Dychweledigion (Ibsen)/Y Drydedd Act
| ← Yr Ail Act | Dychweledigion (Ibsen) gan Henrik Ibsen wedi'i gyfieithu gan Thomas Gwynn Jones |
→ |
Y DRYDEDD ACT.
YR UN YSTAFELL.
Pob drws yn agored. Y lamp eto 'n oleu ar y bwrdd. Tywyllwch oddiallan, ond o'r tu cefn, i'r chwith, gwelir llewych gwan.
(Saif Meistress Alving, a hugan mawr dros ei phen, yn y tŷ gwydr, gan edrych allan. Saif Regine y tu cefn iddi, hithau a hugan drosti.)
MEISTRES ALVING: Y cwbl wedi llosgi! I lawr hyd y gwaelod!
REGINE: Y mae'r seleri yn llosgi eto.
MEISTRES ALVING: Ac Oswald heb ddyfod yn ôl! Nid oes dim yn y byd i'w achub eto?
REGINE: Onid gwell i mi fyned a'i het iddo?
MEISTRES ALVING: Oni ddododd ei het am ei ben?
REGINE (gan edrych i'r cyntedd): Naddo, dyma hi
MEISTRES ALVING: Gad iddi. Rhaid iddo ddyfod yn ei ôl yn union. Mi af i edrych amdano fy hun (a drwy ddrws yr ardd).
MANDERS (yn dyfod drwy'r cyntedd): Onid yw Meistres Alving yma?
REGINE: Y mae hi newydd fyned allan i'r ardd.
MANDERS: Dyma noswaith fwyaf ofnadwy fy mywyd!
REGINE: Ie, onid anffawd ddychrynllyd fu, syr?
MANDERS: Och! peidiwch â sôn amdani! Feiddiaf fi ddim meddwl am y peth!
REGINE: Ond sut y gallai 'r peth ddigwydd—?
MANDERS Peidiwch â gofyn i mi, Miss Eng-strand! Sut y gwn i? Hwyrach y mynnech chwithau hefyd? Onid digon oedd, fod eich tad—?
REGINE: Beth amdano ef?
MANDERS Och! oni wnaeth ef fy mhen i'n hollol gymysg
ENGSTRAND: (gan ddyfod o'r cyntedd): Ha, syr
MANDERS (gan droi 'n chwyrn): Dyma chwi yma ar f'ôl i eto!
ENGSTRAND: Ie, a'm tynno i!—O, Arglwydd trugarog! Ond dyma hanes ofnadwy, syr!
MANDERS (gan fynd yn ol a blaen): Truenus, truenus!
REGINE Beth sydd, ynteu?
ENGSTRAND: Wyt ti'n gweled, y gwasanaeth hwnnw fu'r achos (yn isel).
Eto, y mae 'r aderyn yn ein llaw wedi'r cwbl, fy ngeneth i! (Yn uchel.) A bod bai arnaf fi, a bod y gweinidog hefyd ar fai!
MANDERS: Ond yr wyf yn rhoi fy ngair i chwi, Engstrand
ENGSTRAND: Ni bu neb ond chwi, syr, yn ymhel â'r goleu yno.
MANDERS: Ie, felly y dywedwch. Ond ni fedraf fi ddim cofio fod goleu yn fy llaw i o gwbl tra bum yno.
ENGSTRAND: Ond gwelais innau chwi yn sicr, syr, yn cymryd y goleu ac yn ei lanhau a'ch bysedd, ac yna yn taflu 'r lludw i ganol yr asglodion.
MANDERS: A welsoch chwi hynny?
ENGSTRAND: Do, a'm llygaid fy hun.
MANDERS: Ni fedraf yn fy myw gredu hynny. Ni byddaf byth yn arfer trin y goleu â'm bysedd.
ENGSTRAND: Ie, peth anhylaw yw hynny, yn wir. Ond, a oes berigl ynglŷn a'r anlwc, syr?
MANDERS (gan gerdded yn anesmwyth o gwmpas): Och! Peidiwch â gofyn i mi!
ENGSTRAND (gan fyned ar ei ol): Syr, oeddych chwi ddim wedi insiwrio 'r lle?
MANDERS (gan symud o hyd): Nag oeddwn, nag oeddwn, nag oeddwn, meddaf!
ENGSTRAND (gan ei ganlyn): Ddim wedi insiwrio! Ac yna, mynd a llosgi'r cwbl! Arglwydd, arglwydd, y fath anlwc!
MANDERS (gan sychu'r chwys oddiar ei dalcen): Ie, da y gellwch ddywedyd hynny, Engstrand!
ENGSTRAND: A bod hyn oll wedi digwydd i sefydliad elusennol, a fuasai 'n lles i'r dref a'r wlad, fel y dywed pobl. Ni bydd y papurau yn rhyw garedig iawn at y gweinidog, mi gymraf fy llw, syr!
