Cofiant Watcyn Wyn/Ceisio Teyrnas Dduw
| ← Mynyddog | Cofiant Watcyn Wyn gan Penar Griffiths |
Saboth gyda'r Iesu → |
PREGETHAU
I.
"CEISIO TEYRNAS DDUW"
(MATT. VI. 24—34).
Pregeth ryfedd iawn yw'r Bregeth ar y Mynydd. Y mae hi yn cyfranogi o ryddid y mynydd, ac amrywiaeth yr awyr agored lle y traddodwyd hi.
Pregeth i gwrdd ei bobl—Iddewon a disgyblion. Pregeth i gwrdd â'r rhai oedd yno, nid i gwrdd â'r rhai absennol. Y mae llawer o bregethu y dyddiau hyn i rywrai absennol,—pobl absennol, pechodau absennol, drygau dynion eraill, a ffaeleddau dynion pell—heb gyffwrdd â'r bobl fydd yn gwrando.
Dywedir am bregethwr unwaith yn myned am Sul i le dieithr, ac yn aros gyda hen aelod lled onest, hwnnw yn holi iddo," Beth i chwi'n myned i bregethu yfory." "Wn i ddim," meddai'r pregethwr, "y mae gennyf bregeth ar yr adnod honno, Mor anhawdd yr ä y rhai y mae golud ganddynt i mewn i deyrnas Dduw.'"
"Gwell i chwi beidio pregethu honna yma," meddai ei letywr. "Y mae dynion cyfoethog iawn yma." " Feallai y pregethaf ar Ddirwest," meddai'r pregethwr. "Na, gwell i chwi beidio pregethu Dirwest yma," meddai'r dyn. "Wel, efallai y rhoddaf bregeth i'r rhai sydd yn esgeuluso'r moddion." "Na, gwell i chwi beidio," meddai'r dyn, " y mae llawer yma, dim ond nos Sul y byddant yn dod i'r cwrdd." "Wel, wn i yn y byd ar beth i ddweyd gair," meddai'r pregethwr. "O," meddai ei letywr, "gallwch fentro pregethu ar yr Iddewon, 'does yma ddim un Iddew i'w gael."
Y mae lle i ofni fod llawer iawn gormod o bregethu pell, pregethu hen hanes, pregethu am hen bobl wedi eu claddu, pregethu am yr Iddewon,—a gadael ein cynulleidfaoedd ein hunain yn ddisylw.
Ac y mae yr achos o hyn weithiau yn y pulpud, ac weithiau yn y sêt. Ond nid oedd Iesu wedi ei gau mewn pulpud, ac yn dibynnu ar setau gweigion neu gorau llawnion; ond yr oedd Ef yn pregethu ar y mynydd, ac y mae ei bregeth mor rhydd a'r awyr oedd o'i gylch. Y mae yn anhawdd gweled y cysylltiad rhwng un pwnc a'r llall, efallai nad oedd un—mai cyfres o fân bregethau, neu wirioneddau amrywiol ydyw'r bregeth hon. Ond mae yn ddiameu mai egluro egwyddorion y deyrnas newydd, esbonio Teyrnas Dduw, a dweyd nodau deiliaid Teyrnas Dduw, a dweyd rheolau bywyd Teyrnas Dduw, yw y gwirionedd mawr sy'n rhedeg drwy y cyfan.
Y mae wedi bod yn son am nodau plant y deyrnas yn y dechreu, megis trugaredd ac addfwynder, &c. Y mae wedi bod yn son am eu gwaith, halltu —puro'r byd. Y mae wedi bod yn son am ysbryd yr efengyl o'i chymharu âg ysbryd y ddeddf,—ei bod yn fwy—nid yn groes, ei fod yn myned y tu hwnt i'r ddeddf, ac nid yn torri'r ddeddf. Y mae wedi bod yn son am elusen, a gweddi ac ympryd, a dangos mai yn yr ysbryd, ac nid yn y llythyren mae eu gwaith. Mae wedi bod yn rhybuddio yn erbyn trysori trysorau ar y ddaear; yn y ddaear fyddai y darlleniad goreu, am mai yn y ddaear y byddai'r Iddewon yn cuddio eu trysorau, dyna y rheswm am y rhodd, ac am y cloddio trwodd, a bydd hyn yn esbonio y trysor yn y maes i ni.
