddu y cyfarfodydd hyn. A braidd yn ddieithriad, byddai yn orfoledd mawr drwy y lle cyn y byddai wedi darfod gweddio. Parhäi y gorfoledd yn hir ar ol y cyfarfod, am tuag awr yn aml iawn. A byddent yn fynych yn neidio yn gystal a gorfoleddu. Byddai Owen Owens erbyn hyn yn eistedd wrth y tân yn ymddiddan yn dawel a hapus & Sian Robert; a thaflai y ddau ambell i drem siriol a boddhaol ar y rhai fyddai yn gorfoleddu. Un tro, yr oedd yno hen wr caled ac annuwiol wedi myned i waeddi, ac yn dal ati yn hir, nes bod mewn perygl o barhau ar hyd y nos yn llefain. Yr oedd ar ei liniau ar y llawr. Meddyliai rhywrai fod yn berygl iddo wneyd cam â'i hen babell wrth waeddi. Gofynent i Owen Owens ai ni byddai yn well ei atal, rhag ofn iddo wneyd cam ag ef ei hun. "Na," meddai yntau yn awgrymiadol iawn, ac fel yn gwybod mwy am dano nag a wyddent hwy, "gad'wch iddo fo waedu tipyn. Fe wnaiff hyn les iddo." Mae cof am dano yn y cyfarfodydd hyn, a chyfarfodydd eraill, yn trin adnodau gyda medrusrwydd mawr, a chydag effeithiau a dylanwadau anarferol. Un tro daeth ar draws yr adnod hono, "A minau ydwyf yn rhoddi iddynt fywyd tragwyddol; ac ni chyfrgollant byth." Gwaeddai yr ymadrodd hwn dair neu bedair o weithiau, a phob tro gyda mwy o wres a nerth: "A minau ydwyf yn rhoddi iddynt; a minau ydwyf yn rhoddi iddynt; A MINAU YDWYF YN RHODDI IDDYNT; clustfeinia 'rwan uffern," meddai. Yna gwaeddai y gair—"bywyd tragwyddol," lawer gwaith trosodd, nes yr oedd rhyw effeithiau a dylanwadau anarferol yn cydfyned â'r gair. Torodd amryw allan i orfoleddu dros y lle. Yr oedd mewn Cyfarfod Misol yn Llwyndyrus yn bur agos i ddiwedd ei oes. Yr oedd y fath hynodrwydd ynddo fel na byddai dim yn well gan y cynulleidfaoedd na'i glywed yn dechreu odfa mewn Cyfarfod Misol. Ac er fod i flaenor ddechreu odfa mewn Cyfarfod Misol yn beth pur anghyffredin, eto nid oedd yn beth anghyffredin i Owen Owens o gwbl. Rhoed ef i ddechreu yr odfa ddeg o'r gloch. A'r gair cyntaf a ddywedodd oedd, "Ein Tad, yr hwn wyt yn y nefoedd, ac ymhob man arall o ran hyny."

