Drain a Blodau/Dyffryn Milwyn

Drain a Blodau

gan Arthur Morgan

Dim →

DYFFRYN MILWYN.

O! ddyffryn hardd, mil harddach wyt dy hunan
Na holl ddyffrynoedd heirdd y byd yn gyfan;
Dy wyneb mwyn yn llawn o dlysni anian,
A'th draed a wisgwyd a sandalau arian......O ffrwd dafod arian, rho fenthyg dy fiwsig,
I ro'i ysbryd barddoniaeth i gychwyn fy nghanig,
A deffro fy awen i roddi disgrifiad-
O'r dyffryn addurnol, a'i ryfedd adfywiad;
Mae'r bryniau henafol fel milwyr yn gwylio,
Rhag ofn i gorwyntoedd y dwyrain ddadwreiddio
Y gwyrddlas blanhigion, a'u golwg i'r nefoedd;
A'u cangau llydanfrig gusanant y dyfroedd;
A hithau, y Domen; yn uwch ei hysgwyddau;
Heb wybod am gystudd yn myd y gofidiau;
Ei choryn a wisgwyd a blodau lliwiedig,
Pwy wyr nad oes ynddi drysorau cuddiedig;
'Rwyt tithau, Bryn Dafydd, yn llamu o falchder,
A'r gwaenydd yn synu wrth weled dy uchder,
Mae amser yn dyfod i doddi'r mynyddoedd,
A'u gwneuthur yn debyg i wyneb y nefoedd,
Y dderwen fawreddog yn nghanol pob tywydd
Gysgoda ffenestri hardd fwthyn Tynewydd;
Fe'i gwelwyd hi'n fesen fach, eiddil a heiddwan,
Ond heddyw yn herio bygythion y daran,
Y geunant friallawg sydd beunydd yn chwerthin
Dan gysgod yr haulwen a'r creigiau ysgethrin;
Hoff alaw yr aber a'r gornant ddifyrus
Gydgordiant a'u gilydd mewn tôn orfoleddus,
A'r ffrydlif gynddeiriog yn bwyta'r ceulanau,
Nes dyfod i'r golwg ysgythrog dalp-greigiau,
Disgyna yn nwydwyllt i'r dyfnion rigolau,
Nes gwneuthur o'i chwmpas glaerwynion gymmylau,
Yr hwdiawg fynyddoedd yn feichiog o gnydau;

Y gwartheg a'r defaid a dorant eu heisiau;
Cyd-gerddant yn llawen i Milwyn i yfed
Ei dyfroedd iachusol i dori eu syched.
Y fellten wen-lachar a wibia drwy'r dyffryn;
A hithau, y daran, yn bygwth y clogwyn;
Ac yntau y nifwl pen llwyd-wyn, ar edyn
Ddaw i orphwys yr hwyrnos yn nghadair y dyffryn,
Ond buan fe'i gwelir yn myned yn union-
Yn ngherbyd yr awel, heb gymmhorth olwynion,
Y lleuad wenfelen a'r seren aur gerniog
Ar ael y ffurfafen yn edrych yn serchog;
A chymmyl bolwynion, o'u heuraidd gostrelau,
Yn llenwi cwpanau y ddaear a'u dagrau;
A'r crasboeth haul felyn o'i 'stafell danbeidiol,
Ddaw allan i sugno y gwlithyn boreuol.
Hoff aur lygaid y dydd, fel perlau mewn enfys,
A wisgant y dyffryn yn ail i Baradwys.
Yr eiddew ymglymant am freichiau'r planhigion,
A'u gwreiddiau mewn daear, yn rhwym yn y cyffion;
Y dderwen amwisgant a'u dail fythol wyrddion,
Nes codi cywilydd ar fryn Ceredigion,
Ah! ddyffryn, hawdd gelli di wisgo sidanau,
Am danynt o'th logell ni thelaist 'r un ddimai;
Mae'r dwylaw a'th wisgodd ar orsedd y nefoedd,
Yn edrych i lawr ar ei brydferth weithredoedd,
Y pluog alawon gyd-gasglant yn dyrfa
I'th goedwig urddasol i gadw cymmanfa:
Mawrygant dy enw tra byddo glaswelltyn,
Yn tyfu yn iraidd yn ngardd Esgairfilwyn;
Y gwcw sionarus, a'i thraed yn blethedig,
Yn canu anthemau ar goeden uchelfrig,
Aderyn pig-felyn, uwch blodau cu marian,
Yn chwareu ei dannau rhwng gwiail lliw arian;
Tawelwch deyrnasa drwy'r dyffryn i'r gwaelod,
Mae'r fronfraith yn taflu eu lleisiau i'r cysgod,
Y gornant heb rwgnach, a reda i'r moroedd;

Er rhedeg am oesoedd, mae digon o ddyfroedd
I dori anghenion trigolion y dyffryn,
I Dduw byddo'r diolch am iddo ei hestyn,
Y maesydd yn llamu wrth weled y gwanwyn
Yn gwisgo blodionos ar fynwes y dyffryn,
Corwyntoedd y gauaf ddaw etto i hyrddio
Y blodau tryliwiawg i'r beddrod yn gryno;
Llaw fawr y Goruchaf ganfyddaf yn gerfiawg
Ar wyneb y dyffryn a'r creigiau daneddawg;
Holl natur yn siarad yn uchel a swynol
Ein bod ni i farw i fyw yn dragwyddol.

Nodiadau