MANDERS: Dyna'n union yr hyn sydd yn fy meddwl innau. Dyna'r gwaethaf o'r cwbl. Yr holl ymosod a'r beio a fydd—! Och, y mae'n ofnadwy dim ond meddwl amdano!
MEISTRES ALVING (gan ddyfod o'r ardd): Ddaw ef ddim oddiwrth y tân.
MANDERS: Ach, ai chwi sydd yna, Meistres Alving!
MEISTRES ALVING: Bellach, fydd dim galw am eich araith fawr, Manders!
MANDERS Ach, buasai'n wir yn dda gennyf—
MEISTRES ALVING (yn drist): Goreu oedd i bethau ddigwydd fel y bu! Nid oedd y Cartref hwn i fod tan fendith.
MANDERS: A ydych yn meddwl felly mewn gwirionedd?
MEISTRES ALVING: A ydych chwi yn meddwl yn amgen?
MANDERS: Anlwc ofnadwy oedd er hynny.
MEISTRES ALVING: Cawn sôn am y peth yn fyrr ac yn derfynol, fel mater o fusnes.—Engstrand, a ydych yn disgwyl am y gweinidog?
ENGSTRAND (yn y cyntedd): Ydwyf.
MEISTRES ALVING: Felly, eisteddwch am ychydig.
ENGSTRAND: Diolch, mi allaf sefyll.
MEISTRES ALVING (wrth Manders): Felly, yr ydych am fyned gyda 'r llong nesaf?
MANDERS: Ydwyf. Bydd yn hwylio ym mhen yr awr.
MEISTRES ALVING: Ni fynnaf i glywed un gair yn rhagor am y peth. Bellach, y mae gennyf rywbeth arall i feddwl am dano.
MANDERS: Meistres Alving
MEISTRES ALVING: Cyn bo hir, mi yrraf lawn awdurdod i chwi drefnu'r cwbl fel y gweloch yn oreu.
MANDERS: Mi wnawn hynny o ewyllys calon. Fel y mae waetha 'r modd, bydd yn rhaid newid llawer ar amcan cyntaf y rhodd.
MEISTRES ALVING: Mae'n eglur.
MANDERS: Felly, mi gredaf mai goreu gadael i'r tir fynd i'r plwyfolion. Nid yw 'r meysydd a'r gweirgloddiau heb eu gwerth eto. Gellir bob amser eu troi hwy at ryw amcan a dalo. A dyna'r arian rhyddion, a adawsom wrth gefn, hwyrach y gallaf roi'r rhai hynny at ryw amcan neu gilydd a fo o ryw les i'r wlad.
MEISTRES ALVING: Fel y mynnoch! Ni waeth gennyf i ar y ddaear!
ENGSTRAND: Cofiwch am fy nghartref i ar gyfer morwyr, syr!
MANDERS: Gwnaf, yn sicr, cyn gynted âg y bydd yn barod. Ond rhaid ystyried rhagor am y peth.
ENGSTRAND: A grogo ystyriaeth, na raid!
MANDERS (gan uchneidio): Ac ni wn i ddim, ysywaeth, pa hyd y bydd a wnelwyf fi ddim â'r peth hwn, na pha un a fydd y farn gyhoeddus yn fy ngorfod i'w adael ai peidio. Dibynna 'r cwbl ar ganlyniad yr ymchwiliad ynghylch achos y Tân.
MEISTRES ALVING: Beth?
MANDERS: Ac ni ellir dywedyd ymlaen llaw beth fydd y canlyniad hwnnw.
ENGSTRAND (gan ddynesu): O, gellir, yn ddigon sicr, gellir dywedyd. Dyma Jacob Engstrand
MANDERS: Ie, ie, ond—?
ENGSTRAND: Ac nid dyn ydyw Jacob Engstrand i adael cymwynaswr ynghanol ei helbul, fel y dywedir.
MANDERS: Ie, fy nghyfaill, ond pa fodd?
ENGSTRAND: Y mae Jacob Engstrand fel angel gwarchod, syr!
MANDERS: Na, na, ni allwn i byth gytuno â hynny.
ENGSTRAND: O, bydd popeth yn iawn. Mi wn am un a gymerodd fai un arall arno eisoes.
MANDERS (gan gydio yn ei law): Jacob! Dyn anghyffredin ydych! Wel, chwi gewch help gyda'ch Cartref i Forwyr, gellwch fod yn dawel am hynny. (Engstrand heb allu diolch, gan deimlad. Manders yn dodi 'r gôd ar ei gefn.) Ac yn awr, rhaid mynd. Awn gyda'n gilydd.
ENGSTRAND (wrth ddrws yr ystafell fwyta, yn isel, wrth Regine): Tyrd gyda mi, eneth. Cei fyw fel tywysoges.
