Dyddlyfr 1941/Chwefror

← Ionawr

Dyddlyfr 1941 gan William Ambrose Bebb

Mawrth →

Chwefror

Chwefror 11. Gwedi mis, fwy neu lai, o lonyddwch, wele aflonyddwch; a'r faeden sgrech yn hwtian ei dychryn o fôr i fynydd. Echnos bu'n myfyrwyr yn eu celloedd am deirawr. Dyfod i'r dosbarth drannoeth â'u llygaid yn hanner cau. Druain â'r merched! A'r bechgyn:—sonnir am alw i'r fyddin y rhai 19 oed. Wb! Pwy fydd ar ôl? Yn en—wedig os gelwir y deunawoed!

Beth a ddigwydd? Y taro mawr ar ddyfod? Fe'i bygythir beunydd. O Ffrainc daw sibrwd am galedi; ac am Hitler yn gwasgu ar Pétain. Cŵn Annwn ym mhobman!

Eto i gyd, cawod hyfryd o Wanwyn yn yr awyr; ei hoen yn dryloyw ar hirfryn a phant, a'i ysgafnder yn hanner-llesmeiriol. Lleinw fy mron, fy mryd, fy nau lygad. Lleinw'r mudandod mawr uwchben â llawenydd adar y bore; a'r wybren â chymylau tyner, a golau. Lleinw'r ddaear ag araf gynnwrf deffro a bywyd. Gweld blagur ar goed am y tro cyntaf eleni,—glas ir ar frigau duon. Gwyrth y glas!

Mor hawdd yw gweithio. Pum darlith, beth yw hynny, a'r greadigaeth yn llifeirio'n dirf gan asbri newydd? Dyfod proflenni Dyddiadur 1940 hefyd, gan roddi sbonc arall i'r dydd tua'i ddechreunos. Yn y dyddiau ingol hyn, y mân radau sydd megis mynyddoedd o gysurwyr. Croeso calon!

Chwefror 15. Bore Sadwrn: dwy ddarlith yn unig—Hanes. Codi cefn ac yn ôl at y teulu bach. Cwpanaid o goffi, a darllen y papurau yn y gad—Gamlan glochog, bob yn ail a chyfrannu fy hun at y gad a'r gloch!

Wedi cinio, ymwelwyr. Ha! gyfeillion; ha! wŷr, frodyr! Dau o'r hen fyfyrwyr, a'u llygaid yn serennu. Do: mi soniais amdanynt yn Nyddiadur 1940; do, fel "A" a "B." Ond ni wyddant hwy—nid eto, o leiaf. Dyma nhw, ar ôl eu holl ofidiau, a'u holl dafodi. "A" yn loyw yn ei ddiwyg llu-awyr, er cymaint â gasâ y llu a'u diwyg. "B" yn ei ddillad ei hun, "diolch i Dduw am hynny," meddai gyda gwên ddireidus.

Pob un yn ei gadair ers meityn, ac yn ei dweud hi. Eneidiau gwylltion, pam lai? Wedi trai, torri trwyddi,—am y fyddin, am y milwyr, am y swyddogion, am y caethiwed, y gwastraff, yr anfedrusrwydd. Mintai ddall dan ofal y dall. O'r stori drist, o lygad y ffynnon, heb yr un llygedyn o oleuni o gwbl. Oes, un Rwsia. Deil y ddau i'w hedmygu fel cynt, ac i'w hastudio fel mab yn astudio moddau ei gariad. Prynhawn difyr, a the i'w orffen, cyn eu hebrwng at y trên a'u dwg drachefn i ganol eu gofid. Y fath wastraff ar egni ac ieuenctid!

Chwefror 19. Ar ganol un o'm darlithiau heddiw, sgrechodd y Gwdihŵ. Dal ati hyd ddiwedd yr awr. Ond ni chefais neb i'r ddarlith a'i dilynai—pawb wedi carlamu i'r cilfeydd!

Tua thre, darllen y Faner, etc. Llawn o dorchi llewys yn erbyn Golygydd y Llenor. Onid anfad o beth? Cymry'n ymryson â'i gilydd ynghylch yr hen ryfel melltigedig 'ma, a—

Lloegr yn well o'n llygru ni.

Yr hen, hen gân!

Chwefror 21. Dwy awr o ddarlithio i'r bechgyn a'r merched ynghyd,—gwreiddiau'r Diwygiad Protestannaidd.

Clywed sibrwd,—dim ond sibrwd, erchyll sibrwd—am ymosodiad cïaidd ar Abertawe. Neithiwr ac echnos, meddir, a sôn am alanas fawr. Gwae ni!

Minnau'n derbyn proflenni ail ran Dyddiadur 1940 oddi yno . . . o'r fflamau tân. Wedi eu danfon cyn y cyrch, yn siwr iawn.

Chwefror 22. Wedi'm darlithiau, gweld un o'r hen fyfyr—wyr. Yntau yn y fyddin. Hogyn egwan, amddifad hefyd. A fu pridd mor frau mewn brethyn milwr erioed?

Esgyn dros y boncyn ac adre. Newyddion? Oes, y faint fyd a fynnoch chi,—Gorchestion mawr yr R.A.F. Prin sôn am ddisgynfa'r fflamau tân ar Abertawe. Teirnos y buont yno, er hynny, teirnos o fraw a gweiddi a gwae. Tynged a barn; "mal lladron disôn . . ."

Myfi'n darllen drwy'r proflenni, ac yna'n eu cyfeirio tuag Abertawe, gan bryderu a oes yno orsaf i'w derbyn, cyfeillion i'w derbyn. Pryderu. . . am eiriau; a dynion mewn tân, a dinistr a ffoedigaethau! Ffoant i bentrefi'r Cymoedd, a'r rheini'n llawn gan ffoaduriaid o Loegr. Nid oes le iddynt roddi pen i lawr—yn eu gwlad eu hunain! Myn Crist, oni wybuost Tithau . . .?