Cofiant Watcyn Wyn/Sul y Blodau

← Cyfamod Duw a dyn

Cofiant Watcyn Wyn gan Penar Griffiths

→

IV.

"SUL Y BLODAU."
"Dyma y dydd a wnaeth yr Arglwydd, llawenychwn a gorfoleddwn ynddo." (PSALM CXviii. 24).

"A hwy a gymerasant (dorasant) gangau o'r palmwydd, ac a aethant allan i gyfarfod âg ef, ac a lefasant, Hosanna, bendigedig yw yr Hwn sydd yn dyfod yn enw yr Arglwydd." (IOAN xii. 13.)

Dyma y dydd a wnaeth yr Arglwydd." Pa ddydd yw hwn ynte? Ai nid yr Arglwydd a wnaeth bob dydd? Oes rhyw un arall erioed wedi gallu gwneud dydd? Y mae'r pethau ym ni yn wneud yn debycach i'r nos nag i'r dydd. Yr ydym ni yn fwy tueddol i greu tywyllwch na gwawrio goleuni, y cyfnodau, a'r tymhorau, a'r blynyddau blinion, a'r nosweithiau duon yw'n creadigaethau ni; Duw biau'r wawr, a'r goleuni, a'r dydd! Duw sy'n gwneud y dyddiau i gyd, bob bore y deuant o'r newydd o'i law Ef, ac nid oes dau ddydd yr un fath wedi bod erioed, newydd o hyd yw'r dyddiau mwyaf cyffredin. Ond gallwn ofyn, ai nid yw Duw yn creu dyddiau neilltuol? Ai nid oes swn rhyw ddydd neilltuol ynglyn â'r dydd hwn?" Hwn yw y dydd a wnaeth yr Arglwydd." Credwn fod yma ryw son am ryw ddydd neilltuol, i gofnodi rhyw amgylchiad mawr, i alw sylw at rywbeth arbennig, cyn fod y Salmydd yn dweyd: "Hwn yw y dydd a wnaeth yr Arglwydd."

Ydyw, mae'r Salm yn Salm Genedlaethol i gyd, yn cael ei chanu ar achlysur neilltuol, pan fuasai llwyddiant mawr, neu ynte waredigaeth fawr, neu symudiad pwysig yn digwydd; coroni brenin, neu ennill brwydr, neu adeiladu teml, neu gwrdd diolchgarwch. Dyma'r Salm a genid gan genedl Israel; dyma "Hen wlad fy nhadau" yr hen genedl honno. Darllenwch chwi yn llyfr Ezra ynghylch ailadeiladu'r deml, a'r paratoi, a'r llawenydd, a'r canu moliannus oedd yno; canu'r Salm genedlaethol yr oeddynt, a'r pennill blaenaf a'r pennill olaf o honi yr un fath, "Clodforaf yr Arglwydd, canys da yw, oherwydd ei drugaredd sydd yn dragywydd."

Un o benillion y Salm Genedlaethol oedd yn cael ei chanu ar y gwyliau mawr, ac ar adegau neilltuol, yw adnod ein testyn; a chan ein bod ni heddyw wedi cwrdd ar ddydd neilltuol, sef dydd Sul, ac ar Sul neilltuol, sef Sul y Blodau, ni geisiwn wneud defnydd o'r geiriau: "Hwn yw y dydd a wnaeth yr Arglwydd, llawenychwn a gorfoleddwn ynddo." "A hwy a gymerasant gangau o'r palmwydd, ac a aethant allan i gyfarfod âg Ef, ac a lefasant Hosanna."

Dyfyniadau o hen Salm y genedl yw'r geiriau oeddynt yn ganu, digedig yw yr Hwn sydd yn dyfod yn enw'r Arglwydd," a gwneud defnydd o hen arferiad y g nedl, oedd cario'r palmwydd yn eu dwylaw o flaen Iesu Grist yn ei ymdaith olaf i'r brifddinas, a chadw'n fyw y traddodiad o barchu'r Gwaredwr mae "Sul y Blodau " yng Nghymru, a'r "Palm Sunday" yn Lloegr. Dewch i ni gael son a meddwl heddyw ynte am rai pethau oddi wrth y geiriau a'r amgylchiadau.