REGINE (gan dafu ei phen yn ol):
ol): Merci. (A i'r cyntedd, i estyn côt uchaf y gweinidog.)
MANDERS: Da y boch chwi, Meistres Alving. A rhodded Duw y daw ysbryd trefn a gwedduster yn fuan iawn i'r tŷ hwn!
MEISTRES ALVING: Da y boch chwithau, Manders. (A i'r tŷ gwydr, lle daw Oswald i mewn drwy'r drws o'r ardd.)
ENGSTRAND (a Regine ac yntau yn cynorthwyo'r gweinidog i wisgo 'i gôt uchaf): Da boch di, fy ngeneth. A phe bai rywbeth yn digwydd iti, gwyddost pa le i gael hyd i Jacob Engstrand (Yn isel.) Yn Heol y Porth Bach, hm!—(wrth Meistres Alving ac Oswald.) A'r enw ar y cartref i Forwyr fydd "Cartref y Capten Alving." Ac os medraf drefnu 'r tŷ hwnnw fel yr wyf yn meddwl, bydd yn deilwng o'r diweddar gapten, mi rof fy ngair i chwi.
MANDERS (yn y drws): Hm-hm! A ydych chwi yn dyfod bellach, Engstrand? Da boch, da boch i gyd! (A Engstrand ac yntau allan drwy'r cyntedd.)
OSWALD: Am ba dŷ yr oedd yn sôn?
MEISTRES ALVING: Math o gartref, y mae Manders ac yntau yn mynd i'w godi.
OSWALD Fe lysg hwnnw i'r llawr, yr un fath â'r cwbl yma.
MEISTRES ALVING: Beth sy'n peri iti ddywedyd hynny?
OSWALD Fe lysg popeth. Ni phery dim sy'n coffau am fy nhad. Yr wyf finnau yn mynd o gwmpas gan losgi. (Regine yn edrych yn ddychrynedig arno.)
MEISTRES ALVING: Oswald! Raid iti ddim aros yn hir iawn yma, fy machgen druan!
OSWALD (gan eistedd wrth y bwrdd): Yr wyf bron a gobeithio eich bod yn iawn.
MEISTRES ALVING: Gad i mi sychu dy wyneb Oswald. Yr wyt yn wlyb diferol. (Sych ei wyneb a'i chadach poced.)
OSWALD (gan syllu'n synn draw): Diolch, 'Mam. MEISTRES ALVING: Onid wyt ti wedi blino, Oswald? Onid gwell iti fynd i gysgu?
OSWALD (mewn ing): Na, na!—dim cysgu! Ni byddaf byth yn cysgu! Dim ond rhyw hanner huno weithiau. (Yn boenus.) Mi ddaw yn ddigon buan!
MEISTRES ALVING (gan edrych yn anesmwyth arno): Ond yr wyt yn wael, fy machgen annwyl i.
REGINE (yn synn): A yw Meistr Alving yn wael?
OSWALD (yn ddiofal): Ac yna, fe gaeir pob drws. O! yr ing marwol yma!
MEISTRES ALVING: Cae'r drysau, Regine. (Regine yn cau 'r drysau, ac yn sefyll wrth ddrws y cyntedd. Tynn Meistres Alving yr hugan oddi amdani. Gwna Regine yr un peth. Dwg Meistres Alving gadair i ymyl Oswald, ac eistedd.) Yn awr, mi eisteddaf gyda thi yma
OSWALD: Ie, gwnewch. A chaiff Regine aros yma hefyd. Rhaid i Regine fod gyda mi bob amser. Fe wnaech chwi gymwynas â mi, oni wnaech, Regine?
REGINE: Nid wyf yn deall
MEISTRES ALVING: Gwneud cymwynas?
OSWALD: Ie-pan fo rhaid.
MEISTRES ALVING: Oswald, onid yw dy fam gyda thi, i roi pob help iti?
OSWAID: Chwi?—(Chwardd.) Na, fy mam, ni wnaech chwi mo'r gymwynas honno. (Chwardd yn chwerw). Chwi! ha-ha! (Syll yn graff arni.) Er hynny, chwi fyddai 'r nesaf hefyd! (Yn angerddol.) Pam na ddywedi "ti" wrthyf, Regine? Pam na elwi fi Oswald?
REGINE (yn isel): Nid wyf yn meddwl y byddai wrth fodd eich mam.
MEISTRES ALVING: Mi rof gennad iti wneud hynny yn union deg. Yn awr, eistedd yma gyda ni. (Eistedd Regine yn ddist aw yr ochr arall i'r bwrdd.) Ac yn awr, mi dynnaf y baich chwerw oddiar dy enaid tithau fy machgen druan gwirion
OSWALD: Chwi, 'Mam?
MEISTRES ALVING:—y cwbl yr wyt ti yn ei alw yn edifeirwch, gofid a gwaradwydd
OSWALD: A fedrwch chwi, tybed?
