Cofiant Owen Owens, Cors y Wlad/Pregethwyr a gododd yn yr ardal (2)

Cofiant Owen Owens, Cors y Wlad

gan Henry Hughes, Bryncir

PENOD X.
PREGETHWYR A GODODD YN YR ARDAL
ROBERT OWEN, DERWIN-UCHA,—(PARHAD).
Dwy bregeth o'i eiddo, ynghyd a lloffion o bregethau eraill.
Pregeth I.

CRIST YN BOB PETH, AC YMНОВ РЕТН.
"Ond Crist sydd bob peth, ac yn mhob peth."—COL. I. 11.

NID yw'r geiriau rhai'n yn addas i neb ond i'r un y cyfeirir ato yma gan Paul. Maent yn rhy fawr i neb arall i ateb iddynt ond Crist yn unig: maent yn rhy fawr i ddyn nac angel eu llanw. Un mawr am ddyrchafu Crist oedd Paul. Mae ei holl epistolau wedi eu britho ag enw Crist, fel pe baech yn edrych ar yr awyr ar noson ddisglaer yn frith o ser disglaer. Felly y mae efe yn y benod hon yn dyrchafu ei enw ef yn fawr. Yn y rhan flaenaf o'r adnod y mae yn curo i lawr bob enwau eraill, pa ardderchowgrwydd bynag oedd yn perthyn iddynt, ac yn niwedd yr adnod yn gosod Crist i fyny oll yn oll. Er y gall fod amryw bethau o werth mawr yn ngolwg dynion, megis breintiau Iuddew yn llawer mwy na chenedlddyn, urddas Groegwr uwchlaw barbariad; llawer o freintiau sydd yn perthyn i free-man chwaithach caethwas, eto gyda Duw nid yw yr un o honynt ond dim. Yr un sydd a mwya' o'r dyn newydd wedi ei wisgo am dano y mae Duw yn edrych mwya' arno. Nid ydyw pawb eraill, er maint fyddo eu henwau hwy yn y byd, ond cyphers gyda Duw. "Ond Crist sydd bob peth." Nid hyperbole (gorwireb) yw'r ymadrodd yma, sef gosod peth mawr allan drwy gyffelybiaeth o beth mwy; nage, y mae yn ateb i'r gair ymhob ystyriaeth. Ac nid yw'r ymadrodd i'w gymeryd yn ol iaith y byd am bethau. Mi feddyliwn mai'n ol iaith y byd y mae Solomon yn dywedyd yn Llyfr y Pregethwr: "Gwin a lawenycha y rhai byw; ond arian sydd yn ateb i bob peth," Preg. x. 19; yn ateb i bob peth o bethau y byd yma y mae efe yn ei feddwl. Ond pan eir a hwy i'w cymharu â phethau ysbrydol, pethau llygredig y maent yn cael eu galw: "Nithycia cyfoeth yn nydd digofaint." Ond y mae efe mewn pethau ysbrydol yn bob peth,—y mae pob cyflawnder ynddo ef,—cyflawnder Duwdod a chyflawnder dyndod. Y mae yn bob peth a all Duw ei ofyn mewn ffordd o lawn dros bechadur. Y mae'n bob peth a all pechadur ei ofyn tuag at ei berffeithiad. Nid rhaid iddo fyned i ymofyn am ddim i'r un man arall. Y mae efe yn ateb ac yn rhagori ar bawb ag oedd o ran eu personau a'u swyddau yn ei gysgodi ef o dan y gyfraith. Yr oedd Abraham yn cael ei alw, cyfaill Duw; Jacob yn cael ei alw, tywysog galluog gyda Duw; Moses, ei was ffyddlon ef. "Ond Crist sydd bob peth, ac ymhob peth." Mae amrywiol bethau eraill yn dda yn eu lle mewn amrywiol achosion. Mae'r haul yn dda i oleuo, ond nid yw'n bob peth. Nid yw'n ffynon i olchi, nac yn ymborth i'r newynog chwaith; "ond Crist sydd bob peth." Mae'r môr yn dda i olchi, ac y mae digon o ddwfr ynddo, ond nid yw'n bob peth; "ond y mae Crist yn bob peth." Crist sydd Alpha ac Omega i'r Cristion.

Mae rhyw deitlau cyffelyb i hyn yn cael eu rhoddi i'r Pab er mawr ddiystyrwch i'r Crist yma. sydd oll yn oll. Gosodir ef allan yma fel pe b'ai efe heb fod yn ddigon o Fugail, rhaid iddo gael help y Pab; fel pe b'ai efe heb fod yn ddigon o Eiriolwr, rhaid iddo gael help Paul, Pedr, Mair, &c. Ond nid rhaid iddo wrth help neb, neb. "Y mae efe yn bob peth."