A thebyg mai at drysori golud yn y ddaear y cyfeiriai, a'r pryder yn ei gylch—rhag ofn rhwd a lladron. Dywedai am drysori trysorau yn y nef, lle nad oes pridd yn rhydu, na lladron yn dwyn,—eisiau cael meddyliau y bobl o'r pridd a'r ddaear, ac oddiwrth bethau darfodedig a chyfnewidiol——a'u codi at rywbeth uwch a gwell—trysor yn y nef.
Ac yma, ar gefn hynna, mae Duw a Mamon yn dod i mewn, gair Syriaeg—duw golud,—yw Mamon.
Yr oedd meddwl yr oes y pryd hwnnw yn rhedeg ar ol golud, ac yn pryderu am beth mor ddistadl ar ryw olwg, ond mor bwysig ar olwg arall. Mor ddistadl i fynd i bwyso arno, ond mor bwysig i fyw yn gysurus. Mor ddiwerth i farw, ond mor angenrheidiol i fyw. Mor wan i achub dyn, ond mor gryf i helpu dyn. Mor bryderus os bydd yn Arglwydd, ond mor gysurus os bydd yn was. Ellwch chwi ddim bod yn weision i Dduw a Mamon yr un pryd. Ellwch chwi ddim, 'does dim eisiau rhesymu'r pwnc, ellir dim ei wneud mwy na myned i'r gogledd a'r de yr un pryd, neu gerdded i'r dwyrain a'r gorllewin ar un waith!
Credwn fod yr adnod hon yn perthyn i'r paragraph blaenorol, fel clo ar hwnnw, ac fel rhybudd i berchenogion y trysorau y sonir am danynt. Y trysorau oedd yn peri'r pryder a'r gofal yn eu cylch, y pethau oedd yn tynnu'r meddwl oddiwrth Dduw, ac yn myned a'r holl fryd ar eu hol, ac yn ei gwneud yn amhosibl gwasanaethu Duw a Mamon!
Y mae ef fel yn troi at ddosbarth arall yn y testyn, dosbarth arall o ddynion, yn cael eu poeni gan fath arall o bryder,—tlodion yn cael eu poeni gan bryder angen, rhai heb ddim yn cael eu poeni gan bryder bod mewn eisiau. Cyfoethogion yn cael eu poeni gan bryder gofal sydd yn yr adnod, tlodion yn cael eu poeni gan bryder angen sydd yn y llall. Rhai a digon, ag ofn colli, sydd yn un adnod; rhai mewn prinder, ag ofn methu cael sydd yn y llall.
"Am hynny, meddaf i chwi," meddai Ef wrth ei ddisgyblion tlodion, "na ofelwch am eich bywyd pa beth a fwytaoch, neu am eich corff pa beth a wisgoch—onid yw y bywyd yn fwy na'r bwyd—a'r corff yn fwy na'r dillad."
Dyna osod allan y cwestiwn yn deg ac yn gryf. Onid yw y bywyd yn fwy na'r bwyd. Oni fydd i'r hwn greodd y bywyd, ofalu am fwyd i'w gynnal? Oni fydd i'r hwn greodd y corff lluniaidd ofalu am ddillad i'w wisgo? Oni fydd i'r Hwn luniodd Arglwydd y greadigaeth ofalu ei gadw fel brenin? Oni fydd i'r Hwn roddodd y fendith fwyaf, bywyd a chorff, ofalu am y fendith leiaf—bwyd a dillad? Gan hynny, meddai wrth ei ddisgyblion llwm, peidiwch a phryderu—peidiwch ag anobeithio—y mae Duw wedi gwneud mwy o lawer na gofalu am danoch.
I brofi hynny, y mae yn galw eu sylw at adar y nefoedd,—mae'n debyg eu bod yn hedfan o'i gylch ar y pryd. Yr oedd yn pregethu ar fron bryn bychan, ac mae'n debyg fod digon o goedydd o'i gylch yno—a bod y lle yn fyw o adar. "Edrychwch ar adar y nefoedd," meddai. Welwch chwi'r adar yna? Nid ydynt yn hau nac yn medi, nac yn cywain i ysguboriau, ac y mae eich Tad nefol yn gofalu am danynt!
Edrychwch ar yr adar. Nid ŷnt hwy yn hau—y gwynt sydd yn hau iddynt, mae'r awel yn cario hadau pob llysieuyn ar hyd wyneb y ddaear i gadw bwyd i'r adar bach!