MEISTRES ALVING: Medraf, Oswald, bellach. Soniaist gynneu am lawenydd bywyd, ac yna gwelais innau fy holl fywyd mewn goleuni newydd.
OSWALD (gan ysgwyd ei ben): Nid wyf fi yn deall hynny.
MEISTRES ALVING: Dylasit adnabod dy dad, fel yr oedd yn ddyn ieuanc. Ynddo ef yr oedd llawenydd bywyd—os mynni di!
OSWALD: Ie, mi wn hynny.
MEISTRES ALVING: Yr oedd dim ond golwg arno cystal a dydd o wanwyn. A'r egni diatal a'r bywiowgrwydd oedd ynddo!
OSWALD: Ac yna—?
MEISTRES ALVING: Ac yna, bu raid i'r plentyn bywiog hwn—canys nid oedd ddim amgen na phlentyn y pryd hwnnw—fyned i ryw dref fechan, lle nad oedd llawenydd iachus, dim ond difyrrwch i'w gael. Yno, yr oedd raid iddo aros, heb unrhyw amcan mewn bywyd—nid oedd ganddo ddim ond swydd. Ni welodd erioed waith y gallasai â'i holl egni ymdaflu iddo; nid oedd ganddo ond galwedigaeth. Ni chafodd gymdeithas a fedrai ddangos iddo pa beth yw llawenydd bywyd. Nid adwaenai ond cyfeddachwyr a segurwyr
OSWALD: 'Mam!
MEISTRES ALVING: Felly, digwyddodd yr hyn yr oedd yn rhaid ei ddigwydd.
OSWALD: A pha beth oedd hynny?
MEISTRES ALVING: Dywedaist ti dy hun eisoes heno pa beth a ddigwyddai iti ped arhosit yma.
OSWALD: Ai meddwl hynny yw fod fy nhad—?
MEISTRES ALVING: Ni chafodd dy dad truan erioed ddrws agored i'r egni bywyd anghyffredin oedd ynddo. At hynny, ni ddygais innau'r gwanwyn i'w gartref.
OSWALD: Na chwithau chwaith?
MEISTRES ALVING: Dysgwyd i mi rywbeth am Ddyletswydd a phethau o'r fath, a chredais ynddynt hyd heddyw. Nid oedd dim ond Dyletswydd fy nyletswydd i a'th ddyletswydd dithau—
Oswald, y mae arnaf ofn fy mod wedi gwneud y cartref yn annioddefol i'th dad truan.
OSWALD: Paham na buasech yn ysgrifennu rhywbeth am hyn ataf?
MEISTRES ALVING: Hyd yr awr hon, ni welais erioed mo'r peth yn y fath oleuni fel y gallaswn sôn amdano wrthyt ti, ei fab.
OSWALD: Ie-ond sut yr edrychai i chwi hyd yma?
MEISTRES ALVING (yn araf): Ni welwn ond hyn—fod dy dad wedi ei andwyo cyn dy eni di erioed.
OSWALD (yn gyffrous): Ah!—(cyfyd a cherdda at y ffenestr.)
MEISTRES ALVING: Ac yna, o'r naill ddydd i'r llall, meddyliwn am yr un peth, fod Regine yn perthyn i'r teulu hwn—fel—fy mhlentyn fy hun!
OSWALD (gan droi yn chwyrn): Regine!—
REGINE (gan neidio ar ei throed, a chyda llais cyffrous): Myfi?
MEISTRES ALVING: Ie. Bellach, gwyddoch eich dau.
OSWALD: Regine!
REGINE: Felly, yr oedd fy mam hefyd yn—
MEISTRES ALVING: Yr oedd llawer o ddaioni yn dy fam, Regine.
REGINE: Oedd, ond er hynny yr oedd hi—Tybiais hynny fy hun, weithiau;—ond—meistres, caniatewch i mi ymadael?
MEISTRES ALVING: A fynni di fynd, Regine?
REGINE: Mynnaf, yn sicr.
MEISTRES ALVING: Y mae'n naturiol fod gennyt ewyllys o'r eiddot dy hun, ond
OSWALD (gan fyned at Regine): Eto, a fynni di fyned? Yr wyt ti'n perthyn i'r teulu yma.
REGINE: Merci, Meistr Alving!—bellach, mi allaf yn wir ddywedyd Oswald. Ond nid yn y ffordd yma yr oeddwn i yn meddwl am hynny.
MEISTRES ALVING: Regine, ni bum yn agored gyda thi
REGINE Naddo, ysywaeth! Pe gwybuaswn fod Oswald yn wael, yna—. A chan na ddichon fod dim difrif rhyngom ein dau—. Na, ni allaf i aros yma yn y wlad, ac ymboeni ynghylch pobl gleifion.
OSWALD: Nid hyd yn oed un yn perthyn mor agos i ti?