"Ac ymhob peth." Gan ei fod ef yn bob peth, mae'n rhaid ei gael ef ymhob peth gan y Cristion hefyd, cyn y bydd. dim yn iawn ganddo ef, nac yn gymeradwy gan Dduw ychwaith. Y mae efe yn holl waith iachawdwriaeth o'r dechreu i'r diwedd. Pe baem ond edrych ar y gadwyn fawr sydd yn cyraedd o dragwyddoldeb i dragwyddoldeb, y mae efe i'w gael ymhob link. Efe yw sylfaen etholedigaeth, Eph. i. 4. Efe yw gwerth ein prynedigaeth, 1 Pedr i. 18, 19. Ynddo ef yr adgenhedlwyd ni, Eph. ii. 10. Efe yw dechreuwr a pherffeithiwr ein hiachawdwriaeth, Heb. xii. 2; Ioan xv. 4, 5. Efe yw ffynon holl gysuron y Cristion, Ioan xvi. 33; Rhuf. v. 1. Efe yw'r pren sydd yn pereiddio eu holl gystuddiau, ac yn eu sancteiddio, Rhuf. viii. 37. Efe yw sicrwydd a gwysol ein hadgyfodiad, 1 Cor. xv. 20. Efe a'n pwrcasodd, ac a'n dwg ni i ogoniant, Ioan xvii. 22; Dat. xxi. 23. Gan ei fod ef fel hyn yn bob peth yn y gadwyn fawr o iachawdwriaeth, bydded yn bob peth genym ninau. Bydded yn sylwedd ein pregethau ni bob amser. Bydded yn unig Gyfryngwr a phle genym yn ein gweddiau. Gogoniant ei enw fyddo ein hunig gyrchfa ni ato yn ein gweddiau; dyrchafu ei enw ef fyddo ein hunig ddiben ni yn ein hymdrechiadau. Bydded yn unig ddiben ein cân yma ar ein taith, hyd nes delom at y dorf hono sydd yn cyd-daro ar y tant, "Iddo Ef."

"Crist sydd ymhob peth." 1. Bydded yn dy holl ddymuniadau. Bydd yn debyg i'r marchnatäwr doeth hwnw oedd yn ceisio perlau teg; ac wedi iddo gael un perl gwerthfawr, fe aeth ac a werthodd yr hyn oll ag a feddai, ac a bwrcasodd yr un perl gwerthfawr. Pe b'ai'r holl fyd wedi ei lapio i fyny yn un pac, nid yw yn ddim i'w gyffelybu i'r tlws yma. Help i ni ddyfod fel yr apostol i gyfrif pob peth yn dom fel yr enillom Grist, Phil. iii. 8, 9, 10. Mae llawer yn dymuno, Ο na b'ai yr ystad acw yn fy meddiant. ychydig a glywir yn dywedyd, O na b'ai Crist, sydd bob peth, yn fy meddiant, fel y gallwyf ddywedyd, "Fy anwylyd sydd eiddof fi, a minau yn eiddo fy anwylyd." Llawer o'r swn nefolaidd yma a glywer yn ein heglwysi, hyd nes delom ni i allu dywedyd,—Awn ar hyd heolydd ac ystrydoedd y ddinas i ymofyn am dano ef, gan ddywedyd, "Pa le yr ydwyt, yr hwn a hoffa ein henaid?"

2. Bydded oll genyt hefyd o ran gwrthddrych dy gariad, hyny ydyw, goruwch pawb. Fe elli gymeryd eraill yn anwyl, ond hwn yn Anwylyd. Yr ydwyf yn cofio i mi ddarllen am un Mr. Welsh, wedi iddo ymddiddan am Grist, a aeth i synfyfyrio am dano. Yn y fan fe welwyd y dagrau yn rhedeg dros ei ruddiau. Gofynwyd iddo am yr achos, a chyfaddefodd mai am na allai dynu ei galon i'w garu fel y dymunai.

3. Bydded yn oll genym yn nyledswyddau ein crefydd: efe fel esiampl i'w ddilyn, efe fel nôd i gyrchu ato; dechreu drwy ei gariad, cyflawni drwy ei gymorth, diweddu i'w glod ef. Ni all y Cristion wneyd dim yn iawn, meddai Paul. "Yr wyf yn gallu pob peth," meddai, "trwy Grist yr hwn sydd yn fy nerthu." Nis gall yr aderyn ddim hedeg heb ei adenydd, na'r llong ddim hwylio heb wynt a hwyliau; felly nis gall y Cristion ddim ond trwy Grist.