Dywedai ymadroddion a sylwadau ar weddi weithiau a rhyw ddisgleirdeb hynod ynddynt, nes gwefreiddio pawb yn y lle. Byddai pobl Bwlchderwin yn cynal cyfarfodydd gweddi mewn tai yn fynych. Yr oeddynt un tro yn cynal cyfarfod gweddi mewn lle o'r enw Gyfelog-bach. Yr oedd yr hen wr, Sion Jones wrth ei enw, yn cael ei ystyried yn hen wr duwiol iawn; ond yr hen wraig yn hollol wahanol, ac wedi treulio oes faith yn annuwiol iawn. Gofynodd yr hen wr am gael cyfarfod gweddi yn y ty. Yr oedd amryw wedi gweddio, ond oll yn gweddio dros yr hen wr, ac fel yn methu gwybod sut i weddio dros yr hen wraig. Sylwodd Owen Owens ar hyny, ac efe oedd yn gweddio yn olaf, fel arfer. Parodd hyny iddo weddio yn arbenig dros yr hen wraig. Dywedir ei fod wedi gweddio yn hynod iawn drosti. Gweddiai yn hynod o daer, a dangosai fod ganddo ryw feddyliau mawr ac eang iawn am drugaredd Duw, a'i barodrwydd anfeidrol i dderbyn y pechadur mwyaf. Wedi gweddio ychydig dros yr hen wr, trodd i gofio am yr hen wraig. "Cofia am ei briod hefyd," meddai, "O Arglwydd. Mae hi wedi treulio ei hoes yn annuwiol iawn: yn ddifeddwl iawn am Dduw, am ei henaid, ac am fyd arall. Ond er ei bod wedi treulio oes faith iawn yn ngwasanaeth yr un drwg, yr yda ni am ei mentro hi ar dy drugaredd di eto. Mae gyno ni feddwl mor fawr am dy drugaredd di, fel y buasa ni yn ei chynyg hi i dy drugaredd di pe buasa hi ar frig fflamau uffern." A phwy a ŵyr na wrandawyd ei weddi ryfedd? Yr oedd gan John Evans, New Inn, feddwl mor fawr am drugaredd Duw fel yr oedd yn credu y gallai achub meddwyn wedi syrthio dros bont i'r afon yn ei feddwdod. Dywedai rhywun wrtho ar yr amgylchiad, "Wel, dyna un yn siwr o fod wedi myn'd i uffern." "Na," meddai yntau, "wyddo ni ddim beth fedr trugaredd Duw wneyd o'r bont i'r afon." Yr oedd yr un ysbryd yn ngweddi Owen Owens. Pan yr oedd Brynengan, Bwlchderwin, a Thaiduon, yn un daith, dywedir y byddai yn dyfod gyda'r pregethwr yn lled fynych i Frynengan. A phob amser ar yr adegau hyny, byddai yn dechreu yr odfa; a dywedir y byddai yn gweddio yn anghyffredin ar yr adegau hyny. Byddai rhyw effeithiau mawrion yn canlyn ei weddiau yn fynych. Clywsom amryw, sydd erbyn hyn yn y nefoedd, yn son am y gweddiau hyny. Ychydig cyn diwedd ei oes gweddiai yn effeithiol iawn mewn cyfarfod gweddi. "Diolch i ti am y gwaed," meddai, "i dawelu y ddeddf. Yr oedd y ddeddf yn danllyd iawn ar fynydd Sinai, ac yn taranu yn ofnadwy. Ond mi drefnodd yr Arglwydd arch i'w rhoi hi ynddi. Ac yr oedd hi yn bur swat yn yr arch, o dan y drugareddfa. Ac y mae gyno ninau eto arch a thrugareddfa, i dawelu y ddeddf pan y bydd hi yn taranu ac yn rhuo yn ein cydwybodau ni." Yr oedd yn gweddio i ddechreu Seiat y dydd olaf mewn Cyfarfod Misol yn Nhremadog, tua'r flwyddyn 1869. Y noson gyntaf yr oedd y diweddar Barch. David Hughes, Aberdaron, wedi pregethu gydag eneiniad mawr ar "Pa fodd y diangwn ni os esgeuluswn iachawdwriaeth gymaint?" Mawredd yr iachawdwriaeth oedd ei bwnc; a'r diweddar Dr. Hughes ar ei ol ar fyrdra oes dyn, oddiar "Arglwydd, pâr i mi wybod fy niwedd, a pheth yw mesur fy nyddiau; fel y gwypwyf o ba oedran y byddaf fi." Dangosai fyrdra oes dyn yn effeithiol iawn trwy y gymhariaeth ysgrythyrol o "led llaw." Pan yr oedd Owen Owens ar ddibenu gweddio, dywedai yn sydyn, yn ei ddull hynod a chartrefol ei hun, "O ïa wir, bu dest iawn i mi anghofio diolch i ti am y pregethau neithiwr. Diolch i ti am iachawdwriaeth fawr mewn lled llaw." Tarawodd y sylw bawb yn anghyffredin. Yn yr un Cyfarfod Misol ag y cyfeiriwyd ato yn barod yn Llwyndyrus, ac ar yr un weddi, dywedai, "Mae arno ni ofn gofyn i ti am ail ras, rhag ofn na chawso ni mo'r gras cyntaf. Gwna waith mawr yma heddyw gael i'r creaduriaid yma gael rhyw neges i fyn'd adra i ogoniant i ddweyd yr hanes." Nid oes eisiau dweyd mai at yr angylion y cyfeiriai.