1. RHODDION Duw. "Hwn yw y dydd, &c."

Dyddiau. Goleuni a dydd oedd y peth cyntaf greodd Duw, "Yr hwyr a fu a'r bore a fu y dydd cyntaf," oedd rhodd gyntaf Duw i'r ddaear. y dydd, daear afluniaidd a gwâg fuasai'r ddaear, a thywyllwch ar wyneb y dyfnder; tywyllwch rhy dew i ddyn allu byw ynddo, a dyfnder rhy beryglus i ddyn allu sangu arno fuasai lle'n byd ni oni buasai i Dduw greu dydd y peth cyntaf i gyd. A gwelodd Duw mai da oedd, ac mae Ef wedi cadw'r hen arferiad da yn fyw hyd y dydd heddyw; mae Ef wedi estyn dydd yn ei ddydd i ni ar hyd ffordd amser bob cam, i'n goleuo ymlaen hyd y dydd hwn; ac y mae yna filoedd ar filoedd o galonnau wedi bod yn diolch i Dduw am weled bore newydd heddyw eto. Dyna rodd fendithiol yw dydd! Rhodd Duw cofiwn! Tad y goleuni!

Tymhorau. Duw sy'n estyn y tymhorau i ni bob un yn ei bryd,—gwanwyn, haf, hydref, a gaeaf,—i roi amrywiaeth i'n dyddiau ni, i newid eu hyd, a newid eu llun a'u lliw, a'u goleuni a'u gwres. Cylchdro'r tymhorau sydd yn taflu blodau, a llysiau, a ffrwythau bob blwyddyn i ni wrth fynd. heibio. Y maent yn deffro'r ddaear yn y gwanwyn at ei gwaith, ac yn ei suo i gysgu yn y gasaf, ac yn rhoi cwrlid o eira arni i'w chadw'n gynnes,a'r cyfan at wasanaeth dyn. Duw sy'n estyn y tymhorau i ni heb anghofio codi'r haul yn ei bryd, a rhoi'r cynnar a'r diweddar wlaw yn ei amser.

Suliau. Nid yn unig y dyddiau cyffredin, ond y dydd sanctaidd. Nid y dyddiau gwaith, ond y dydd gorffwys. Nid dyddiau y planedau, Llun, Mawrth, Mercher, Iau, Gwener, a Sadwrn, ond dydd Sul, dydd yr Haul, brenin yr holl blanedau! Nid dydd dyn, a daear, a llafur, a lludded, a helbul, a thrafferth, a chwyno ac achwyn, ond dydd Duw a nefoedd, a gorffwys a gwynfyd, a hedd a mwynhad, a chân ac addoliad. Dydd dan fendith neilltuol Duw, i fod yn fendith neilltuol i ddyn.

Y Gwyliau. Rhoddion Duw yw rhain eto, wedi eu creu gan amgylchiadau a digwyddiadau neilltuol yn hanes Rhagluniaeth a gras Duw yn llywodraethiad y byd, ac y mae ystyr arbennig i bob un o honynt, er ein bod ni yn ein hanwybodaeth heb wybod hynny, neu yn ein hanystyriaeth heb gofio hynny.

Y mae hanes gwledydd y byd wedi ei ysgrifennu mewn cestyll a themlau, dinasoedd a threfydd, tai marchnad, a thai byw. Y mae hanes cenhedleodd y byd wedi ei ysgrifennu mewn brwydrau a buddugoliaethau, mewn methiant a llwyddiant, mewn digwyddiadau a chwildroadau. Y mae hanes crefyddau'r byd wedi ei ysgrifennu mewn adfywiadau a diwygiadau, ac ymweliadau dwyfol, a thywalltiadau nerthol, a dyddiau, a Suliau, a gwyliau, er cof am y pethau hyn. Yr oedd gan y genedl Iddewig wyliau lawer er cof am lawer tro yn ei hanes, i gadw'r pethau hyn yn fyw yng nghalonnau cenedlaethau o blant. Y mae hanes Iesu Grist gennym ni wedi ei ysgrifennu yn frâs mewn pump o wyliau neilltuol,—y Nadolig, Sul y Blodau, y Groglith, y Pasg, a'r Sulgwyn. Y Nadolig i gofio ei ddyfodiad i'r byd; Sul y Blodau i gofio am ei ymdaith i Jerusalem; y Groglith am ei fynediad i'r groes; y Pasg am ei adgyfodiad o'r bedd; y Sulgwyn am ei esgyniad i'r nefoedd. Y Nadolig i gofio'r engyl yn canu, &c.; Sul y Blodau i gofio'r bobl yn llefaru Hosanna ";

Amen. y Groglith i gofio'r bobl yn gwaeddi "Croeshoelier Ef!"; y Pasg i gofio'r gwragedd yn mynd at y bedd, yr angel yn dweyd "Nid yw Efe yma," a'r disgyblion yn cyfarch ei gilydd mewn gorfoledd, "Yr Arglwydd a gyfododd yn wir, ac a ymddangosodd i Simon!"; y Sulgwyn i gofio ei fynediad yn ol i'r nef, wedi bendithio ei ddisgyblion, a bendithio'n daear ni am byth, à disgyniad yr Ysbryd!

