Drain a Blodau/Yr Hen Ferch

Drain a Blodau

gan Arthur Morgan

YR HEN FERCH

Taenwyd newydd un prydnawnwaith
Gan berth'nasau teulu'r Bryn,
Fod genethig wedi ei geni
Rywbryd yn y boreu gwyn,
O fewn bwthyn Bryn Llewelyn
Gyda gwraig brydweddol iach;
Mawr y cyrchu ydoedd yno
Er mwyn gwel'd yr eneth fach.

Tra lliosog yr anrhegion
Gafodd hi yn ddeufis oed,
Aur ac arian, a dilladau,
Goreu welodd neb erioed;
Tyfu wnaeth yn blentyn glandeg
Yn ddifai ar fron ei mam,
Yntau'r tad a wyliai drosti
Yn ofalus rhag cael cam.

Deunaw mis bu'i chryd yn siglo,
Mwy neu lai yn sugno'r fron,
Deuddeg mis cyn d'od i gerdded
Fel hen wraig ar bwys ei ffon;
Pymtheg mis cyn d'od i siarad,
Dwyflwydd oed yn ysgwyd pen,
Ond fe'i gwelwyd hi yn deirblwydd
Wedi gwisgo doli bren.

Bu yn chwareu â theganau
Rai blynyddoedd wedi hyn,
Daeth yn hoff o gasglu blodau
R hyd y meusydd, dôl, a bryn;
Bu yn myn'd i'r ysgol ddyddiol
Yn ddifyrus gyda'r plant,
Dysgai 'i gwersi mor naturiol
A rhedegog ddwr y nant.

Aeth i'r Ysgol Ganolraddol,
Da gan lawer glywed hyn,
Daeth yn ol yn ferch Saesnigaidd
Wedi gwisgo yn ei gwyn;
Dotiai llawer llange penfelyn
Ar darawiad un mor hardd,
Nid oedd gweithiwr a'i boddlonai,
Pe bae hwnw'n angel fardd.

Cafodd lawer wingc priodas
Pan yn un ar hugain oed,
Ond fe dorodd ddirmygedig
Feddrod iddynt dan ei throed;
Rhaid oedd cael y cwmmwl goleu
Fagodd y gorllewin gwyn,
Braidd yn oer oedd calon hwnw
Fyw yn myd y cwlwm tyn.

Aeth blynyddoedd tywyll heibio
Yn ei hanes yn y byd,
Cwrddodd â siomedig droion,
Rheiny yn ofidiau i gyd;
Deffrodd llawer ddofn ochenaid
O fewn bron y wyryf dlos,
A phob un fel pe am rwygo
Ei theimladau gyda'r nos.

Heddyw'n trydar fel colomen
Mae dan fondo gofid erch,
Ar hyd llwybrau gwyllt anobaith
Yn grwydredig mae ei serch;
Ceisia gadw'i hun yn ieuange,
A dynwared osgo'r wech,
Mwy yw cariad yr hen langciau
At y darnau saith a chwech.

Nid yw gwisgoedd gwych sidanog,
Na breichledau drudfawr aur,
Yn rhoi mwy o bris ar fywyd
Yr hen langces yn y ffair;
Bellach rhaid i hon foddloni
Byw yn ngwmni'r ci a'r gath,
Dyma'i thynged, mi derfynaf,
Rhag rhoi iddi arall frath.

Nodiadau