Erthyglau, Pregethau a Chaniadau/Hen Hanes

Erthyglau, Pregethau a Chaniadau

gan John John Roberts (Iolo Caernarfon)

HEN HANES.

Wrth esgyn yn barhaus, o gam i gam,
Ar yrfa creadigaeth—gyrfa hir
A newydd iddo Ef ei hun, yr Ior
Wrth lunio dyn, gyrhaeddodd ben ei daith.
Gosododd ynddo binacl ar ei waith,
Ac ymlonyddodd yn yr olwg ar
Greadur tebyg iddo Ef ei hun—
Un oedd yn ddigon iddo Ef ei hun.

Gorffwysodd yng nghymdeithas enaid pur—
Yr enaid cyntaf fu erioed mewn cnawd,
Mewn gwynfyd dieithr; gwawriodd Sabbath teg
Y Duwdod myg ar ymddangosiad dyn.

Dynoliaeth ieuanc—gymaint gwell ac uwch
Ac ardderchocach, oedd nag yw yn awr!
Wrth iddi rodio yn frenhines fir,
Mewn gwisgoedd gwynion o sancteiddrwydd twymn,
Drwy holl brydferthion ir a ffrwythau per
Ein daear dirf ag oedd yn wynfa i gyd,
Disgynai gwawl ysbrydol ar ei llwybr.
Hyhi oedd coron creadigaeth lân;
Ei chalon eang oedd yn barth o'r nef;
A gwenau Duw oedd ar ei gwyneb hardd.
Nid oedd cymylau duon yn ei nen,
Na gauaf brochus yn ei blwyddyn fras,
Na bedd na dagrau yn ei byd di—ddrain;
A chyfarfyddai, lawer bore gwyn
A hwyr serenog, â cherubiaid cu.

A fyrred fu ei dydd o wynfyd pur!
Yn sydyn oerodd Anian drwyddi i gyd;
Ymledodd cwmwl dros y bydoedd oll;
Ac ymderfysgodd creadigaeth lor.
Gwenwynodd pechod fywyd dynolryw;
Trawsffurfiodd hwynt yn wrthryfelwyr dreng;
A throes y ddaear, oedd yn Eden lawn
O swynion nefol, yn ddiffaethwch prudd;
A gauaf ydyw Amser wedi hyn.
Ymdraidd ysbrydion duon cystudd, siom,
Gorthrymder llethol, newyn ysol, brad,
Ar hyd yr oesoedd drwy ein planed fach;
A llwythog ydyw ei hawelon byth
O ocheneidiau a griddfanau tôst.

Nid ydyw ei thrueni chwaith mor ddwfn.
A phe buasai dan lywodraeth dieifl;
Oblegid mai yr Arglwydd yw ei theyrn;
Ni threngodd gobaith yn ei chalon fall.

Er byrred yw ei dydd, y mae yn ddydd;
Nid yw ei nos, er dued yw yn aml,
Yn gaddug perffaith,—gwena lloer a ser
Eu cydymdeimlad i ysprydoedd trist,—
Am fod trugaredd yn teyrnasu byth.
Nid yw ei heira pur yn hollol oer;
Mae gradd o wres caruaidd yn ei rhew;
Chwyth llawer tymhestl erwin trosti, mae
Er hynny "galon gan y storom hyf,"
Oherwydd mae hi, er mor bell a gwyw,'n
Parhau yn dalaeth o lywodraeth lor.
Mae terfyn ar ddioddefaint poeth fy rhyw;
Nid yw ei malais yn ddieflig; mae
Gwaelodion—pell neu agos, ar ei thwyll;
Nis gwyr am lid anniffoddadwy chwaith;
Mae haen o gariad, neu o lwfrdra cudd,
Yn holl greulondeb a dialedd dyn,―
O achos fod Calfaria yn ei fyd.

Oherwydd fod yr Iesu yn ein cymoedd—
Yn Arglwydd ar galonau a mynyddoedd,
A bod ei ysbryd grasol yn parhau
I dreiddio drwy ein tryblith erch, gan hau
Goleuni bywiol, gwirioneddau nefol,
Ac egwyddorion llawn o rinwedd dwyfol,
Ymhob cenedlaeth o eneidiau meirwon,
Parhawn, er gwaethaf ein gelynion cryfion—
Daearol a chythreulig, fyth i drigo
Yng ngolwg temlau sanctaidd, ac i wrando
Ar wahoddiadau peraidd Iachawdwriaeth;
A phrofwn weithiau wynfyd buddugoliaeth.
Am fod ein gwlad yn llawn o Ysgrythyrau
Mwynhawn dangnefedd, rhyddid, mil o freintiau;
A llawn o obaith ydyw ein calonau.
O Sabboth sanctaidd, cawsom ni ddiwylliant;
O edifeirwch cyfyd ein gogoniant:
Yn ymyl Duw—ymgilia ein hanialwch,
Ac at y groes y daw angylion heddwch:
Drwy ffydd a phregeth tyfwn yn frenhinoedd,
Ac ar ein gliniau dringwn hyd y nefoedd.

Nodiadau