Nid ydynt yn medi; yr awel finiog sy'n medi iddynt—os na fyddant fel y disgyblion yn dewis torri'r tywysennau a'u rhwbio eu hunain! Nid ydynt yn cywain i ysguboriau, am wn i nad ystormydd yr Hydref sydd yn cywain i'w hysguboriau iddynt, ac yn gwneud ystorfa wrth fôn pob llwyn, ac ysgubor yng nghysgod pob perth. Y mae holl ystorfeydd anian yn ysguboriau iddynt hwy—er nad ydynt yn hau, nac yn medi, nac yn cywain!
Edrychwch arnynt, y maent yn byw dan ganu,—wyddoch chwi am ryw deulu arall yn byw mor ddedwydd? Edrychwch ar adar y nefoedd; mae nhw fel pe heb fod yn perthyn i'r ddaear, mae nhw'n byw dan hedfan; wyddoch chwi am ryw deulu arall mor ysgafn eu calon? Edrychwch ar adar y nefoedd —mor raenus ydynt—maent yn dwyn ôl digon o fwyd bob un. Edrychwch ar adar y nefoedd—maent yn hedfan yn erbyn y gwynt,—mor gryfion ydynt. Edrychwch arnynt mor llawen, mor ysgafn, ac mor ddibryder y maent yn byw; ac eto eich Tad nefol sydd yn eu porthi hwynt, eich Tad, sylwn; nid eu Tad, eich Tad chwi—ond Duw yr adar!
"Onid ydych chwi blant eich Tad yr Hwn sydd yn y nefoedd yn rhagori llawer arnynt hwy." Mae eich cyrff yn fwy ardderchog, eich bodolaeth yn fwy pwysig, a'ch gwasanaeth yn y byd yn fwy urddasol—gan hynny, fe ofala Duw am danoch.
"A phwy o honoch gan ofalu, a ddichon chwanegu un cyfudd at ei faintioli?" Ewch ati i baratoi a gofalu. A ellwch chwi greu defnydd torth? A ellwch chwi lunio modd boreufwyd? A ddygwch chwi fara allan o'r ddaear, neu lysiau at wasanaeth dyn? A ellwch chwi, drwy orofalu, ychwanegu at eich maint, neu eich nerth, neu eich oes? Y meddwl yma efallai, yw, a ellwch chwi, drwy ofalu, estyn awr at eich einioes? Ellwch chwi ddim ychwanegu dim ond pryder drwy ofalu. Gellwch ychwanegu prudd—der, a phryder, a gofid, ac afiechyd, a gwywder. Y mae cannoedd wedi gwneud hynny, ond heb wneud fawr o ddim arall,—am hynny, na ofalwch am y pethau ail—law yma—cofiwch fod y bywyd yn fwy na'r bwyd.
A phaham yr ydych chwi yn gofalu am ddillad?—ystyriwch lili y maes! Welsoch chwi foneddiges wedi gwisgo mor hardded a lili y maes? Welsoch chwi rywun wedi gallu dangos y fath chwaeth yn newisiad y lliwiau,—wedi matchio'r lliwiau mor brydferth? Welsoch chwi rywun wedi rhoi y wisg i eistedd mor esmwyth, ac i ffitio mor dda? Y mae y wisg fel rhan o honi; y mae gwisg y lili wedi tyfu am dani, fel na allwch chwi ddim dweyd pa un yw'r wisg—na pha un yw'r foneddiges! Wyddoch chwi am law rhyw dorrwr wedi gallu rhoi y plygion i eistedd mor naturiol a daily lili? Y mae hi fel gwisg y Gwaredwr, yn wisg ddiwniad; 'does yna ddim seam na dim pwythyn yn y golwg, ac eto yn ffitio fel natur. Ystyriwch y lili, y chwi sydd am wisgo yn brydferth—eto yn syml,—mewn symledd mae harddwch. Ystyriwch y lili, y chwi sydd am wisgo'n ogoneddus, eto'n rhad. Ystyriwch y lili, y chwi garai wisgo yn wylaidd, nes hudo chwaeth y mwyaf pur, a llygad y mwyaf manwl, i edmygu prydferthwch a symledd eich gwisg.
