Diwygwyr Cymru/Y seiadau Methodistaidd

Diwygwyr Cymru

gan Beriah Gwynfe Evans

ATODIAD I PENNOD XX.
Y SEIADAU METHODISTAIDD

Wele am y tro cyntaf erioed Restr Gyflawn o'r holl "Seiadau Methodistaidd" a sefydlwyd adeg y Diwygiad, ag y ceir unrhyw gof—nodion am danynt. I gael o hyd i'r rhestr hon, a'i gwneud mor gyflawn ag sydd modd, yr wyf wedi cymharu yr oll o'r Adroddiadau ysgrifenedig a ddanfonwyd gan Y Cynghorwyr a'r Arolygwyr i'r Gymdeithasfa, gyda'r rhai a geir yn Methodistiaeth Cymru.

Estynna dyddiad yr Adroddiadau hyn—y rhai ydynt eto ar gael yng Nghasgliad amhrisiadwy Llawysgrifau Trefecca—o ddechreu 1743, ymron yn nyddiau Cymdeithasfa hanesyddol Watford, hyd mis Mai, 1750, er na cheir adroddiadau ond am ychydig ohonynt ar ol Mai, 1748.

Mae rhai o'r Adroddiadau hyn yn llawysgrif wreiddiol y Cynghorwyr neu'r Arolygwyr; eraill wedi cael eu codi o'r llawysgrif wreiddiol i Lyfr Cofnodion y Gymdeithasfa. Yr wyf wedi cymharu y rhai hyn drachefn yn ofalus â'u gilydd, rhag y gallai fod Seiad yn cael ei henwi yn y naill, ac heb fod yn y llall. Nid wyf yn ymwybodol wedi gadael allan unrhyw Seiad, boed fach boed fawr, y gellir mewn unrhyw fodd olrhain ei hanes yn yr Adroddiadau, y Cofnodau, neu Methodistiaeth Cymru.

Am lawer o'r Seiadau, ceir rhif yr aelodau yn cael ei roi yn yr Adroddiad. Ymhob cyfryw amgylchiad ceir rhif yr Aelodau yn y rhestr ganlynol. Amrywiai Aelodaeth Seiad y pryd hwnnw fel yr amrywia aelodaeth Eglwys yn ein dyddiau ni. Yn y rhestr ganlynol yr wyf wedi rhoddi i bob seiad y nifer uchaf o aelodau y ceir hanes am danynt yn perthyn i'r Seiad honno ar unrhyw adeg o fewn tymor yr Adroddiadau.

Yr wyf wedi rhannu'r Seiadau ymhob sir yn dri dosbarth, sef:—

i. Seiadau a ddiflanasant yn gyfangwbl.

ii. Ardaloedd lle ffurfiwyd Eglwysi Methodistaidd o fewn chwarter canrif ar ol sefydlu'r Seiad.

iii. Ardaloedd lle y ffurfiwyd Eglwysi Methodistaidd yn ddiweddarach,—ond na cheir eu dyddiad, neu na olrheinir eu cysylltiad uniongyrchol a'r Seiadau.

Dynoda'r i., ii, iii., yn y rhestr ganlynol, i ba un o'r dosbarthiadau uchod y perthyn y Seiad.

Dylaswn, o bosibl, ddweyd fy mod wedi cymeryd dyddiadau sefydliad yr Eglwysi hyn o ffynonellau Methodistaidd swyddogol.

Golyga'r llythyren a o flaen enw mai yn Llawysgrifau Trefecca yn unig y ceir y manylion;

b, Mai yn Methodistiaeth Cymru yn unig y ceir y manylion; a

c, Fod y manylion i'w cael yn Llawysgrifau Trefecca ac ym Methodistiaeth Cymru.

Dynoda'r ffigiwr o flaen enw'r Seiad, ei rhif ar fy rhestr; dynoda'r ffigiwr ar ol enw'r Seiad, nifer uchaf yr aelodau y ceir hanes am danynt; dynoda'r dash (—) ar ol enw'r Seiad na cheir cyfrif o gwbl am nifer yr aelodau.

SIR ABERTEIFI.

i.—1, c, Blaenhownant, 15; 2, a, Blaenporth,—; 3, c, Coedybrain,—; 4, a, Cwmmeirig,; 5, c, Dyffrynsaith, 26; 6, a, Llwynboidy, 7, a, Llanfairyllwyn,; 8, c, Llanllwchaiarn, 13; 9, c, Llwyndafydd, 18; 10, c, Manordeifi,; 11, a, Pontargamddwr,; 12, a, (at Thomas Hughes'), 12.

ii.—1, b, Aberteifi,—; 2, c, Blaenpennal, 23; 3, c, Capelgwynfil, 64; 4, c, Ffrwdwenith,—; 5, c, Llanddewi, 12; 6, c, Llangwyryfon, 25; 7, c, Llechryd, 24; S, c, Llethrod, 40; 9, c, Newcastle Emlyn, 8; 10, b, Penlan, 28; 11, b, Pennant,—; 12, c, Rhydfendigaid, 15; 13, b, Rhiw—lidog,—; 14, c, Tanyrallt, 20; 15, c, Twrgwyn, 14.

iii.—1, c, Aberporth, 22; 2, a, Crosswood,—; 3, c, Llanilar,—; 4, c, Llanbedr, 29.