4. Bydded yn dy holl feddyliau. O mor hapus a fyddem pe baem a Christ heb fyned o'n golwg un amser, ond fel y sun-flower, a'n golwg arno yn barhaus, hyd nes delom i allu dywedyd fel Awstin, fod Crist fel mêl i'w enau, fel peroriaeth i'w glustiau, fel cordial i'w galon. Gadewch i'r bydolion siarad am y byd, y morwyr am eu freights, y marchnatäwr am ei enillion, yr hwsmon am ei ychain, &c. Gristion, son dithau am dy Grist. O fel yr oedd Paul yn ymhyfrydu i chwareu ar y tant yma. Unwaith ar-ddeg y mae efe yn 1 Cor. i. 110 yn swnio enw Crist.

Pregeth II.
Y GYDWYBOD.
"Eithr halogedig yw hyd yn nod eu meddwl a'u cydwybod hwy."—TITUS I. 15.

SYLWN ar y geiriau fel hyn:—I. Am natur y gydwybod. II. Pa fodd y mae wedi llygru? III. Fod modd i'w phuro.

I. AM NATUR Y GYDWYBOD.—Fe allwn ddeall ychydig am natur a gwaith y gydwybod wrth bwyllo, ac ystyried arwyddocâd yr enw. Rhan o'r enw yw gwybod, bôd yn gwybod; ac nid yn unig yn gwybod ei hun, ond cyd-wybod â rhyw un arall. Am hyny, cydwybod yw cyneddf yn yr enaid sydd yn cyd-gofio a gwybod gyda Duw holl waith dyn. Y mae yn natur cydwybod gymysg o gofio a barnu. Fe all cydwybod yn yr enaid edrych i'r enaid, ac iddi ei hun. Nid yw cydwybod ddim fel llygad y corff; fe wêl y llygad bob peth o'i gwmpas, ond ni wêl ei hun; acer y gall edrych i mewn i lawer o bethau, eto, nis gall edrych i mewn i'r dyn ei hun. Trwy fod y gydwybod yn cofio ac yn barnu, y mae'n cael ei galw gan rai yn is-farnydd yn yr enaid, neu raglaw dan Dduw, sydd i farnu beth sydd gyfreithlon neu ddrwg i'r enaid ei wneyd.

Ni chawn y gair "cydwybod" yn yr Hen Destament. Mi debygaf mai y gair a arferir yno am gydwybod yw calon, "А chalon Dafydd a'i tarawodd ef" (1 Sam. xxiv. 5), sef ei gydwybod ef. "Mwy yw Duw na'n calon," meddai Ioan, sef mwy na'n cydwybod, 1 Ioan iii. 20.

II. PA FODD Y MAE Y GYDWYBOD WEDI EI LLYGRU? Diameu ei bod fel y cyneddfau eraill; ac fel y dywedir yn y text, ei bod yn halogedig.

1. Y mae llygredigaeth y gydwybod i'w weled yn ei gwaith yn bod yn fud, pan y dylai gyhuddo, ac yn gadael llonydd i ddyn fyw yn ei bechod. Y mae y gydwybod fel rhaglaw a fyddai wedi myned yn anffyddlon i'w frenin, ac wedi ochri gyda'r rebels, gan adael iddynt dori cyfreithiau y brenin, heb fygwth cosb. Ond er fod cydwybod yn fynych yn fud fel tad Ioan Fedyddiwr; eto, y mae fel hwnw, tra yr oedd yn fud, yr oedd yn ysgrifenu. Ond fe ddaw amser ag y darllenir yr holl ysgrifau yn wyneb y pechadur, ac y deffroir y gydwybod i gyd-dystio,—"Hyn a wnaethost, a mi a dewais; ond mi a'th argyhoeddaf " (Salm 1. 21).

2. Y mae'n gysglyd ac annheimladwy, megis wedi ei serio â haiarn poeth (1 Tim. iv. 2). Y mae hi yn myned fel hyn wrth hir arfer pechu; y mae'n caledu trwy dwyll pechod (Heb. iii. 13). Peth hynod yw pechod, bob tro y gwnelo dyn ef, y mae'n gadael rhywbeth ar ei ol yn y gydwybod, sef euogrwydd. Dyma lle y mae eisteddle euogrwydd.

3. Y mae cydwybod wedi llygru, oblegid, pan y mae yn barnu, yn fynych y mae'n cam—farnu, gan alw y drwg yn dda, a'r da yn ddrwg (Esaiah v. 20). Maent yn meddwl eu bod yn gwneyd gwasanaeth i Dduw wrth erlid a lladd y disgyblion (Ioan vi. 20). Y mae hi weithiau yn condemnio am beth diniwed (1 Cor. viii. 7).

4. Mae cydwybod wedi ei llygru, oblegid y mae ei gwaith yn hanerog iawn; yn argyhoeddi am un pechod, ac yn gadael llonydd i'r dyn mewn pechodau eraill.