REGINE: Na fedraf, a dywedyd y gwir. Rhaid i eneth dlawd fanteisio ar ei hieuenctid, onide, buan y gwel ei hun ar wely gwellt. Ac y mae llawenydd bywyd ynof innau hefyd, meistres!
MEISTRES ALVING: Oes, ysywaeth; ond paid â myned ymaith, Regine.
REGINE: Wel, nid oes mo'r help. Os tynnu ar ôl ei dad y mae Oswald, tynnu ar ôl fy mam yr wyf innau.—A feiddiaf i ofyn, Meistres Alving, a ŵyr y gweinidog Manders y pethau hyn?
MEISTRES ALVING: Gŵyr Manders y cwbl.
REGINE (gan roi hugan amdani): Felly, rhaid i mi frysio, gael i minnau ddal y llong. Gallaf eto fynd ar unwaith â'r gweinidog. Ac at hynny, mi dybygwn hefyd fod gennyf gymaint o hawl i'r arian hynny âg sydd ganddo yntau-y saer tlawd!
MEISTRES ALVING: Rhoddir yr arian iti, Regine.
REGINE (gan edrych yn oeraidd): Meistres Alving, gallasech adael fy nwyn i fyny fel plentyn dyn o safle uchel; buasai hynny yn gweddu yn well i mi (gan daflu ei phen yn ol). Ond ni waeth am hynny yn awr. Y mae'r cwbl drosodd, ac nid oes dim pwys! (Gan fwrw golwg ar y botel win.) Hwyrach y caf eto unwaith yfed gwin gyda phobl fawr!
MEISTRES ALVING: A phe bai arnat eisieu cartref eto, Regine, tyred ataf fi.
REGINE: Na, diolch i chwi, Mistres Alving, fe edrych y gweinidog ar fy ôl i. A phe bai 'n ddrwg iawn arnaf, mi wn eto am dŷ yr wyf yn perthyn iddo.
MEISTRES ALVING: A pha dŷ yw hwnnw?
REGINE Cartref y Capten Alving.
MEISTRES ALVING: Regine,—gwelaf yn glir yn awr—fe ei dithau i lawr!
REGINE: Ah, twt!—Da boch (ymgryma, ac a ymaith drwy'r cyntedd).
OSWALD (gan sefyll wrth y ffenestr, ac edrych allan): A aeth hi?
MEISTRES ALVING: Do.
OSWALD (gan furmur wrtho'i hun): Mae'n debyg mai ofer oedd hyn.
MEISTRES ALVING (gan fynd ato a dodi ei llaw ar ei ysgwydd): Oswald, fy machgen annwyl i,—a barodd y peth boen fawr i ti?
OSWALD (gan droi ati): Y peth hwn am fy nhad?
MEISTRES ALVING: Ie, am dy dad anffodus. Yr wyf yn ofni yn awr ei fod wedi cynhyrfu gormod arnat.
OSWALD Paham? Yr oedd, yn naturiol iawn, yn gryn syndod; ond yn y bôn, nid yw nac yma nac acw i mi.
MEISTRES ALVING (gan dynnu ei llaw yn ol): Nac yma nac acw!—fod dy dad mor ofnadwy o anffodus?
OSWALD: Yn naturiol, y mae gennyf gydymdeimlad âg ef, fel â phawb arall ond
MEISTRES ALVING: Arall?—Dy dad ti dy hun!
OSWALD (yn ddiofal): Ie, tad—tad—tad! Nid adnabûm i erioed mo 'm tad. Nid oes gennyf i ddim Cof amdano ond ei fod unwaith wedi achosi i mi fynd yn sâl iawn.
MEISTRES ALVING: Y mae'n ofnadwy meddwl y fath beth! Oni ddylai plentyn er hynny feddu serch at ei dad?
OSWALD: Pan na bo ganddo ddim i ddiolch i'w dad amdano? Pan nad adnabu mono erioed? A ydych chwithau yn wir eto 'n dal yn dynn at yr hen goelion, chwi, y sydd ond hynny mor oleuedig?
MEISTRES ALVING: Ac nad yw hynny ond ofergoel!
OSWALD: Ie, rhaid i chwi gydnabod hynny hefyd, 'Mam. Dyma un o'r syniadau y dylid eu dymchwel yn y byd ac yna
MEISTRES ALVING (gan grynu): Ysbrydion yn dyfod yn ôl!
OSWALD (gan gerdded drwy'r ystafell): Ie, gellwch mewn gwirionedd eu galw felly!
MEISTRES ALVING (yn gweiddi): Oswald,—yna, nid wyt yn fy ngharu innau chwaith?
OSWALD: Ond yr wyf yn eich adnabod chwi—
MEISTRES ALVING: Wyt, yn f'adnabod—ond, ai dyna'r cwbl?