SIR BENFRO.

i.—1, a, (Below Pembroke), 20; 2, a, Blaenhyfri,—; 3, c, Carew, 60; 4, a, Dynddenny,—; 5, c, Eglwyswrw, 35; 6, a, Fenton, 35; 7, a, Ffosyvicar, 20; S, c, Gellidywyll, 13; 9, a, Henllan,—; 10, c, Ismaston with Prendergast, 25; 11, c, Jefferson, 40; 12, c, Longhouse, 18; 13, e, Llandysilio,—; 14, c, Llawhaden, 11; 15, c, Llwyngrawys, 35; 16, c, Llysyfran,—; 17, a, Martletwy, 45; 18, c, Morvil,—; 19, c, Mounton, 25; 20, a, Park—Cliew, 50; 21, c, Pengare, 7; 22, a, Penrhose,—; 23, a, Sledgis,—; 24, a, Studder,—; 25, a, Talybont, 20; 26, a, Trebrwrnallt,—; 27, a, Trefgarnfawr,—; 28, a, Tre'rgroes,—; 29, c, Trevaughan by Whitland,—; 30, c, Trewman,—; 31, b, Weschurch,—; 32, a, Whitchurch,—

ii.—1, c, Dinas, 7; 2, b, Henbarciau, 3; 3, c, St. David's, 20; 4, c, Woodstock,—; 3, c, Fishguard, 41;

iii.—1, a, Castellblaidd,—; 2, c, Clarbeston, 4, a, Gwastadbach, 13; 5, c, Newport, 13; 6, a, Walton—West—,

SIR GAERFYRDDIN.

i.—1, a, Brynbach,—; 2, a, Cefnorwth, 22; 3, a, Cefntelyrch, 4, c, Cilcarw, 24; 5, a, Cilfroste, 20; 6, a, Cilrhedyn, 10; 7, a, Coleville,—; S, a, Crug Evan, 9, a, Cwman, 33; 10, a, Cymau,—; 11, a, Dygoed,—; 12, a, Forest,—; 13, b, Hafod,—; 14, a, Little Mill,—; 15, a, Llanbyther, 22; 16, c, Llanegwad, 20; 17, a, Llanfihangel, Aberbythych,—; 18, c, Llangathen, 37; 19, a, Llangeler, 12; 20, a, Llangynor,—; 21, a, Llanwnio,—; 22, a, Maesnoni, 12; 23, a, Merthyr,—; 24, a, Nanthai,—; 25, a, Pontgareg,—; 26, a, Trefelin yn Llan—geler,—; 27, c, Trelech,—; 28, a, Ystradffin, 12; 29, a, Wayngroes,—.

ii.—1, c, Caerfyrddin, 12; 2, c, Cayo, 60; 3, c, Cilycwm, 29; 4, c, Llan—ddeusant, 28; 5, c, Llanfynydd, 64; 6, c, Llansawel, 49.

iii.—1, c, Talley, 68; 2, a, Bryn Llansawel, 25; 3, a, Cwmaman, 4, a, Cwrtycadno,—; 5, a, Cynwil,—; 6, a, Gorseinion, 55; 7, a, Laugharne, 10; 8, c, Llanarthney, 20; 9, a, Llandefeilog,—; 10, a, Llan—ddarog,—; 11, a, Llangendeirn,—; 12, a, Llanon, 23; 13, c, Llan—pumpsaint, 43; 14, a, Llansadwrn,—; 15, a, Llanwrda,—; 16, a, Mydrim,—; 17, a, Pembrey, 11.

SIR FORGANNWG.

i.—1, c, Aberddaw, 16; 2, b, Blaenllywel,—; 3, a, Blaentaf-fawr,—; 4, a, Gelligaer, 7; 5, c, Groeswen, 63; 6, c, Hafod, 14; 7, a, Llanswyrney, 12; 8, b, Llandafen,—; 9, c, Llandilo-fach,—; 10, c, Llanedern, 9; 11, c, Llanhari, 8; 12, b, Llanilid,—; 13, a, New House,—; 14, c, Newton Nottage, 10; 15, a, Penprysg,—; 16, a, Porthceri,—; 17, a, Treoes, 15; 18, a, Welvoest, 20; 19, a, Watford—,

ii.—1, c, Berthyn, 22; 2, c, Castellnedd,—; 3, c, Creinant, 12; 4, c, Llanwonno, 7.

iii.—1, c, Casllwchwr,—; 2, c, Cynffig,—; 3, c, Dinas Powys, 15; 4, c, Glynogwr,—; 5, a, Gower,—; 6, c, Llangyfelach,—; 7, c, Llan—samlet, 20; S, c, Llantrisant, 21; 9, a, Margam,—; 10, c, Palleg,—; 11, c, Pentyrch, 9; 12, c, St. Nicholas, 32.