Byddai Owen Owens hefyd yn dra chartrefol yn ei weddiau, yn naturiol, ac fel efe ei hunan. Ymddiddanai â Duw fel gyda'i gyfaill: äi i ryw agosrwydd mawr at Dduw yn ei weddiau. Arferai iaith yn ymylu ar hyfdra, efallai. Ond rhaid i ni addef ein bod yn hoffi Owen Owens yn hyn. Yr oedd yn Owen Owens, Cors-y-wlad, hollol, wrth orsedd gras, fel ymhob man arall, heb roddi dim hûg o fath yn y byd am dano. Ac yn wir, rhaid i ni addef hefyd fod arnom hiraeth calon am hen frodyr o'r un stamp ag ef yn hyn. Rhaid i ni addef ein gwendid, mae ein llygaid yn llenwi y funyd hon wrth feddwl am danynt. Gallem enwi amryw yn perthyn i Frynengan, y Garn, a Brynkir. Dyma hwy yr hen frodyr anwyl, William Griffith, Llystyn-gwyn; William Parry, Nantcall-isa; John Roberts, Ynysdyfnallt; Griffith Roberts, Glan-y-gors; Edward Griffith, Pencae'rsawnog; Ebenezer Jones, (brawd Moses Jones); a Robert Owen, y Pant.

Yr ydym yn ofni fod yr hen gwyn a ddywedir am bregethwyr yn wir hefyd am y gweddiwyr yn y dyddiau hyn, sef eu bod yn rhy debyg i'w gilydd. Ond yr oedd Owen Owens yn hollol ar ei ben ei hun fel gweddiwr, yn gystal ag fel siaradwr. Yr oedd yn gweddio un tro mewn Seiat Cyfarfod Misol, lle nad oedd ond y swyddogion yn unig. "Cofia ni," meddai, "fel swyddogion. Mae o bwys mawr i ni beth bynag fod yn dduwiol. Gwna ni i gyd yn dduwiol, rhag cywilydd i ni." Yr oedd efe a'r diweddar Barch. Griffith Jones, Tregarth, wedi eu gwahodd ryw ychydig o flynyddoedd cyn marwolaeth Owen Owens, i Carmel, Mynydd y Cilgwyn, i gyfarfod oedd yno ar ryw nos Sadwrn, ar ol tea party yn y prydnawn. Areithiai Griffith Jones ar ddirwest, ac Owen Owens ar yr Ysgol Sabbothol. Yr oedd Griffith Jones yn pregethu yno y Sul dilynol, yn y prydnawn a'r nos, a rhoddwyd Owen Owens i ddechreu yr odfa yn y prydnawn. "Yr oedd yn gweddio yn afaelgar, doniol, ac effeithiol, gweddi y buasai yn werth myned ddegau o filldiroedd i'w chlywed. Ac y mae yn amheus genyf a oedd yn y capel lygad sych wrth ei gwrando. Yr oedd ei erfyniadau yn disgyn fel tân ar y gynulleidfa. Ond ar ol y weddi afaelgar a gwresog, pregeth pur ganolig a gawsom gan Griffith Jones ar 'Cofiwch wraig Lot." Gofynai Griffith Jones iddo ddechreu yr odfa drachefn y nos, ond gwrthodai er arfer pob taerineb arno. Ar ol myned i'r capel, eisteddai Griffith Jones yn y pulpud yn hir, gan ddisgwyl i Owen Owens ddechreu. Ond wrth weled na wnai heb ei gymell drachefn, cododd, ac estynodd ei ben dros y pulpud, ac anerchodd ei gyfaill yn debyg i hyn,—"Tyr'd, Owen, dechreu yr odfa, neu ni phregetha i yr un gair heno. Paid a bod yn stupid. Gafael ynddi hi ar unwaith." Ac felly dechreu fu raid. "Ac os oedd wedi cael hwyl dda ddau o'r gloch, yr oedd yn tra rhagori y nos." Cyfarchodd orsedd gras yn debyg i hyn: "Cofia dy was heno, O Arglwydd. Yr wyt wedi ei arddel o lawer gwaith, ond cofia ef y tro yma, Arglwydd mawr. Dyro iddo bethau newydd a hen i'w traethu i ni. Y mae yr efengyl yn llawn o'r naill a'r llall. Yr oedda ni yn y prydnawn yn clywed y bregeth yn rhy hen. Dyro iddo bethau newydd heno. Yr oedda ni wedi hen flino arno yn son am yr hen ddynes gâs hono o hyd. Cyfarwydda ei feddwl, Arglwydd, i ddweyd rhywbeth wrtho ni am Iesu Grist fel Gwaredwr i bechadur colledig, ac am drefn cadw enaid. Arwain ei feddwl o i Galfaria. Dyro i ni gael awel o Galfaria fryn yma heno."