Wel, dyna rai o roddion Duw,
Ar hyd y daith i ddynol ryw,
Fel gorffwys fannau mawr eu gwerth,
I'n helpu 'mlaen o nerth i nerth.
Y dydd o'r nef a'i wyneb llon,
Tymhorau amryw'r flwyddyn gron,
Y Saboth, brenin dyddiau'r llawr,
A gŵyliau'r digwyddiadau mawr:
Anrhegion dwyfol Duw i gyd,
Arwyddion ffordd wrth fynd drwy'r byd,—
O oes i oes, o hyd o hyd.

2. BETH A DDYLEM NI WNEUD YN Y MWYNHAD O'R PETHAU HYN?

"Gorfoleddu a llawenychu ynddynt." "A hwy a gymerasant gangau o'r palmwydd, ac a aethant allan i gyfarfod âg Ef, ac a lefasant Hosanna, Bendigedig yw yr Hwn sydd yn dyfod yn enw yr Arglwydd."

Dyna ddywedir yn yr Hen Destament, "Gorfoleddwn a llawenychwn." A dyna gofnodir yn y Testament Newydd, "A hwy a gymerasant gangau o'r palmwydd ac a aethant allan i'w gyfarfod Ef." "Bendigedig yw yr Hwn sydd yn dyfod yn enw'r Arglwydd " sydd yn Salm yr Hen Destament, ac adsain yr un geiriau sydd i'w glywed ym mhennod y Testament Newydd.

Canodd y Salmydd, "Clodforwch yr Arglwydd, canys da yw, oherwydd ei drugaredd sydd yn dragywydd." Y mae Ezra, wrth sylfaenu Tŷ yr Arglwydd, yn gwneud defnydd o honi: "A hwy a gydganasant wrth foliannu yr Arglwydd, mai da oedd, ac fod ei drugaredd yn dragywydd." "A'r holl bobl a floeddiasant â bloedd fawr" wrth weled sylfaenu'r deml yn yr Hen Destament. A'r torfeydd a lefasant "Hosanna," wrth weled yr Hwn oedd yn fwy na'r deml, yn y Testament Newydd; yr hyn sydd yn dangos fod yr hen Salm wedi cydio yng nghalon y genedl, ac yn glynu yn y cof o oes i oes, ac o genhedlaeth i genhedlaeth, ac yn gyfrwng ysbrydiaeth newydd o hyd. Y mae ein cysylltiad crefyddol â'r gorffennol yn un pwysig, a'n perthynas yn un agos iawn o hyd. Dyna'r cyfandir mawr yn yr hwn y mae ffynhonnau iachawdwriaeth wedi tarddu, a thros yr hwn y mae'r afonydd o ddyfroedd bywiol wedi llifo i'r ardal lle'r ydym ni'n byw; a byddai yn sych iawn hebddynt. Dyma'r hen ardd brydferth, yn yr hon y mae brieill, a rhos, a lili ein harddwch crefyddol wedi tyfu, a buasem ni heb un "Sul y Blodau " oni buasai hon. Dyma'r môr mawi cerddorol diwaelod a di-lan, a buasem ni heb un don o "Hosanna i Fab Dafydd" oni buasai hwn. Mae'r gorffennol yn gyfoethog annrhaethol; gofalwn ni beidio torri'r cysylltiad âg ef, rhag i ni fyned yn Ilwm yn y dyfodol. Cofiwch hyn, 'dwyf fi ddim am i neb fyw yn y gorffennol, ond rhaid i ni bob un fyw arno, neu fel plant drwg, golli'r etifeddiaeth "sydd ini'n dod wrth Destament ein Tad." Rhaid i ganwyr yr oes hon beidio diystyru'r hen gerddoriaeth, os am berffeithio moliant Seion. Rhaid i'r pregethwr heddyw astudio'r pethau a fu yn gystal a'r pethau sydd, os am gael gafael ar storfa gwirioneddau newydd a hen, i ddysgu ei gynulleidfa i gwrdd â'r hyn a fydd. Yr wyf fi yn gredwr mawr mewn goleuni newydd, ond dewch i ni gael cofio o hyd, mai yr un yw ffynhonnell goleuni, a chadw'n llygaid yn agored i'w weled yn myned fwy—fwy hyd hanner dydd. Y mae yna rai pethau yn y testyn yn sicr o fod yn werth ein sylw.

