Dychweledigion (Ibsen)/Rhagair

Dychweledigion (Ibsen)

gan Henrik Ibsen

wedi'i gyfieithu gan Thomas Gwynn Jones

RHAGAIR.

Ganed Henrik Ibsen yn Skien, tref fechan yn Norwy, yn y flwyddyn 1858. Yn ei amser ef, yr oedd Norwy dan yr un goron â Sweden, ond daeth ei llenyddiaeth a'i diwylliant o Ddenmarc. Cymerth Ibsen ran yn gynnar yn y mudiad a geisiai annibyniaeth i'w wlad, ac iawn ddatblygiad ei genedl. Yr oedd yn wladgarwr mawr, ac yn eang iawn ei syniadau'r un pryd. Bu ar y cyntaf ynglŷn â chwaraedy yn nhref Christiania, ond aflwyddiant fu hwnnw. Bu Ibsen fyw am flynyddoedd lawer wedi hynny yn yr Eidal a'r Almaen. Yn ystod yr amser hwn enillodd ei weithiau iddo glod yr holl fyd llenyddol, a llwyddodd, gyda'i gyfoeswr Björnson i ffurfio llenyddiaeth genedlaethol, a gosod Norwy ar y blaen ymhlith gwledydd y byd. Bu farw ym mhrif ddinas Norwy, yn y flwyddyn 1906, yn hen wr adnabyddus a berchid gan bawb.

Dyn galluog, dyn eofn, dyn da ydoedd Ibsen—tebycaf gwr, ar lawer cyfrif, i un o'n hen dadau Puritanaidd Cymreig. Prif syniad ei ddysgeidiaeth yw Gonestrwydd. Dengys, gydag effaith ofnadwy, fel y mae ofni 'r gwir a cheisio 'i guddio, hyn yn oed gydag amcan da ac yn enw dyledswydd, yn magu celwydd, rhagrith ac anfoesoldeb, nad oes ddianc rhag eu lyniadau. Wedi darllen neu weled chwarae drama fel "Dychweledigion," odid nad arbedir llawer rhag yr hoced ofer a'r anwybodaeth hurt sy'n arwain i ddinistr mor ddychrynllyd. Dyweded rhagrith cymdeithasol a ddywedo, ni ddangosodd neb erioed megys y gwnaeth Ibsen mor anfeidrol salw ac atgas yw anonestrwydd ac Ac nid gwers i'r ieuanc yn ei anwybod yn unig yw hon chwaith, eithr lawn cymaint â hynny, i'r canol oed a'r hen yn eu dichell a'u trachwant.

"DYCHWELEDIGION."

Y teitl yn y Norwyeg yw "Gjengangere," yr un peth a "Revenants" yn Ffrangeg, sef ysbrydion neu ddrychiolaethau wedi dychwelyd ac yn cerdded eu hen lwybrau yn y byd. Gwn yr arferir "cerdded," mewn rhai tafodieithoedd am ystranciau tybiedig ysbrydion felly, ond ni chlywais erioed enw Cymraeg dealladwy arnynt, er y credaf y gallai fod yr hen eiriau "gwyllon" a "thremyniaid" yn cynnwys yr ystyr. Eto, annealladwy a fuasai pob un o'r rheiny. Gwir yw fod "dychweledigion" wedi mynd yn y ganrif ddiweddaf i olygu rhai wedi troi at grefydd, ac y mae hynny i ryw fesur yn erbyn ei arfer mewn ystyr arall. Eto, yn niffyg ei well, tybiaf nad digon yr arferiad hwnnw i beri gwrthod y gair yn y cysylltiad hwn. Y mae 'n sicr yn well na "Gespenster" a "Ghosts," a arferwyd yn y cyfieithiadau Almaeneg a Saesneg. Ceisiais droi'r ddrama i Gymraeg naturiol a dealladwy, heb ymadael mewn modd yn y byd oddiwrth feddwl yr awdur, ac heb amcanu cyfaddasu'r enwau. Os darllenir ac OS chwareuir hi, bydd glendid moes a chelfyddyd lenyddol Cymru ar eu mantais, yn ddiameu.

T. G. J.

16 Ionawr, 1920.

Nodiadau