OSWALD: Ac mi wn hefyd fel yr ydych yn fy ngharu i; am hynny rhaid i mi fod yn ddiolchgar. Gellwch heblaw hynny fod o gymaint o help i mi, pan fyddaf yn wael.
MEISTRES ALVING: Gallaf, oni allaf, Oswald? Gallaf. Ach, bron na allwn fendithio 'r gwaeledd yma, sydd wedi dy yrru di adref. Eto, mi welaf yn eglur—ni feddaf mohonot, rhaid i mi yn gyntaf dy ennill di.
OSWALD (yn ddidaro): Ie, ie, ie; nid yw'r pethau hyn yn ddim ond ffordd o siarad. Ni wiw i chwi anghofio, fy mam, mai dyn gwael wyf i. Ni allaf ymboeni cymaint ynghylch ereill—y mae gennyf ddigon i'w wneud ynglyn â mi fy hun.
MEISTRES ALVING (yn isel): Mi fyddaf yn fodlon a gofalus.
OSWALD: Ac yn llawen a siriol, fy Mam!
MEISTRES ALVING: Ie, fy machgen annwyl i, yr wyt yn dy le. (Gan fyned ato.) A ydwyf bellach wedi symud yr holl boen a'r gofid oddi arnat ti?
OSWALD DO. Ond pwy a dynn yr ing oddi arnaf?
MEISTRES ALVING: Yr ing?
OSWALD (gan gerdded yn ol a blaen): Buasai Regine yn gwneud hynny yn rhwydd.
MEISTRES ALVING: Nid wyf yn dy ddeall. Beth am yr ing, ac am Regine?
OSWALD: A yw hi 'n hwyr o'r nos, fy Mam?
MEISTRES ALVING: Cynnar yn y bore yw hi. (Gan edrych allan drwy'r ty gwydr.) Y mae 'r dydd eisoes yn dechreu goleuo cribau 'r mynyddoedd. A bydd heddyw yn ddiwrnod clir, Oswald!—Cei weled yr haul cyn hir.
OSWALD: Bydd yn dda gennyf am hynny! Ach, y mae eto gymaint y gallaf fyw er ei fwyn, ac ymbleseru ynddo
MEISTRES ALVING: Mi obeithiwn innau fod!
OSWALD: Os na fedraf weithio, eto
MEISTRES ALVING: O, mi fedri weithio eto yn fuan, fy machgen annwyl. Bellach, ni bydd y meddyliau poenus hyn i bwyso ac i wasgu arnat.
OSWALD: Na bydd, da yw eich bod wedi tynnu'r dychmygion hyn oddiar fy meddwl. A phe gallwn i eto ddim ond cael gwared o hyn-(eistedd ar yr esmwythfainc.) Ond yn yn awr, gadewch i ni glebar tipyn, 'Mam.
MEISTRES ALVING: Ie, gad i ni wneud hynny. (Symuda gadair i ymyl y fainc, ac eistedd yn agos ato.)
OSWALD: A thra bom wrthi, cyfyd yr haul. Ac yna cewch chwithau wybod. Ac wedyn ni chaf innau mo'r ing ofnadwy yma.
MEISTRES ALVING: Pa beth y caf ei wybod?
OSWALD (megis heb ei chlywed): 'Mam, oni ddywedasoch wrthyf neithiwyr nad oes dim yn y byd nas gwnaech er fy mwyn, pe gofynnwn i chwi?
MEISTRES ALVING: Do, mi ddywedais hynny!
OSWALD: Ac mi gedwch at eich gair, 'Mam?
MEISTRES ALVING: Gelli fod yn sicr o hynny, fy machgen annwyl i. Er dy fwyn di yn unig yr wyf i yn byw.
OSWALD: Ie, ie, felly, mi gewch glywed.—Mi wn, fy mam, fod gennych chwi enaid cryf a dewr.—Rhaid i chwi fod yn gwbl dawel pan glywoch.
MEISTRES ALVING: Ond a ydyw 'n rhywbeth mor ofnadwy—!
OSWALD: Ni wiw i chwi weiddi. A glywch chwi? A addewch chwi hynny? Mi eisteddwn yn gwbl dawel, a siaradwn. Addewch hynny i mi, 'Mam.
MEISTRES ALVING: Gwnaf, gwnaf, mi addawaf i ti, ond dywed y peth!
OSWALD: Yn awr, rhaid i chwi ddeall ynteu—am y blinder yma, ac na wiw i mi feddwl am weithio—nad dyna 'r gwaeledd gwirioneddol
MEISTRES ALVING: Beth yw'r gwaeledd gwirioneddol?
OSWALD: Y gwaeledd a gefais i fel etifeddiaeth (gan bwyntio at ei dalcen, a dywedyd yn isel) dyma lle y mae.
MEISTRES ALVING (bron heb allu siarad): Os-wald!—na-na!