Ac eto nid ydynt yn lafurio nac yn nyddu. Nid ydynt nac yn codi llin nac yn nyddu gwlan; nid ydynt yn tyfu defnyddiau, nac yn gwau, nac yn nyddu y rhai hynny yn wisgoedd iddynt eu hunain, ac eto maent yn gallu fforddio gwisgo eu dillad dydd Sul bob dydd. Ystyriwch y lili; nid ydynt yn gofalu dim, eto i gyd y maent yn ymdroi mewn pethau prydferthach na sidan. Y maent yn rhoi gwaith satin a sidan, a llin a gwlan, yn y cysgod, ac yn curo gwaith eḍau a nodwydd, ac eto nid ydynt nac yn llafurio nac yn nyddu, ond y maent yn tyfu mewn gogoniant!
"Ni wisgwyd Solomon yn ei holl ogo iant fel un o'r rhai hyn." Mae'n debyg fod Solomon yn gwisgo'n dda, yn gwisgo'n chwaethus, yn gwisgo'n brydferth, yn gofalu am bob lliw i ateb lliw arall, am bob toriad i ateb pob cymal; yr oedd yn rhwym o wisgo'n dda—yr oedd yna fil o wragedd â'u llygaid ar ei ol! Yr oedd un â'i llygad ar y peth hyn, a'r llall ar y peth arall; yr oedd un yn gofalu am y shade, a'r llall am y ffurf, a'r llall am y defnydd, a'r llall am y toriad oedd yn gweddu oreu; a gwyddoch am lygaid boneddiges, eu bod fel oraclau ar bwnc y gwisgo. Yr oedd Solomon yn gwisgo'n ogoneddus; yr oedd yn gorfod gwneud hynny, ond mae'n debyg fod y lili ar ei fynwes yn taflu'r wisg i gyd i'r cysgod,—" Ni wisgwyd Solomon yn ei holl ogoniant fel un o'r rhai hyn!"
Os dillada Duw felly—fel Solomon drwsiadus,—lysieuyn y maes, yr hwn sydd ddim ond am un dydd, dim ond megis am un dydd y caiff wisgo ei ddillad gwychion, trannoeth caiff ei dorri i lawr. Oni ddillada efe chwi yn hytrach o lawer, y chwi, er mwyn y rhai y crewyd y blodau; y chwi, er mwyn y rhai mae y llysiau'n tyfu; y chwi, er mwyn boddio y rhai y blodeua y rhos yn a'r lili; y chwi, er mwyn dysgu y rhai y trwsiodd Duw y meysydd â phrydferthwch;—oni ddillada efe chwi yn hytrach o lawer?
"O chwi o ychydig ffydd!" Dim ffydd yn eich Crewr y gwna Efe eich cynnal. Dim ffydd yn yr Hwn a'ch gwnaeth y gwna Efe eich cadw. Dim ffydd yn yr Hwn sy'n bwyda'r adar, ac yn trwsio'r lili, y gwna Efe fwyda a dilladu y rhai sydd yn rhagori llawer arnynt hwy!
"Am hynny, na ofelwch, gan ddywedyd, Beth a fwytawn, beth a yfwn, ac â pha beth yr ymddilladwn.'" Dyma'r hen fyrdwn eto, yr hen fyrdwn sydd wedi ei ddyblu gannoedd o weithiau ymhob oes. Beth a fwytawn, &c. Y mae cyfoethogion yn eu llawnder yn methu penderfynu beth yn nesaf, wedi gofyn lawer gwaith, Beth a fwytawn,' &c. Y mae y tlodion yn eu prinder wedi bod yn ocheneidio yr un peth. Y mae y glwth sydd yn methu boddloni ei flys wedi bod yn dyfalu pa beth a fwytâ. A'r creadur newynog wedi bwyta'r crystyn olaf wedi bod yn gofyn yr un cwestiwn, ond mewn tôn ac ysbryd tra gwahanol.
Y mae tri pheth yn cael eu henwi yn ol eu pwysigrwydd: Beth a fwytawn, beth a yfwn, a pha beth yr ymddilladwn. Bwyta yw'r peth pwysicaf—cadw einioes, torri newyn. Yfed yn ail—torri syched. Dilladu yn drydydd —cuddio noethni, a chadw oerfel a gwres allan.
Mae'n debyg mai dyna drefn natur. Pe byddai llawer yn y dyddiau hyn yn cael gosod y tri gofyniad, ceid hwy mewn order wahanol —Beth a yfwn, &c.