5. Y mae cydwybod yn llygredig, oblegid y mae hi yn aflonydd iawn mewn llaweroedd, ac yn peri anesmwythder mawr; weithiau yn gyru rhai i anobaith. "Pwy bynag a'm caffo a'm lladd," meddai Cain. Judas hefyd. Mae cydwybod yn gwneyd llawer un yn druenus, ac yn ddychryn iddo ei hun. Rhan o uffern ar y ddaear yw byw gyda chydwybod wedi deffro. "Ysbryd cystuddiedig, pwy a'i cyfyd?" Cydwybod euog wedi ei deffro a newidiodd wedd Belsassar. Cydwybod euog wedi ei deffro a wylltiodd Judas; gwnaed ei gydwybod fel careg galch i boethi a chwyddo, nes y torodd ar ei draws. Mae cydwybod euog yn debyg i secret letter a 'sgrifenir a llaeth; nis gellir ei ddarllen nes ei ddal wrth dân: yna fe gocha y llaeth, a gellir ei ddarllen, fel pe buasai wedi ei 'sgrifenu ag inc coch. "Pan ddaeth y gorchymyn yr adfywiodd pechod," meddai Paul (Rhuf. vii). Pan aed ag ef at wres tân mynydd Sinai, fe adfywiodd pechod, fel y daeth yr holl 'sgrifen ag yr oedd cydwybod yn 'sgrifenu tra yr oedd yn fud fel Zecharias, yn eglur i'w darllen. Felly y daw gyda phawb. Y mae yna rai wedi bod dan ddychrynfeydd cydwybod euog. Dychrynllyd iawn ydyw euogrwydd. Y mae wedi gwneyd i rai waeddi, "Nid oes iechyd yn fy nghnawd, na heddwch i'm hesgyrn, oherwydd fy mhechod." Dychrynllyd iawn ydyw darllen yr hanes am erlidwyr yn marw, a'r gydwybod yn euog,—Herod, Antiochus, ac eraill. Meddai rhywun, os yw cydwybod euog fel yna wedi ei deffro, gwell genyf fi beidio a'i deffro, gael i mi lonydd. Dal sylw, y peth gwaethaf yn y byd yw diffodd argyhoeddiadau cydwybod. er i ti ei muzzlo hi yn awr, fe wna Duw ei genau hi yn rhydd ryw bryd; ac os wedi myned o'r byd yma y gwneir hyny, gwae di byth; hi fydd yn bryf na bydd marw, yn dy gnoi yn uffern, heb obaith tawelwch byth. Pa beth a wnaf? Yr wyf yn suddo i anobaith fel yna. Nid rhaid i ti ddim, oblegid y mae modd ei phuro a'i thawelu yma. Am hyny, deuaf at y pen nesaf, sef yn

III. FOD MODD I'W PHURO.—Y mae yn gofyn bod yn ofalus iawn yn y pwnc yma, rhag cymeryd gau feddyginiaeth. Gochel gymeryd dim y tu yma i'r gwir falm o Gilead. Y peth a apwyntiodd Duw, y mae hwnw yn sicr o wneyd y tro.

1. Gochel gymeryd dy ddagrau, na'th ddiwygio, na rhyw dro a fu arnat, er's talm, i dawelu dy gydwybod. Feallai dy fod di, pan ruo dy gydwybod ac yr elo yn aflonydd, yn cofio rhyw dro fu arnat er's talm, ac yn perswadio dy hun, gan ddweyd, O, ni chollir mo honof, y mae Duw wedi fy ngharu yn siwr, neu ni phrofaswn mo'r pethau a brofais er's llawer dydd. O enaid anwyl, nid yw hynyna ddim yn ddigon, nid Crist a'i waed ydyw peth fel yna. Y mae lle i ofni mai gau Grist sydd genyt ti. Nid rhyw un tro go ryfedd y mae Duw yn ei roddi ar ei bobl, ond aml ymwared. Cafodd Saul, brenin Israel, un tro rhyfedd; y morwynion ffol; y rhai oedd yn gwaeddi, Arglwydd, Arglwydd, agor i ni; a'r rhai a oleuwyd unwaith, &c.

2. Gochel farnu fod dy gydwybod yn dda oherwydd i feithder amser ei gwneyd yn ddistaw. Y mae llawer un ag a fu yn lled aflonydd, ond ymhen amser, y gydwybod yn myn'd yn ddistaw; nid am ei bod wedi taro wrth y wir feddyginiaeth, ond am iddi galedu trwy dwyll pechod, a myned yn annheimladwy. Cofia frodyr Joseph, ymhen hir amser, pan aeth yn wasgfa yn yr Aifft, deffrodd euogrwydd am werthu Joseph yno. Felly, fe ddeffry cydwybod euog ymhen hir amser, fel arthes wedi colli ei chenawon.