Credwn hefyd fod Owen Owens yn gwybod am y dirgelwch sydd rhwng ysbryd y dyn duwiol a'r Duw mawr. Mae y fath beth yn bod, feallai, ag i ddyn gael hwyl anghyffredin wrth weddio yn y cyhoedd, a'r dyn hwnw, er hyny, heb wybod am gymundeb rhwng ei enaid ei hun a Duw. Mae y gwir weddiwr yn myned i mewn i gyfrinach y nefoedd. Dywedai Duw am Abraham, "A gelaf fi rhag Abraham yr hyn a wnaf?" "Yr hwn sydd yn trigo yn nirgelwch y Goruchaf" ydyw y gwir weddiwr. Credwn y gwyddai Owen Owens am rywbeth tebyg. Dywedai am eneth fach iddo pan yr oedd hi yn wael, ei fod yn methu gweddio drosti; a chymerai hyny yn awgrym fod yr Arglwydd am ei chymeryd ato ei hun. Bu nai iddo ag oedd yn gyfaill mawr iddo yn wael iawn, ac yn agos i angeu. Byddai yn myned i edrych am dano bob dydd, er fod ganddo dros dair milldir o ffordd, ac er ei fod ymhell dros ddeg a thriugain oed, a byddai yno mor foreu a rhwng chwech a saith. Un boreu daeth yno, a dywedodd yn galonog iawn, "Wel, yr wyt ti'n well heddyw on'd wyt ti?" "Ydw' wir, 'dwy'n meddwl," meddai yntau. "Wyt, right siwr," meddai Owen Owens, "yr oeddwn i yn medru gweddio drosta ti neithiwr; yr o'n i yn cael ryw nerth a goleuni i weddio drosta ti."

Os byddai Owen Owens yn ledio penill neillduol, byddai pobl Bwlchderwin yn cymeryd hyny yn awgrym fod ei ysbryd mewn hwyl dda i weddio. Os byddai yn ledio y penill canlynol cyn myned i weddi, byddent yn disgwyl am wledd:

"Yn rawnwin ar y groes,
Fe droes y drain;
Caed balm o archoll ddofn
Y bicell fain:
Dechreuwn fawl cyn hir
Na flinir ar ei flas,
Am Iesu'r aberth hedd—
O! ryfedd ras."

Wedi myned hwyl, byddai ei law dde ar ei ochr, neu yn mhoced ei wasgod; ac yn curo y pulpud bach a'i law chwith.