Y mae rhai yn byw heb ddim i'w fwyta—er mwyn cael peth i'w yfed.
Yn foddlon gwerthu'r dillad er mwyn cael peth i dorri eu syched! Yn aberthu eu bwyd a'u dillad, ïe, a'u bywyd a'u cysur ar allor yr yfed! Gresyn ofnadwy yw hyn, a bod yna filoedd yn ein gwlad yn gwneud hyn!
Ond credwn mai dynion rhesymol sydd yn y testyn, nid cyfoethogion, ac nid glythiaid, ac nid meddwon, ac nid gwastraffwyr, ac nid rhai heb ddim yn hollol efallai, ond dynion tlodion cyffredin pob gwlad braidd, rhai yn gorfod ymladd am eu bara beunyddiol, rhai yn gwybod am galedi'r byd, rhai llwm, yn dilyn un llwm—yr oedd hi yn gofyn ffydd gref i godi uwchlaw y tri gofyniad! Beth a fwytawn &c.
"Canys yr holl bethau hyn mae y Cenhedloedd yn eu ceisio." Neu fel hyn: Dyma beth mae y cenhedloedd yn eu ceisio, dyma eu holl bryder, dyma holl grefydd y rhai hynny, nid ŷnt yn gwybod fod gan Dduw ddim arall gwerth i'w gael. Dylai'r Cristion fod yn uwch. "Oblegid gŵyr eich Tad neiol fod arnoch eisiau yr holl bethau hyn!" Dyna frawddeg a'i llond o wers, a'i llond o gysur hefyd "gŵyr eich Tad nefol fod arnoch eisiau yr holl bethau hyn." Mae'r hwn gynlluniodd yr agerbeiriant yna yn gwybod fod eisiau tân a dwfr i'w gadw i weithio. Mae'r Hwn luniodd ddyn o bridd y ddaear yn gwybod y byddai newyn a syched arno, ac wedi paratoi i gwrdd â hynny: "Gŵyr eich Tad nefol." 'Does yna neb ŵyr yn well, 'does yna neb ŵyr cystal: Efe 'ch gwnaeth, ac y mae yn gwybod fod eisiau gofalu am danoch.
"Eithr yn gyntaf ceisiwch deyrnas Dduw a'i gyfiawnder Ef—a'r holl bethau hyn a roddir i chwi yn ychwaneg." Dyna'r cyngor, a dyna'r feddyginiaeth; ond beth yw'r cysylltiad sydd rhyngddo â'r angen, â'r tlodi, â'r pryder, â'r eisiau bwyd a diod a dillad sydd yn y byd? A gawn ni y pethau hyn dim ond pwyso yn ffyddiog ar Dduw? Wn i ddim yn wir, ond rhaid i ffydd dyn fod yn anfeidrol gref, cyn y gall hi ei fwyda a'i ddilladu. A gawn ni y pethau hyn drwy geisio crefydd—ceisio teyrnas Dduw â'n holl galon, a gadael y byd a'r bywyd hwn yn angof? Wn i ddim yn wir, ond os caiff y byd a'r bywyd hwn eu hesgeuluso, cosbi wnant, onide? A gawn ni y pethau hyn, dim ond i ni dreulio ein talent a'n hamser i grefydda, fel y dywedir, a cheisio byw yn dduwiol? Wn i ddim yn wir, ond byd caled iawn yw'r byd hwn, ac yn galetach galetach yr aiff os caiff lonydd hefyd. A oes yna rai fel wedi anghofio'r byd, ac ymroi i ryw fyw yn wyrthiol grefyddol, peidio gwneud dim ond crefydda, a gadael rhwng Duw a'r byd, gadael rhwng Duw a bwyd a diod a dillad? Wn i ddim yn wir—gall fod yna ambell un efallai, ond golwg digon llwyd sydd ar ei ddillad, a'i grefydd ond odid mor llwyded a hynny.
