Dirwyn Edafedd/Rhagair

← Cynnwys

Dirwyn Edafedd gan Elizabeth Williams

Yr Afon Fawr →

RHAGAIR

Bu farw fy mam cyn gorffen ohoni y gyfrol hon. Pan gychwynnodd i Garndolbenmaen ym mis Gorffennaf am bum wythnos o wyliau yr oedd y pum pennod cyntaf eisoes yn barod i'r wasg, a'r bennod ar "Chwedlau Nain" wedi ei hysgrifennu bron yn gwbl. Yn y Garn yr ysgrifennodd y bennod "Dau Hen Gloc".

Yr oedd yn ei bryd i ysgrifennu pum pennod arall—"Darllen a 'Sgrifennu", "Hen Weddïau", "Cadw Tŷ", "Antimacassars" a "Dŵr Cae Coch", ond daeth y diwedd cyn i'r bwriad ddod i ben.

Meddai ei dull ei hun o baratoi pennod. Yn gyntaf lluniai y bennod ar ei hyd yn ei meddwl fel y gallai ei hadrodd fel stori. Yna, rhoddai ar bapur benawdau'r stori, ac ar ôl hynny hwyliai ati i ysgrifennu'r bennod, ac iddi hi, yr olaf oedd y gwaith hawsaf.

Dychwelodd o'r Garn yn flinedig iawn, ond, er hynny, yn llawn o'r gyfrol. Ail ysgrifennodd stori "Bresus Huw", a'r stori hon oedd y geiriau olaf a ysgrifennodd.

Pan deimlodd ei nerth yn diflannu mynnai adrodd ac i mi ysgrifennu. Hawdd fuasai iddi fod wedi gwneud hyn, onibai ballu o'i nerth, oblegid adroddai stori yn llawn lliw, a'r dwylaw mor llawn o fynegiant â'r llais. Ni chafodd adrodd y gweddill. Bellach nid oes gennyf ond y penawdau a'm gwybodaeth o gynnwys y penodau. Distawodd y llais a llonyddodd y llaw ac ni bydd gorffen i'r pum pennod.

Ymhlith ei phapurau cefais o hyd i bennod na welais mohoni o'r blaen, "Hen Gist Dderw", a ysgrifennodd ryw dair blynedd yn ôl, a chynhwysir honno yn y gyfrol hon.

Wedi ei marw ysgrifennodd Elfed ataf: "Awr machlud oedd awr ei chlod mwyaf". Hyderaf y bydd i'r gyfrol hon gyfleu i'r neb a'i darlleno ryw syniad o'i pherson- oliaeth hynod ac addfwyn.

Medi 1953.

GWLADYS P. HOPKIN MORRIS.