(1). Gorfoledd. Hynny yw, cynulleidfa, neu dorf o ddynion yn rhoi teimlad eu calon allan mewn moliant cynnes, am ryw ddaioni y maent wedi deimlo. Braidd nas gallwn ni ddweyd fod hon wedi myned yn hen arferiad, a bod rhai crefyddwyr ffurfiol ac oeraidd yn barnu yn eu calonnau ei bod yn bryd rhoi heibio brwdfrydedd. Yr ydym yn teimlo 1hyw ffurfioldeb balch o'n cylch ambell waith mewn ambell gwmni, fel ia; a bod eisiau rhyw dân saith poethach nag arfer i'w doddi. Yr ydym wedi cwrdd â rhai dynion ieuainc yn barnu popeth cyn dysgu edmygu dim; gweld y bai cyn gweld y da, yn gorfanylu, ond byth yn gorfoleddu. Arwydd ddigalon ac annaturiol iawn yw honna i mi, ac yr wyf yn edrych waeth waeth arni po hynaf wyf yn mynd; y mae hi yn groes i natur, y mae afon natur dda fel yn rhedeg o chwith pan y mae pethau fel hyn. Gadewch i natur oreu dyn neu dorf, neu gynulleidfa, neu genedl, gael ei ffordd; mae'n rhwym o dorri allan mewn gorfoledd ambell dro, ac ond odid nad y cyfrwng fydd hen emyn neu hen dôn, neu hen salm genedlaethol sydd wedi gwasanaethu cenhedlaeth ar ol cenhedlaeth. Mae gorfoledd pur yn iechyd pur! Peidiwn a'i ladd er dim!"

(2.) ini'n dod wrth Destament ein Tad." Rhaid i ganwyr yr oes hon beidio diystyru'r hen gerddoriaeth, os am berffeithio moliant Seion. Rhaid i'r pregethwr heddyw astudio'r pethau a fu yn gystal a'r pethau sydd, os am gael gafael ar storfa gwirioneddau newydd a hen, i ddysgu ei gynulleidfa i gwrdd â'r hyn a fydd. Yr wyf fi yn gredwr mawr mewn goleuni newydd, ond dewch i ni gael cofio o hyd, mai yr un yw ffynhonnell goleuni, a chadw'n llygaid yn agored i'w weled yn myned fwy—fwy hyd hanner dydd. Y mae yna rai pethau yn y testyn yn sicr o fod yn werth ein sylw.

(1). Gorfoledd. Hynny yw, cynulleidfa, neu dorf o ddynion yn rhoi teimlad eu calon allan mewn moliant cynnes, am ryw ddaioni y maent wedi deimlo. Braidd nas gallwn ni ddweyd fod hon wedi myned yn hen arferiad, a bod rhai crefyddwyr ffurfiol ac oeraidd yn barnu yn eu calonnau ei bod yn bryd rhoi heibio brwdfrydedd. Yr ydym yn teimlo 1hyw ffurfioldeb balch o'n cylch ambell waith mewn ambell gwmni, fel ia; a bod eisiau rhyw dân saith poethach nag arfer i'w doddi. Yr ydym wedi cwrdd â rhai dynion ieuainc yn barnu popeth cyn dysgu edmygu dim; gweld y bai cyn gweld y da, yn gorfanylu, ond byth yn gorfoleddu. Arwydd ddigalon ac annaturiol iawn yw honna i mi, ac yr wyf yn edrych waeth waeth arni po hynaf wyf yn mynd; y mae hi yn groes i natur, y mae afon natur dda fel yn rhedeg o chwith pan y mae pethau fel hyn. Gadewch i natur oreu dyn neu dorf, neu gynulleidfa, neu genedl, gael ei ffordd; mae'n rhwym o dorri allan mewn gorfoledd ambell dro, ac ond odid nad y cyfrwng fydd hen emyn neu hen dôn, neu hen salm genedlaethol sydd wedi gwasanaethu cenhedlaeth ar ol cenhedlaeth. Mae gorfoledd pur yn iechyd pur! Peidiwn a'i ladd er dim!"