Nid dyna beth mai Crist yn feddwl wrth geisio teyrnas Dduw a'i gyfiawnder Ef. Ond meddwl y rhaid i ni weithio â'n holl egni i brysuro egwyddorion cyfiawnder—os am ladd tlodi; rhaid i ni weithio â'n holl egni i gael teyrnas Dduw yn uchaf—os am gael chware teg i'r tlawd. Rhaid ceisio—nid rhyw geisio fel mewn breuddwyd mewn geiriau, neu geisio drwy ffydd, fel y mae ambell un yn esbonio ffydd, rhyw ffydd heb un asgwrn cefn iddi, rhyw ffydd heb ddim gewynnau i ladd yr anhawsterau sydd yn y byd, ond ceisio fel rhai yn ceisio arian, ceisio fel rhai yn ceisio trysorau cuddiedig, ceisio fel rhai yn ceisio hollti'r graig, ceisio tel rhai yn ceisio reform mewn gwlad ymroi ati i gael tegwch yn uchaf, i gael cyfiawnder i wastatâu yr hen wahaniaeth annheg, i gael teyrnas Dduw i lywodraethu yng nghalon dyn, yng nghalon cymdeithas, ac yng nghalon pob teyrnas a gwlad!
Yr oedd yn dweyd wrthynt—yr ydych yn hollol o'ch lle, yr ydych fel wedi torri eich calonnau, yn cael eich gwasgu gan dlodi, a'r tlodi yn codi eddi ar gam, oddi ar wastraff, oddi ar bechod, ac yr ydych yn pryderu am fara, ac yn ochain am ddwfr, yn lle ymysgwyd i daflu yr achos o hyn i ffwrdd. Beth yw y rheswm o'ch tlodi chwi, mwy na thlodi adar y nefoedd?
Mae'n debyg mai eich pechod eich hunain—ceisiwch ei symud ynte ceisiwch deyrnas Dduw. Beth yw y rheswm o'ch pryder mwy na phryder adar y nefoedd? Mae'n debyg mai anghyfiawnder y byd drwg; ceisiwch ei symud: ceisiwch gael ei gyfiawnder Ef i deyrnasu. Beth yw y rheswm o'ch angen? Gwastraff mae'n debyg; ceisiwch chwi gael gafael ar egwyddorion teyrnas Dduw ac mae honno i ladd y gwastraff sydd yn y byd!
Y mae wyneb Cristionogaeth i fod ar drueni'r byd, ac i geisio ei symud. Y mae yna lawer o drueni, y mae yna doreth o dlodi, ac y mae yna wmbredd o drallod yn y byd, ac i gyd o achos ein hunain, neu o achos ein gilydd. 'Doedd neb yn gwybod hyn yn well na Iesu Grist. Yr oedd yn gwybod beth oedd mewn dyn, ac yn gwybod beth oedd yn y byd, ac yn gwybod yr achos o'r ddau, ac yn gwybod y feddyginiaeth hefyd,Ceisiwch yn gyntaf deyrnas Dduw,' &c. Nid oes yna un drefn arall gan Dduw i achub y byd—i achub y byd yn dymhorol. Credwn ein bod yn camddefnyddio'r gair "achub," ac yn ei gyfeirio at y byd nesaf, pan y mae yn meddwl y byd hwn, yn cynnwys y byd hwn o leiaf. Os cawn ni grefydd a wna'n hachub yn y byd hwn, crefydd wna les yn y byd hwn, crefydd y gallwn ni bwyso arni yn y byd hwn, bydd honno yn abl i'n hachub yn y byd nesaf hefyd. Crefydd yn rhy wan i wneud dim drosom yn y byd hwn, mae lle i ofni honno yn y byd nesaf. Dylai fod ein crefydd fel mantell Elias, yn ein helpu i wneud gwyrthiau ar Y mae crefydd yn dangos cerbyd ein Tad i'n cludo adref, ond y mae yr Iorddonen rhyngom a cherbyd Israel, a rhaid i ni gael rhywbeth i dorri grym y dwr wrth fyned at y cerbyd. Y mae ein crefydd i fod i'n cynorthwyo ni ar y ffordd, ac y mae rhyw Eliseus ieuanc ag eisiau nerth ar ol i ni fyned adref, a dylai ein crefydd fod fel mantell Elias i'w nerthu yntau i ddyfod ar ein holau.