SIR FYNWY.

i.—1, a, Abergavenny,—; 2, a, Bedwas,—; 3, c, Caldicoat, 12; 4, c, Glascoed, 9; 5, c, Golden Hill,—; 6, c, Llanfihangel, 25; 7, a, Llan—fihangel Cilcomel,—; S, c, Llangatwg, 14; 9, c, Llanhiddell,—; 10, c, Llansantffraid,—; 11, c, Llanfaches,—; 12, c, Mouryn,—; 13, c, Mynyddislwyn, 10; 14, c, New Inn,—; 15, a, Panteg, 10; 16, c, Redwick,—; 17, c, St. Bride's, 14; 18, c, Trefethin, 19; 19, c, Undy,—

ii.—1, c, Goetre, 13.

SIR FRYCHEINIOG.

i.—1, a, Blaenyglyn, 20; 2, a, Bronydd, 20; 3, c, Cantref, 14; 4, a, Cerigcadarn,—; 5, c, Cwmdu, 12; 6, a, Dolgaer,—; 7, a, Erwood,—; 8, a, Glasbury,—; 9, b, Glyn,—; 10, a, Llanavanfawr, 16; 11, a, Llanddewi'r Cwm, 15; 12, a, Llandefalle, 14; 13, a, Llanfyrnach—; 14, a, Llaneigon, 8; 15, a, Llanveigan,—; 16, a, Llanwrthwl, 10; 17, a, Llywel, 18; 18, a, Maesmynys,—; 19, a, Penylan, 28; 20, a, Rhandirisa,—; 21, a, Sansily,—; 22, a, Tirabbot,—; 23, a, Ysgarwrach,—

ii. 1, c, Builth, 20.

iii.—1, c, Llangammarch, 15; 2, a, Bronllys,—; 3, c, Defynog,—4, b, Gorwydd,—; 5, c, Grwynaufechan, 20; 6, a, Hay, 8; 7, c, Llan—fihangel Nant Bran,—; 8, a, Llanfihangel Talyllyn,—; 9, a, Llangorse,—; 10, a, Llanwrtyd, 30; 11, c, Merthyr Cynog, 48; 12, a, Talgarth,—

SIR MAESYFED A HENFFORDD.

i.—1, c, Aberedw, 21; 2, a, Bwlch, 23; 3, b, Cefnllys,—; 4, c, Clyrow, 65; 5, a, Cusop,—; 6, a, Cwm,—; 7, c, Disserth, 30; 8, c, Glascwm,—; 9, a, Llanbadarn Fynydd,—; 10, b, Llanbister,—; 11, c Llandegley,—; 12, c, Llandrindod,—; 13, c, Llanddewi,—; 14, a, Llansantffraid,—; 15, c, Llowes,—; 16, b, Nantmel,—; 17, c, Radnor, 58; 18, a, Trewaelod, 39.

SIR DREFALDWYN.

i.—1, c, Bwlchyrhwyad,—; 2, c, Llanllugan, 20; 3, c, Mochdre, 12; 4, c, Tyddyn,—; 5, c, Llanbrynmair, 8.

ii.—1, c, Llandinam, 40; 2, c, Llanidloes,—; 3, c, Trefeglwys, 10.

iii.—1, c, Darowen,—; 2, c, Llangynog,—; 3, c, Carno,—; 4, c Llanfair, 12; 5, c, Llangurig,—.

Gadewch ini gasglu'r enwau uchod yn ol eu siroedd a'u dosbarthiadau yn un daflen, er gweled sut yr ymddanghosant. Gwelir

1. Mai Sir Gaerfyrddin a saif uchaf am rif y Seiadau ac am gyfanrif aelodaeth; ac mai Penfro ddaw yn ail.

2. Mai yn Sir Aberteifi y profodd y gwaith yn fwyaf parhaol—yr unig sir yn wir lle y ceir hanner cyfanrif y Seiadau yn byw, ac yn dadblygu i fod yn sefydliadau parhaol. Dyma faes Daniel Rowlands.

3. I'r Seiadau blannwyd ym Mynwy ddiflannu i gyd ond un; ym Mrycheiniog i gyd ond un; ym Morgannwg i gyd ond pedair; ym Maes- yfed iddynt ddiflannu bob un; ym Mhenfro i gyd ond pedair; ac yng Nghaerfyrddin i gyd ond chwech. Maes Howell Harris oedd y pedair sir cyntaf.

Ceir cyn lleied a thri, a chynifer a 68 o aelodau mewn Seiad; ond canolrif yr aelodaeth ynddynt oll oedd 23. Cyfanrif uchaf yr holl aelodau yn yr oll o'r Seiadau,-a chaniatau fod y rhai blannwyd gyntaf yn fyw pan gafwyd yr adroddiadau diweddaf am y rhai olaf a blannwyd-yw 5715. Ymhlith y rhai hyn yr oedd llawer yn aelodau a chymunwyr mewn Eglwysi Ymneillduol, a mwy drachefn yn aelodau a chymunwyr yn Eglwys Loegr.