3. Nid gweithredoedd da dyn ei hun a wna'r tro, na chyflawniad o seremoniau Iuddewig; nid gwaed yr aberthau, na dyfroedd y moroedd a ddiffydd dân euogrwydd yn y gydwybod.

4. Yr unig foddion y mae'r Beibl yn ei nodi ydyw gwaed Crist (Heb. ix. 13, 14). Os oedd gwaed teirw a geifr yn sancteiddio i bureiddiad y cnawd, pa faint mwy? Dowch dduwinyddion, a fedrwch chwi ddweyd? Gormod gorchwyl i chwi ddweyd, pa faint mwy; ond ei fod yn ddigon. Gormod gorchwyl i angylion i ddywedyd ei werth. Y mae eiriolaeth y gwaed yma yn fwy yn y nefoedd, na'r pechodau mwyaf a gaed.

"Gwrandewir llais ei ddwyfol glwy',
O flaen eu damniol floeddiad hwy."

Y mae'r gwaed yma yn drech na'r euogrwydd mwyaf a gaed. Diolch am foddion effeithiol ddigon.

1. Os cadwodd y gwaed cysgodol fywyd Israel yn yr Aifft, pa faint mwy y bydd i waed Iesu gadw a phuro?

2. Os cadwodd y gwaed a dywalltwyd wrth fynydd Sinai fywyd, pa faint mwy y bydd i waed Iesu gadw?

CASGLIADAU.

1. Dyledswydd y rhai a gafodd gymwysiad o'r gwaed yw ymdrechu i gadw cydwybod ddirwystr tuag at Dduw a dynion.

2. Oni phurir y gydwybod yma, fe fydd euogrwydd yn bryf na bydd marw yn uffern.

LLOFFION O'R PREGETHAU.
PA BETH A WNEIR I'R DYN PECHADURUS?

Yn fuan wedi y cwymp, y cwestiwn mawr yma a osodwyd i lawr,—Pa beth a wneir i'r dyn pechadurus? Y mae efe, medd Duw, wedi tori fy nghyfraith, a gwrthryfela yn fy erbyn; a chan belled ag y mae ynddo, wedi cynyg dadwneyd holl waith mawr y greadigaeth; wedi tynu marwolaeth, melldith, a phechod am ben y byd, ac wedi ei ddifetha ei hun am byth. Angylion yn tewi, seraphiaid yn ddistaw; neb o'r llu nefol yn medru gwybod am ffordd i achub dyn. O'r diwedd, dacw drugaredd a heddwch yn codi i fyny i geisio heddychu Duw. Yn union, dacw gyfiawnder a gwirionedd yn codi i fyny, yn wrthwyneb iddynt, gan anog Duw i fyned ymlaen i gosbi dyn, a dangos ei hun yn dân ysol, ac i losgi y pechadur. Yna dyna ddadl yn codi rhyngddynt.

1. Trugaredd, gan ei bod hi yn un barod i dosturio ac i ymgeleddu, nid yw hi ddim yn edrych beth y mae efe yn ei haeddu, na pha beth yw ei achau ef; ond y mae hi yn edrych ymha gyflwr y mae efe. Gogoniant am drugaredd. Pa beth, Arglwydd, a aiff dy waith yn creu dyn yn ofer? A wnei di ddinystrio yr hwn y darfu i ti wneyd y byd erddo? A dafli di ef at gythreuliaid, i fflamau uffern? Oni wna y cythreuliaid, dy brif elynion di, lawenychu? Pa beth a wnei di i dy enw mawr,—Jehofa, Jehofa?

2. Gwirionedd. Mae'n rhaid gwrando ar hono hefyd. Wele hithau yn dyfod a'i phle ymlaen. Medd gwirionedd, Onid dy enw yw Duw y gwirionedd? Onid dyma dy air wrth Adda, "Yn y dydd y bwytäi di o hono, gan farw y byddi farw?" Aconid dyma dy air wrth holl blant Adda, "Yr enaid a becho, hwnw a fydd marw?" A wnei di ddiddymu dy wirionedd? "Bydded Duw yn eirwir, a phob dyn yn gelwyddog."

3. Cyfiawnder, eilwaith, yn taro o du gwirionedd, gan ddywedyd, "Oni wna Barnydd yr holl ddaear farn?" Onid dy enw yw y Duw cyfiawn? (Ezra ix. 15; Salm cxix. 13; Dat. xvi. 5, 7. Fel hyn, ni allai heddwch ddim ymddangos. Meddai Cyfiawnder, "Os achubir pechadur heb iawn, Pa beth a ddaw o honof fi?" "Ond," medd Trugaredd, "Os demni di hwy, beth o ddaw o honof finau?”