Mae yn dda genym allu rhoddi yma gynwys un o'i weddiau, wedi ei hysgrifenu ar yr adeg gan y Parch. William Jones, Port Dinorwig. Ychydig flynyddoedd cyn ei farwolaeth yr oedd yn dechreu yr odfa, am ddau o'r gloch, mewn Cyfarfod Misol yn Nghapel Ucha, Clynog. Yr oedd yn nechreu haf, ac yn ddiwrnod pur boeth. Dywed Mr. Jones mai y Parchn. Thomas Roberts, Jerusalem, ac Edward Price, Bangor (Birmingham gynt), oedd yn pregethu; ond dywed y Parch. Francis Jones mai efe oedd un o'r ddau oedd yn pregethu. Nid oedd Mr. Jones wedi ei weled na'i glywed erioed o'r blaen; a dyma yr unig dro iddo ei gyfarfod yn ystod ei fywyd, ac yr oedd wedi ei daro yn fawr gan ei ddoniau dieithr. Er mwyn deall y weddi yn well, y mae Mr. Jones yn rhoddi yr eglurhad canlynol ar yr amgylchiadau:—" Yr oedd cyfarfod eglwysig wedi bod am 8:30, pryd yr oedd nifer mawr o'r aelodau heb fod ynddo. Yr oedd hefyd yn adeg boeth iawn,—y gwres yn annioddefol ymron, a golwg grinllyd ar y ddaear; ei thyfiant wedi sefyll, a'r diwrnod yma yn hynod o boeth, ac heb yr un awel o wynt o un man. Bydd sylwi ar y pethau hyn yn fantais i gael syniad am y weddi fer. Yr oedd ei heffeithiau a'i dylanwad yn fawr ar y gynulleidfa. Nid oedd yno nemawr wyneb sych; a chredu yr wyf fod ei dylanwad yn fawr yn y nefoedd. Aeth yno, fel y dywedir, ar ei union. Ar ol iddo derfynu, ysgrifenais y weddi fel yr oeddwn yn cofio ar y pryd." Cymerodd hyn le, meddai Mr. Jones, Mai yr 8fed 1877, sef y flwyddyn, felly, y bu Owen Owens farw. Ond dyma y weddi, fel yr ysgrifenwyd hi gan Mr. Jones:

"O Arglwydd mawr, yr ydym yn dyfod atat rhag ein blaen, yn ddiymdroi, trwy Galfaria. Yr ydym yn cael ein gwynt yno; lle y collodd yr Iesu ei wynt, yno yr ydym ni yn ei gael. Mae awel hyfryd yn nghymydogaeth y groes, ar y diwrnod poeth yma—'Awel o Galfaria fryn.' Diolch i ti am fod mor dda wrthym yn odfa'r bore, ac am y Seiat dda. Nid oeddym wedi disgwyl llawer; maddeu i ni am hyny. A chofia am yr aelodau cloff yma, y rhai oedd yn absenol pan ddaeth yr Iesu, fel Thomas hwnw. Dyma nhw, mae yn gywilydd iddynt. Bydded iddynt gael rhywbeth yn y Cyfarfod Misol na chollant yr un Seiat eto. Dyro dywalltiad o'r Ysbryd yn odfa'r prydnawn yma, wnaiff rwyg yn nheyrnas Satan, na ddaw hi at ei gilydd byth. Cofia'r gwrandawyr yma, y rhai agos; ond y lle gwaetha, meddai Daniel Jones, ydyw o dan y bargod. Cofia ni yn yr hin; mae y môr mawr yma ar gledr dy law di; gelli ei daflu i'r man y mynot ti. Tafl dipyn o hono ar ein daear sych y dyddiau hyn. Y maent wedi gofyn i mi fod yn fyr. A gwyddost dithau am bob peth sydd arnom eisiau. Gadawn y ddau bregethwr yn dy law; trwy Iesu Grist. Amen."