Erthyglau, Pregethau a Chaniadau/Ar Ol Hyn

Erthyglau, Pregethau a Chaniadau

gan John John Roberts (Iolo Caernarfon)

AR OL HYN.

MOR gyfnewidiol—gymysgedig yw
Y blaned fach breswylia dynolryw!
Ymwibio drwyddi mewn cerbydau cudd
Mae haf a gauaf, gyda nos a dydd:
Hi ydyw cartref môr a mynydd ban;
Traidd gwres ac oerni drwyddi yn mhob man:
Cyflwyna grug a grawnwin iddi glod,
A chwery wyn a llewod is ei rhôd:
Mwynha ei bywyd heulwen dêr a gwlith,
A thry o dan dymhestloedd erch yn rhith.
O ganol myrddiwn o brydferthion per,
Canfyddwn erchyllderau dan y ser;
Mae mel a wermod, gwae a gwynfyd coeth,
Doethineb lariaidd a gwallgofrwydd poeth,
Gelyniaeth ddreng a chariad sanctaidd, byth
Yn gymydogion ar ein daear lyth.
Ei chreaduriaid—byw a mirain, sydd
Yn byw i farw mewn tywyllwch prudd:
Mor lawn o swynion bywyd yw ein byd!—
Marwolaeth yw y brenin arno i gyd:
Un fynwent ddofn yw Amser ar ei hyd.

Fel hyn y mae ein planed ddirywiedig:
Ai hyn fydd hanes ein dynoliaeth ysig
Preswyliwn dan gysgodion engur tryblith:
A gawn ni rywdro Eden lawn o fendith?
Ai suddo wnawn, yn ol rhai ofnau duon,
I newyn tostach, dychrynfeydd newyddion,
Tymhestloedd cryfach, diluw o drallodion,
Archollion dyfnach, siomiant diwaelodion,
Cywilydd poethach, hiraeth diobeithion,
Mewn nos ddisér, ddiforeu, dan ffurfafen
Yn gwlawio ingoedd marwol yn ddïorphen,—
Ai hyn a fydd ein tynged dan lywodraeth
Y Duw a waedodd er ein hiachawdwriaeth!

Dywedir fod mewn rhai ysbrydoedd mawrion,
Ar hyd yr oesoedd, ddisgwyliadau cryfion
Am well dyfodol—llawnach o wirionedd,
Cyforiog o fendithion a thangnefedd,

O blant a rhïaint gostyngedig, gwrol,
A byw o gariad a goleuni dwyfol.
Breuddwydiwn am wybrenau digymylau,
Am gwmni engyl, ac am wlad ddifeddau,—
Gwrandawn ar reddfau yn prophwydo weithiau
Am ddaear newydd, gyflawn o rinweddau,
Lle caiff dynoliaeth flin, ddeifiedig, orphwys
Drachefn dan wên ei Harglwydd mewn paradwys.

Ai rhith ai sylwedd ydyw fy mreuddwydion,
Ymdeimlaf fod, er ei phechodau hyfion,
Drwy adgyfodiad Duw trancedig, chwaon
Fy oes yn cludo balm i friwiau dynion.
Ymdraidd persawrion goreu tragwyddoldeb
Drwy gorsydd Amser. Onid yw marwoldeb
Tymhestlog, prudd, yn ymiachau yn raddol
I burdeb tyner a diwylliad grasol?
Pryderon poethion, mudion, ysol, bywyd,—
Ai nid ynt dan ddylanwad llariaidd ysbryd
Yr Iesu, er ein holl ryfeloedd ynfyd.
Yn ymliniaru i dangnefedd hyfryd?

Trwy wrthod un Gwaredwr eneiniedig,
Goludog o rinweddau bendigedig,
Cyrhaeddwn rywbryd fro heb drai a llanw
O wawl a chaddug, lle mae pawb yn marw—
Yn marw byth, gan fyw, er marw, bythol
Mewn ingoedd ar lidiawgrwydd annherfynol,—
Dan wybr ddihaul, mewn nos gyffrous, dragwyddol,
Lle collir pob gwahaniaeth cul, presennol,
Sy rhwng pechadur euog a diafol.

Trwy ffydd mewn. Un a greodd heuliau gloewon,
Ac wedi hynny lwyddodd drwy ei gariad,
I drengu rhwng dyhirod dros elynion,
Esgynwn o anialwch pechod irad,
I Ganaan dawel—gwlad o haf ysbrydol,
O burdeb perffaith, ac o freintiau nefol,
O fewn yr hon mae pawb uwchlaw marwolaeth,
A brad a chystudd, yn mwynhau bodolaeth
Ddiddiwedd, wedi myrddiwn o bryderon,
Mewn gwynfyd a gogoniant fel angylion.

Orphwysfa hyfryd! ynddi dynolryw,
Wrth yfed bywyd o ffynhonnau Duw,
A gollant eu gwendidau megis rhithion,
Anghofiant eu helbulon fel breuddwydion,

Barhant yn ieuainc, ac yn hardd a grymus,
Am dragwyddoldeb fel cerubiaid nwyfus.
Caersalem sanctaidd! Trwy ei pheraroglau
Ymrodiant gan fawrhau ei rhyfeddodau
Cynnyddol, am ganrifoedd megis dyddiau,—
Gan hedeg weithiau, fel eryrod gwynion,
Drwy froydd o wynfydau byth—newyddion,
A dychwel o bob goror i ryfeddu
Y Person ymgnawdolodd er eu prynu.

Nodiadau