OSWALD: Peidiwch â gweiddi. Ni fedraf ddim dioddef hynny. Ie, fy mam, i mewn yma y mae, yn aros ac yn ymguddio. Ac fe ddichon dorri allan unrhyw bryd, unrhyw awr.
MEISTRES ALVING: O, ddychryndod—!
OSWALD: Byddwch dawel.—Dyna fel y mae arnaf i
MEISTRES ALVING (gan neidio ar ei thraed): Nid gwir mo hynny, Oswald! Nid oes bosibl! Ni all fod!
OSWALD: Cefais un ergyd pan oeddwn oddi—cartref. Aeth drosodd yn fuan. Ond pan wybûm beth a ddigwyddodd i mi, daeth ing wyllt, gyn-ddeiriog drosof-a deuthum adref atoch chwi cyn gynted âg y gallwn. MEISTRES ALVING A dyna ydyw'r ing!
OSWALD Ie, ac fel y gwelwch, 'does dim dychmygu mor atgas ydyw. O, na buasai'n ddim ond rhyw afiechyd marwol cyffredin! Felly, ni buasai arnaf ofn marw, er y buaswn yn ceisio byw cyhyd âg y gallaswn.
MEISTRES ALVING Ie, ie, Oswald, rhaid i ti wneud hynny hefyd!
OSWALD: Ond y peth hwn! Mor ofnadwy o atgas! Bod eto fel plentyn bychan; bod yn rhaid ei fwydo felly—O—'does dim disgrifio arno!
MEISTRES ALVING: Caiff y plentyn ei fam, addewais i ti.
OSWALD (gan neidio i fyny): Na, byth! Dyma 'n union yr hyn na fynnaf mono! Ni fedraf ddim goddef y meddwl y gallwn, hwyrach, fyw am flynyddoedd felly—mynd yn hen ac yn llwyd. A dichon i chwithau farw o'm blaen (gan eistedd ar gadair ei fam.) Ac nid yw'n debyg o achosi marwolaeth, meddai'r meddyg. Galwodd ef yn feddalwch yr ymennydd—neu rywbeth tebyg (chwardd yn brudd). Enw yn gweddu i'r dim, onid e? Rhaid i mi feddwl o hyd am ryw ddilladau cochion, esmwyth—am rywbeth llyfn a meddal i'w gyffwrdd.
MEISTRES ALVING (gan lefain): Oswald! Oswald!
OSWALD (gan neidio ar ei draed a cherdded yn ol a blaen): Ac erbyn hyn, dyma chwi wedi gyrru Regine ymaith oddiwrthyf. Pe buasai hi gyda mi, buasai yn gwneud y gymwynas â mi yn rhwydd!
MEISTRES ALVING (gan fyned ato): Beth yw dy feddwl di, fy mhlentyn annwyl? A oes ryw wasanaeth yn y byd nas gwnawn i iti?
OSWALD Pan gefais yr ergyd y soniais amdani, dywedodd y meddyg—os doi drachefn-ac fe ddaw—na byddai dim gobaith i mi mwy.
MEISTRES ALVINC: Ac yr oedd yn ddigon calon galed i ddywedyd hynny
OSWALD: Myrnais wybod ganddo. Dywedais wrtho fod yn rhaid i mi drefnu pethau—(chwardd yn gyfrwys). Ac yr oedd hefyd. (Tynn flwch bychan o'i logell.) 'Mam, a welwch chwi hwn?
MEISTRES ALVING: Beth yw?
OSWALD Powdr morphia.
MEISTRES ALVING (mewn dychryn): Oswald, fy anwylyd—?
OSWALD: Y mae yma ddeuddeg pelen fach. MEISTRES ALVING (gan geisio gafael ar y bluch): Dyro'r blwch i mi, Oswald!
OSWALD: Na rof, eto, 'Mam. (Rhydd y bluch yn ei ôl yn ei logell.)
MEISTRES ALVING: Ni allwn i byth ddal hynny!
OSWALD: Rhaid ei ddal. Pe buasai Regine yma gyda mi, dywedaswn wrthi sut y mae arnaf— a buaswn yn crefu arni wneud y gymwynas hon â mi. Gwnaethai hynny, yr wyf yn sicr.
MEISTRES ALVING: Na wnaethai, byth!
OSWALD Pan ddaethai 'r aflwydd arnaf, ac iddi hithau fy ngweled yn gorwedd yn ddiymadferth fel plentyn bach, yn ddi-wella, yn golledig, yn ddiobaith—heb unrhyw wellhad dichonadwy—
MEISTRES ALVING: Ni wnaethai Regine byth hynny!
OSWALD Gwnaethai, fe wnaethai Regine. Yr oedd hi mor rhyfeddol o ysgafn ei theimlad. Ac at hynny, buasai yn blino yn fuan ar edrych ar ôl creadur gwael fel finnau.