Y mae teyrnas Dduw i fod yn ei gogoniant yng Nghanaan, ond y mae eisiau nerth Duw ar y ffordd, y mae eisiau cymorth yn yr anialwch wrth deithio i Ganaan. 'Does dim tlodi yn y nefoedd, ond y mae tlodi yn y byd hwn, ac y mae crefydd i wneud wyneb y ddaear yn debyg i wyneb y nefoedd. 'Does dim trallod yno, ond y mae y trallod yma, ac eisiau cyfiawnder Duw i'w symud oddi yma. Ac y mae crefydd â'i golwg ar y byd hwn. Nid oes plant yr un tad cyfoethog yn cael yr ystâd nes dod i'w hoed, ond maent yn cael arian i'w cynnal hyd nes dod yn etifeddion. Felly crefydd, nid yw y nef a'i chysur, a'i chân, a'i gorffwystra, a'i gogoniant i'w chael yn awr, ond y mae hi wedi addaw nerth yn ol y dydd ar y ffordd tuag yno.
Peidiwn ag edrych yn rhy bell ynte, peidiwn ag edrych mewn cysylltiad â'n crefydd i'r byd arall, pan mae ganddi gymaint i'w wneud yn y byd hwn. Y mae hi i fwynhau y byd arall, ond i ymladd yn y byd hwn. Y mae hi i orffwys yn y byd nesaf, ond i weithio yn y byd sydd yr awrhon. nefoedd yn berffaith, ond rhaid iddi hi wella yn y byd hwn.
"Pa fodd mae gwella'r byd hwn?" yw cwestiwn pwysig crefydd y dyddiau hyn. Pa foddion sydd i'w gael all effeithio ar fyd mor galed, mor anghyfartal, mor anghyfiawn, mor ddrwg a'r byd hwn? Pa allu sydd i'w gael all droi calon y gorthrymydd, a chodi ysbryd y gorthrymedig? Pa allu sydd i'w gael all wneud cysylltiad meistr a gwâs yn fwy gonest, a gwella'r naill a'r llall wrth hynny? Nid ydym yn gwybod am ddim un gallu ond yr un a nodir yn y testyn,—" Ceisiwch yn gyntaf deyrnas Dduw," &c. ddiameu mai dyna oedd meddwl Iesu Grist, hynny yw, ceisiwch weithio egwyddorion tegwch ymlaen, ceisiwch gael egwyddor cyfartaledd i lywodraethu, ceisiwch gael y cyfiawnder sydd yn Nuw i reoli calonnau dynion,—ei gyfiawnder Ef. Nid yw dyn yn deall beth sydd yn gyfiawn, y mae yn rhy ddall, yn rhy fyr ei olwg, yn rhy unochrog ei deimlad, all ef ddim gweled dim yn gyfiawn os na fydd hynny yn ei ffafr ef, os na fydd yn gweithio o'i ochr ef, nid yw ef yn gallu ysbio drwy holl gyrrau y ddaear, a gweled miloedd sydd yn cael cam i wneud cyfiawnder ymddangosiadol âg un;—ceisiwch gyfiawnder Duw. Y mae Ef yn gweled y cyfan, yn deall y cyfan, yn teimlo dros y cyfan, ac yn benderfynol o wneud cyfiawnder â'r cyfan yn y diwedd, ceisiwch ei gyfiawnder Ef.
A'i deyrnas Ef. 'Does yma ddim un deyrnas y gellwch chwi deimlo yn ddiogel ynddi, 'does yma ddim un deyrnas a bywyd ei deiliaid yn safe, 'does yma ddim un deyrnas a hawliau ei deiliaid yn cael chware teg,—ceisiwch gael egwyddorion teyrnas Dduw i weithio drwy deyrnasoedd y byd, ceisiwch gael tegwch ei orsedd Ef, i effeithio ar orseddau y byd, ceisiwch gael egwyddorion teyrnas Dduw i holl gyfreithiau teyrnasoedd y byd.