Wel, wel, pwy ddaw a'r priodoliaethau i gael eu boddloni, a dyn ei achub? Wele, y Mab yn d'od ymlaen, ac megis yn rhoi ei law yn llaw y Tad, ac yn dywedyd y meichnïa efe dros ddyn i dalu ei holl ofynwyr; y mawrha efe y gyfraith, ac y gogonedda efe y priodoliaethau. Wele, addewid i Adda bellach yn union. "Wel," meddai gwirionedd, "mi fynaf finau edrych am gyflawni 'hyna bellach." "Wel," medd cyfiawnder, "mi fynaf finau iawn, onite ni chaiff un pechadur ddyfod yma." Medd trugaredd, "Os myni di iawn, gyfiawnder, mi fynaf finau arbed."

Yn awr, dyma wirionedd wedi ei gyflawni; dyma le i gyfiawnder gael iawn; dyma le i drugaredd ymorfoleddu.

1. Dyma drugaredd, yr holl drugaredd, wedi dyfod (Luc i. 78). Fe elwir Duw, Tad y trugareddau. 2. Dyma wirionedd (Ioan i. 14; Ioan xiv. 6). 3. Dyma gyfiawnder (Jer. xxiii. 6; Mal. iv. 2; 1 Cor. i. 30. 4. Dyma heddwch (Eph. ii. 14; 2 Thes. iii. 16. Trwy Grist daeth trugaredd; trwy Grist daeth heddwch; a thangnefedd trwy Grist. Daeth cyfiawnder trwy Grist; daeth gwirionedd. Yn awr, dyma'r priodoliaethau yn cyd-gyfarfod. Dyma drugaredd yn rhedeg at wirionedd i'w gofleidio; dacw gyfiawnder a heddwch yn ymgusanu. Gogoniant am Iesu.

CRIST YN GWAREDU ODDIWRTH LYWODRAETH PECHOD.

Y MAE pedwar peth mewn pechod. 1. Llywodraeth. 2. Euogrwydd. 3. Halogrwydd. 4. Cosb. Yn awr y mae Iesu y fath Waredwr cyflawn, fel y mae'n gwaredu oddiwrth yr holl bethau hyn.

1. Oddiwrth lywodraeth pechod (Rhuf. vi. 6, 12, 14). Gwae ni ei wasanaethu ef erioed. Llywodraethwr creulon iawn ydyw. Y mae efe am gael y dyn yn gyfangwbl, gorff ac enaid, i'w wasanaethu yma ar y ddaear, ac y mae am fynu y dyn yn gyfan i'w losgi am byth wedi myned oddiyma.

Dilynwch y lleidr yn myned i ladrata. Dywedwch wrtho, "Paid ddyn a lladrata, onide fe'th grogir di yn siwr. Oni wyddost fod rhai wedi eu crogi am ladrad?" "Gwn," meddai. Mae'n rhaid iddo gael gwneyd er hyny. Pa'm? Am ei fod yn was i'w chwant. Yr un modd yr afradlon a'r cybydd. Weithiau y mae dyn rhwng dau chwant, a'r rhai hyny yn groes i'w gilydd; megis cybydd-dod ac afradlonedd, yn cael ei ddirdynu. Weithiau, y mae iâs o gybydd-dod arno, ac fe feddyliech fod hwnw yn cario'r dydd. Feallai wed'yn yr aiff i'r dafarn, ac y gwaria lawer o arian. Yn fuan, y mae y truan yn gofidio wrtho ei hun o achos hyny. Y mae fel slave i'w chwantau. Mae bod dan lywodraeth pechod yn fwy enbydus na bod dan lywodraeth Twrc neu bagan; oblegid y mae yn lladd ei holl ddeiliaid (Rhuf. v. 21). Och! Och! Beth pe gwelech lawer a fu yma yn ei wasanaethu yn ddiwyd iawn? Yr afradlon a'r meddw. Och! yn lle y grechwen ysmala, dim ond wylofain; yn lle gwely o fanblu, gwely o dân; yn lle curtains, fflamau; yn lle attendants, diafliaid duon. Dim gwin na chwrw; dim dafn o ddw'r i oeri tafod. Yn lle telyn, oergri y damnedigion, ac ysgrech y cythreuliaid, &c Ac a geri di beth a'th ddyga di i'r fath le a hwn? Yn awr, onid ydyw yn felus clywed am un a fedr ein gwaredu ni oddiwrth y fath elyn ofnadwy? Diolch i ti, Iesu mawr, am dy gariad, dy dosturi, a'th garedigrwydd, yn dyfod i'n gwaredu ni oddiwrth y fath ddinystriwr ofnadwy a hwn; dinystriwr corff ac enaid, a hyny dros dragwyddoldeb.

"Nid oes enw arall dan y nef wedi ei roddi ymhlith dynion, trwy yr hwn y mae yn rhaid i ni fod yn gadwedig."