MEISTRES ALVING: Yna, diolch i Dduw nad yw hi yma mwy!
OSWALD: Yn awr, 'Mam, rhaid i chwi wneud y gymwynas hon â mi.
MEISTRES ALVING: Myfi!
OSWALD Pwy sydd nes i mi na chwi?
MEISTRES ALVING: Myfi! Dy fam!
OSWALD: Am hynny yn union!
MEISTRES ALVING: Myfi, a roes fywyd i ti!
OSWALD: Ni ofynnais i am y bywyd hwnnw i chwi. A pha fath fywyd a roisoch i mi? Ni fynnaf fi mono! Gellwch ei gymryd drachefn!
MEISTRES ALVING: Help! help! (gan redeg i'r cyntedd).
OSWALD (ar ei hol): Peidiwch â'm gadael! I ba le yr ewch?
MEISTRES ALVING (yn y cyntedd): I alw am feddyg, Oswald. Gad i mi fynd!
OSWALD (hefyd yn y cyntedd): Nid ewch chwi ddim allan. Ac ni ddaw neb i mewn. (Gan gloi'r drws.)
MEISTRES ALVING (yn dychwelyd i mewn): Oswald! Oswald! fy mhlentyn!
OSWALD (gan ei chanlyn): A oes gennych galon mam tuag ataf—chwi, sy'n fy ngweled mewn ing mor arswydus!
MEISTRES ALVING (ar ol edrych arno, a chan ei meistroli ei hun): Dyma fy llaw i ti arno!
OSWALD: A rowch chwi—?
MEISTRES ALVING: Pan fo rhaid. Ond ni bydd raid. Na, na, nid oes bosibl!
OSWALD: Gobeithiwn, fy Mam. A gadewch i ni fyw gyda 'n gilydd, cyhyd âg y gallom.—Diolch, fy mam! (Eistedd ar y gadair, a lusgodd Meistres Alving at yr esmwythfainc. Tyrr y wawr. Llysg y lamp o hyd.)
MEISTRES ALVING (gan agoshau ato yn ofalus): A wyt ti'n dawelach yn awr, fy mhlentyn?
OSWALD: Ydwyf.
MEISTRES ALVING (gan blygu uwch ei ben) Oswald. Dychymyg ofnadwy sydd gennyt. Dim ond dychymyg! Bu'r holl gynhyrfiadau hyn yn ormod i ti. Ond fe daweli eto. Gartref gyda 'th fam, fy machgen annwyl i. Ti gei bopeth a fynni, yn union fel cynt, pan oeddit yn blentyn bychan.—Weli di! Bellach, y mae'r aflwydd drosodd. Ac yn fuan ddigon. Ach, mi wyddwn hynny. Ac a weli di, Oswald, y diwrnod hyfryd sy'n dyfod draw? Heulwen ddisglair loew. Cei weled y wlad yn iawn bellach. (A at y bwrdd, a diffodd y lamp. Gwelir yr ysblentydd a chribau 'r mynyddoedd draw yn disgleirio yn yr haul.)
OSWALD (yn eistedd ar y gadair a'i gefn tuag at y ffenestr, heb sylwi, dim ond dywedyd): 'Mam, rhowch yr haul i mi.
MEISTRES ALVING (wrth y bwrdd, gan edrych mewn dychryn arno): Beth a ddywedaist?
OSWALD (drachefn yn hurt a gwag): Yr haul. Yr haul.
MEISTRES ALVING (gan neidio ato): Oswald, beth sydd arnat?
OSWALD (fel pe'n ymollwng i'w gilydd ar y gadair; pob gewyn yn ymlacio; ei wyneb yn colli pob argraff; y llygaid yn ddwl ac wedi sefyll.)
MEISTRES ALVING (yn crynu gan fraw): Beth yw hyn? (Yn llefain.) Oswald! Pa beth sydd arnat ti! (Gan benlino yn ei ymyl a'i ysgwyd.) Oswald! Oswald! Edrych arnaf! Onid wyt yn f' adnabod?
OSWALD (a llais gwag fel o'r blaen): Yr haul—Yr haul.
MEISTRES ALVING (yn neidio yn wyllt ar ei thraed, yn troi a'i dwy law yn ei gwallt ac yn gweiddi): 'Does fodd dioddef hyn. (Gan sisial yn ddychrynedig.) Pa le y maent, tybed? (Gan deimlo ei fynwes yn chwyrn.) Yma! (Cilia ddeugam yn ol, a llefa.) Na; na-na!—Eto!—Na, na! (Saif ddeugam oddiwrtho, a'i dwylaw ar ei phen, a rhytha arno mewn braw mud.)
OSWALD (heb symud, fel o'r blaen): Yr haul.—Yr haul.
DIWEDD.
CAERDYDD:
WILLIAM LEWIS (ARGRAFFWYR) CYF.