Y peth mawr yn gyntaf. Y môr yn gyntaf oedd hi gyda Duw, yna yr oedd y pysgod yn heigio yn naturiol yn ei ddyfnder mawr. gyntaf, yna yr oedd adar y nefoedd yn hedfan yn fyw yn yr elfen oedd mor gydweddol â'u natur hedegog. Y ddaear yn gyntaf, yna yr oedd y llysiau a'r anifeiliaid yn tyfu yn naturiol i wisgo'r maes, a harddu bron y mynydd. Y peth mawr yn gyntaf, yma eto. Teyrnas Dduw yn gyntaf, chware teg i'r tlawd yn dilyn, ddaw hi ddim heb hynny—mwy nag adar cyn awyr. Cyfiawnder yn gyntaf, yna cysur yn dilyn—ddaw hi ddim heb hynny, mwy na physgod cyn bod môr; lle byddo anghyfiawnder, bydd yno anghysur. Symud yr achos yn gyntaf, yna symud y tlodi; ellir dim symud y tlodi heb hynny, mwy na thyfu'r llysiau cyn creu'r ddaear. Y mae Crist yn dweyd am y moddion i symud yr achos. Y mae egwyddorion teyrnas Dduw yn dysgu'r byd i roi tâl am lafur, ydyw, a rhoi llafur am dâl hefyd. Y mae hi yn dysgu'r meistr i dalu'n dda, a'r gwas i weithio'n dda hefyd. Y mae hi'n dysgu'r masnachwr i roi nwyddau didwyll am arian, ac yn dysgu dynion i dalu am eu nwyddau hefyd. Y mae hi yn apelio at y naill a'r llall, yn siarad â phob un, rhoi y ddau ar yr un tir, yn dwyn gonestrwydd o bob ochr i mewn, yna yn sicrhau digonedd a llwyddiant, ond dim cyn hynny.
Faint o golledion oherwydd anonestrwydd, faint o d'odi oherwydd annhegwch, faint o angen oherwydd gwastraff? Rhaid difa'r pethau hyn, rhaid symud y pethau hyn, rhaid cael dynion i beidio credu mewn pethau fel hyn, rhaid cael dynion i fyw hyn, ac nid i son am hyn; i fyw'n onest, ac nid siarad am fyw'n onest; i fyw'n grefyddol, ac nid i son am hynny yn y capel, i arwain bywyd pur mewn gweithio, ac nid pregethu hynny mewn gair, i gofio na ddaw teyrnas Dduw ddim wrth ddisgwyl, ond wrth ei cheisio, ei thaer geisio hefyd, fel mae dynion yn ceisio arian!
Crefydd yn elfen lywodraethol, ac nid yn ail beth.
Y mae hi i effeithio ar bob gwlad a phob teyrnas, a phob cymdeithas, a hynny wrth fod yn brif elfen, ac nid yn ail. Y mae dynion yn dweyd, rhaid i ni beidio cymysgu crefydd â pholitics; rhaid yn wir, wna nhw ddim goddef hynny rhaid i grefydd gael bod yn gyntaf, a pholitics yn ail; crefydd i arwain a gwleidiadaeth i ddilyn; crefydd i lunio gwleidiadaeth, ac nid gwleidiadaeth i lunio crefydd. Y mae gwahaniaeth annrhaethol; crefydd yn llunio politics, a pholitics yn llunio crefydd. Teyrnas Dduw yn gyntaf, teyrnasoedd y byd yn ail. Chymer crefydd ddim o'i chymysgu â phethau fel hyn, os na chaiff hi fod yn gyntaf, yn bennaf, ym mlaenaf, wna hi ddim o gwbl. Y mae gwahaniaeth annrhaethol rhwng crefydd wedi llunio gwlad, a gwlad wedi llunio crefydd. Y mae ambell ddyn yr un fath—rhyw geisio llunio crefydd iddo ei hunan y mae, ffurfio crefydd yn taro ei fywyd anghyson a'i natur falch yn lle bod crefydd yn ei lunio ef. Dyna y dyn mwyaf di-lun o bob dyn, y mae yn dinistrio crefydd, ac yn dinistrio ei hunan. Rhaid i ni weithio'n iawn, gweithio wrth drefn Duw, os am fendith Duw. Y mae Duw wedi rhoi y drefn iawn i ni am mai dyma yr un sydd raid ei chael i wella'r byd. 'Dyw hi ddim yn iawn am ei fod Ef wedi ei rhoi i ni, ond y mae Ef wedi ei rhoi i ni am ei bod yn iawn.
Felly gyda holl ffyrdd Duw i ladd y drwg—y maent wedi eu rhoi i ni am mai dyna y moddion; yr ydym ni yn ameu yn aml, yn peidio'i chredu yn fynych, yn gweithio'n groes lawer tro, ond byddai gystal i ni beidio ymladd, byddai gystal i ni droi y gern arall ar y dechreu, oblegid dyna'r ffordd i wella'r byd yw ffordd Duw, ac y mae ffordd Duw yn y testyn.
Gorffennaf, 1886.