Ond cael adnabod yr enw yma, mae'n rhaid bod yn gadwedig er gwaetha' pawb. Y mae gafael pechod yn gryf iawn, eto ond adnabod enw Iesu, y mae'n rhaid bod yn gadwedig. Y mae buddugoliaeth gyflawn i gael ar bechod trwy Grist, Rhuf. vii. Y mae'r byd yn gryf iawn, eto mae'n rhaid bod yn gadwedig. "Cymerwch gysur, myfi a orchfygais y byd.” Y mae angau a'r bedd ar y ffordd, eto y mae'n rhaid bod yn gadwedig er grym angau a'r bedd. Y mae uffern fawr ar y ffordd, eto er cymaint llid uffern y mae'n rhaid bod yn gadwedig.

POB CYFLAWNDER YN NGHRIST.

MAE cyflawnder o ddwfr yn y môr, ond nid oes yno ddim cyflawnder o ymborth. Y mae cyflawnder o oleuni yn yr haul, ond nid oes yno gyflawnder o wisgoedd nac o ddiod. Ond yma, yn Iesu, y mae pob cyflawnder wedi cydgyfarfod; a thyma briod rhai sydd yma. Y mae yn rhagori ar bawb, mae'n fwy ffyddlon nag Abraham, mae'n fwy doeth na Solomon, mae'n fwy ei amynedd na Job, y mae'n fwy ei gariad na Ioan. Mae yn well eiriolwr nag Abraham, mae yn well offeiriad nag Aaron, mae yn well brenin na Dafydd, ac y mae'n well proffwyd nag Esaiah.

Mi glywais son lawer gwaith am store-houses llawnion iawn, ac y byddant yn dywedyd, y mae yno werth hyn a hyn o'r peth a'r peth, mae yno werth hyn a hyn o'r peth arall; ond ni byddai pob peth ddim yno; ond dyma un a phob peth ynddo. Fe fu son mawr am store-houses Joseph yn yr Aifft, a chyrchu mawr iddynt; ond nid oedd yno ond ymborth yn unig, ac fe ddarfu y trysorau hyny er's talm; ond dyma un sydd yn para, ac fe barha byth. Pan ddarfyddo aur Peru, ac y llosgir y mynyddoedd lle mae mwyaf o drysorau ynddynt; pan dywyllo'r haul, ac y sychir y môr, fe fydd pob cyflawnder yn Iesu wed'yn, heb na thrai na gorphen arno. Diolch byth am hyny.

Y MAB AFRADLON.

Yn y benod hon y mae tair dameg,—y darn arian, y ddafad golledig, a'r mab afradlon. Sylwn ychydig ar y mab afradlon yn dyfod adref, Luc xv. 20 Gwelodd y tad ef cyn iddo ef weled y tad, mae'n debyg iawn. Po gynta' y fo pechadur yn meddwl am y nefoedd, y mae'r Arglwydd yn ei weled yn union. Gwelodd y tad ef pan oedd efe eto ymhell." Pe buasai y tad yn gadael iddo nes y daethai adre', a rhoi croeso iddo wed'yn, fe fuasai hyn yn drugaredd neillduol; ond wele yma fwy na hyny. Gall pechaduriaid fod ymhell iawn oddiwrth Dduw o ran eu meddwl, eto yr Arglwydd yn nesâu atynt hwy. "Efe a dosturiodd" hefyd. Fe ddarfu yr olwg arno gyraedd ei galon dyner; fe gyffroes ei ymysgaroedd ef tuag ato fel at Ephraim gynt, Jer. xxxi. 18—20. Ei dad a "redodd" hefyd. O! syndod! Oni fuasai yn ddigon iddo sefyll nes y deuai ato? Na, fe redodd i roi cyfarfod iddo. Os bydd pechadur edifeiriol yn dechreu dyfod dan ymlusgo at Grist, nid dyfod ato o gam i gam a wna trugaredd; na, fe rêd ato. Bowels full of mercy out-pace bowels pinched with hunger. "Efe a redodd, ac a syrthiodd ar ei wddf ef," ac a'i cofleidiodd ef. O ryfedd na buasai yr olwg arno yn ddigon i beri iddo ei ffieiddio ef yn ei garpiau llymion. Onid oedd sawyr y moch y bu yn eu porthi hwy arno? Oni buasai llawer cylla gweiniaid yn barod i ymadael â'r cwbl wrth yr olwg arno? Nid yw trugaredd ddim yn rhy nice i'w gofleidio. (Gwel hefyd Ezec. xvii. 6). "Ac a'i cusanodd ef." Beth, beth? Cusanu y gwefusau rhei'ny a fu yn ddiweddar o gwmpas cafnau y moch? ïe, cusanu y gwefusau rhei'ny a fu'n ddiweddar yn cusanu y budrogod gan y puteiniaid? Fe fuasai un yn meddwl y buasai ef yn hytrach yn ei gicio ef oddiwrtho. Ond scope y ddameg yw hyn, fod Crist yn llawen ac yn ewyllysgar i dderbyn pechaduriaid; am hyny, dychwelwch oddiwrth eich ffyrdd drygionus: "Canys paham, tŷ Israel, y byddwch feirw?"