(2.) Llawenydd. Efallai fod yna duedd mewn rhai dynion i alltudio llawenydd o'u bywyd crefyddol. Pa bryd y daeth y teimlad llethol, prudd, ofnus, aflawen yma i mewn i'n cyfarfodydd, a'n cyfeillachau, a'n pregethu, a'n canu ni? Pwy bynnag ddaeth a'r pethau hyn yma, y mae hi yn llawn bryd cael eu gwared, er mwyn rhoi mwy o le i orfoledd a llawenydd. Cofiwn gadw'r gwahaniaeth rhwng llawenydd a dwli, a rhwng gorfoledd a rhialtwch. Y mae'r dyn crefyddol cryf, synhwyrol, iach, yn canu:—

Darfu ofn,
Daeth llawenydd yn ei le.

(3). Arddangosiad. Y peth nesaf welwn ni yma yw arddangosiad— demonstration gwirfoddol a chalonnog. "A hwy a gymerasant gangau o'r palmwydd, ac a aethant allan i gyfarfod âg Ef, gan lefain Hosanna, Bendigedig yw yr hwn sydd yn dyfod yn enw'r Arglwydd.' Nid seremoni unffurfiol ac anyswyth, yn dilyn o gyfarfod i gyfarfod, ac o Sul i Sul, ac o ŵyl i ŵyl, yw arddangosiad o deimlad. Nid defod wâg yw torri ar ffurf oer ambell waith. Byddai'n fendith i'n gwasanaeth dorri ar ei ffurf enwadol weithiau. Byddai yn tendith i'n pregethu i doiri pennau'r bregeth mewn ambell gwrdd, a thorii ei chynffon hefyd o ran hynny. Byddai'n fendith i'n canu i chwilio am fwy o emynau a salmau, ac odlau ysbrydol, ar gyfer ein Suliau neilltuol, a'n gwyliau arbennig. Mae'r Eglwys Sefydledig yn ein curo yn hyn, yn rhoi mwy o waith i'r gynulleidfa yn y gwasanaeth, a galw mwy o sylw at y gwyliau arbennig yn ei chyfarfod crefyddol. Y mae Duw wedi bwriadu'r cyfan i fod yn help i ni. Rhoddion Duw i'w Eglwys yw pob gwyl; anrhegion Duw i'w blant yw pob cân; bendithion Duw i galon dyn yw pob gorfoledd a llawenydd. Yr oedd y bobl yma yn taflu eu dillad ar y ffordd, ac yn bwrw cangau o'r gwŷdd ar y llwybr, ac yn cario cangau o'r palmwydd yn eu dwylaw, ac yn gwaeddi Hosanna, Bendigedig" o barch i'r Diwygiwr mawr oedd yn pasio heibio i'r ŵyl fawr yn Jerusalem; ac yr ydym yn sicr i hyn wneud lles i'w calonnau.

Er cof am hyn y mae ein Sul Blodau ni, heddyw. Er cof am y torri cangau o'r gwŷdd, a'r cario brigau o'r palmwydd o flaen y Crist byw, mae toreth diderfyn o flodau prydferthaf ein gwlad ni wedi eu taenu heddyw gan ddwylaw caredig, ar feddau miloedd o rai annwyl. Mae Ioan Emlyn wedi canu:——

A phan ddelo Sul y Blodau,
Nid oes yno gâr na brawd
Yn rhoi gwyrddail a phwysïau
Ar lwm fedd y dyn tylawd.

Mae y bardd wedi mynd yn rhy bell yn sicr—yn rhy brudd,—buasai yn well fel hyn:—

A phan ddelo Sul y Blodau,
Gwelir annwyl gâr neu frawd
Yn rhoi gwyrddail a phwysïau
Ar lwm fedd y dyn tylawd.

Mae'r teimlad yn fyw, ac mae serch yn gryf, ac ysbryd ffyddiog caredig crefydd yr Hwn a fu farw, ac a adgyfododd hefyd, yn cerdded ymlaen ar "Sul y Blodau "i daflu pwysïau hyd yn oed ar y bedd!

Cadwn y gwyliau'n fyw, etifeddiaeth crefyddwyr y wlad, a gweithwyr y wlad. Colled y gweithwyr yw diystyru dydd gwyl. Mae digon o ddyddiau gwaith gennym; mae cysur bywyd yn fwy o werth na miloedd o arian ac aur. Colled crefyddwyr

Colled crefyddwyr y wlad yw alltudio llawer o gynorthwyon nefol o'r gwasanaeth.

Dewch i ni gael cysylltu'r hen a'r newydd, y salm a'r emyn, y palmwydd gwyrdd, a'r blodau o bob lliw a llun, i addurno'n gwasanaeth crefyddol, ac i dalu parch i'n Gwaredwr ni—Iesu Grist ein Harglwydd. Amen

Mawrth 31, 1903.