Drain a Blodau/Afon Ystwyth

Drain a Blodau

gan Arthur Morgan

AFON YSTWYTH.
Buddugol yn Cwmystwyth, 1903.

Rhwng bryniau talfrigog a dyffryn godidog
Mae'r Ystwyth ddolenog yn rhedeg i'r môr,
Dros greigiau ysgythrog a glenydd meillionog
Y doldir toreithiog, 'n ol trefniant yr Iôr;
Ei dyfroedd tryloywon, pan gyll ei golygon
Ar fryn Ceredigion yn canu mae hi,

Tra'r haul yn noswylio, a'r daran yn rhuo,
A'r gwynt yn areithio, yn teithio mae hi.
Wrth gychwyn ei gyrfa yn araf y llifa
Dros wyneb y borfa, melfedog ei liw,
Gan ddechreu ymdroelli yn gyflym a gwisgi,
A myna briodi a'r afon du—liw
Yn mreichiau eu gilydd pwy welir mor ddedwydd?
'Does neb ond y prydydd, yn nghwmni ei fun;
Yn canu penillion a thywallt ei galon,
A thraethu'i gyfrinion cuddiedig ei hun.

Celfyddyd gan ddynion ni thorodd ei chalon,
Ufudd—dod yn union a ro'es iddynt hwy;
Arweiniwyd ei dyfroedd rhyd lethrau'r mynyddoedd,
Ac amryw fân gelloedd, i weithfa y plwy';
Olwynion peirianau, ynghyd â melinau,
A dry ar echelau, gan amlder ei grym;
Hi ylch y meteloedd yn lanwedd â'i dyfroedd,
A chluda i'r llynoedd fudreddi di—rym.

Ei glanau teleidion goronwyd a meillion,
A'r helyg melynion gusanant ei grudd,
A'r pysgod chwarëus a welir yn nwyfus
Ar wely cysurus, heb ofid liw dydd.
Y defaid diniwed, er tori eu syched,
Dd'ont iddi i yfed o'r mynydd ger llaw,
A'r nentydd grisialog a redant yn fywiog
I'r Ystwyth ddolenog, i gyd ysgwyd llaw.

Dadwreiddia goedwigoedd, a charia laweroedd
O wrtaith i'r cymmoedd caregog is-law;
Diffrwythder ddiflana bywiogrwydd deyrnasa,
A'r blodau gofleidia yr awel o draw,
Murmuron yr afon, a swyn cynghaneddion
Y pluog alawon gysegrant y fan,
A'r gormant adseiniol o'r mynydd yn ddyddiol
A dreigla yn wrol i weini ei rhan.

Ewynbyst claerwynion, dan faenol fargodion,
Ddisgynant i'r eigion, o olwg y byd,
Dyrwyga y creigiau, a mala'r ceulanau,
Mewn dwfn weithrediadau mae'r Ystwyth o hyd.
Perllanau cyfoethog, a gerddi rhosynog,
A maesydd toreithiog, a geir ar ei glan;
O! ryfedd Ragluniaeth, a drefnodd ddarpariaeth
I fod yn gynhaliaeth i'r cryf ac i'r gwan.

Ieuengctyd hawddgaraf, o galon dywedaf,
Cymmerwch yn araf, na ddodwch eich bryd
Ar bethau gwageddus a dry yn ffuantus;
Ond cerddwch yn ofnus wrth fyned trwy'r byd;
Dilynwch yr afon, gwrandewch ei halawon
Yn swyn ei murmuron, 'n bod ninnau yn myn'd
I'r môr anweledig, heb lan y weledig,
Sef nef gysegredig, a'r Iesu yn ffrynd.

Nodiadau