ADGYFODIAD CRIST.

Yn y benod hon yr ydym yn cael un o'r newyddion a mwya' o gysur ag a swniwyd yn ein byd ni erioed, sef y newydd o adgyfodiad Crist. Yn y benod o'r blaen yr ydym yn cael hanes am Haul y Cyfiawnder yn myned i lawr, dan gwmwl dugoch; ond yma yr ydym yn darilain am godiad yr Haul, a dechreu dydd goleu eilwaith. Mynych y cawn ei bod yn tywyllu ar eglwys Dduw yma yn y byd, ond nid hir y bydd yn parhau: bydd gwawr eilwaith yn codi, ac yn dyfod a hi yn ddydd mwy goleu nag oedd hi o'r blaen. Dyna fel yr â hi ar yr eglwys, yn oleuach, oleuach, nes yr elo hi yn un dydd mawr, goleu, tragwyddol (Dat. xxi. 25).

Ni chyfododd Crist yn gynt, rhag i neb ameu ei farwolaeth. Mewn rhai clefydon fe fydd dynion yn feirw yn hir iawn, ac eto yn adfywio drachefn. Ni bu ddim yn hwy rhag iddo lygru (Salm xvi. 10).

Efe a adgyfododd gydag ardderchog fawrhydi, ac arwyddion arswydus yn crynu'r ddaear (Mat. xxviii. 2). Fe grynodd y ddaear ar ei farwolaeth, a dyma hi yn crynu wrth ei adgyfodiad, fel pe buasai hi yn gweled rhywbeth arni na fu arni erioed ond yn y ddau amgylchiad yma. Hwy a ddywedant y bydd y llew yn rhuo wrth godi i ymofyn am 'sglyfaeth nes y bydd y gwely a fo tano yn crynu; felly yr oedd y Llew yma o lwyth Judah yn abl a'i lais i grynu yr hen ddaear—ei wely (Salm cxiv 7). Pa beth oedd yr achos i'r ddaear grynu? Naill ai yr oedd y ddaear yn crynu gan ofn, neu yn dawnsio o lawenydd. Mae Flavel yn dweyd mai sign of triumph oedd hyn, fel y cawn gân o oruchafiaeth yn y Barn. v. 4, 5.

Fe adgyfododd Crist, nid fel gwr drosto ei hun, ond fel gwr cyhoeddus neu gyffredin, yn enw ei eiddo. Ni chymerth Crist ddim person un gwr wrth wisgo'r natur ddynol am dano, ond y natur. Am ei fod ef fel gwr cyffredin yn sefyll dros ei eiddo y dywedir fod y saint yn marw, yn dioddef, ac yn adgyfodi gydag ef; ac oddiyma y dywedir fod Crist yn flaenffrwyth y rhai a hunasant (1 Cor. xv. 20). Dyma ein cynrychiolwr, a dyma wreiddyn yr achos paham y bydd yr eglwys yn fyw er maint y tonau. Pe b'ai rhywun yn gweled un yn myned trwy ddwfr mawr iawn, a'i weled yn myned yn ddwfn iawn, nes y bo hi wedi myned yn ddadl ac yn amheuaeth pa un a fyddai efe byw ai peidio: un yn dywedyd,—fe foddith yn siwr; na wna, meddai un arall. Paham? Am fod ei ben uwchlawy dwfr. Felly mae eglwys Dduw yn myned trwy ddyfroedd dyfnion, ond ni fodda hi ddim: mae'r pen uwchlaw y dwfr. Mae ei bywyd hi yn Nghrist, ac y mae hwnw yn dywedyd, "Byw wyf fi, a byw fyddwch chwithau hefyd."

Yr un cyrff fydd genym yn yr adgyfodiad, onide ad-greadigaeth a fyddai ac nid adgyfodiad (Phil. iii. 21).

Fe adgyfododd Crist o'r bedd i'w goroni â gogoniant; a dydd o lawenydd mawr i Grist oedd dydd ei adgyfodiad; felly y bydd y saint,—dydd hyfrydwch a llawenydd calon a fydd. Fe ddywedir wrthynt y boreu hwnw, "Deffrowch a chenwch, preswylwyr y llwch" (Esaiah xxvi. 19). Mwy o lawenydd fydd iddynt nag a fu rhwng Jacob a Joseph wedi bod ugain mlynedd yn absenol.

Nodiadau