Ffrwythau Dethol/A oes gennym neges?

← Oberammergau

Ffrwythau Dethol gan Ben Davies, Pant-teg golygwyd gan Tom Eirug Davies

Galw Mathew →

Pregethau

A OES GENNYM NEGES:

ANERCHIAD CADAIR CYMANFA MORGANNWG, MAI 28, 1924

MAE dyletswyddau'r gweinidog yn amlach nag erioed, ond ei brif waith o hyd yw pregethu. Dyma un o brif—ffyrdd Duw at galon dyn,—dyma un o brif redwelïau yr Efengyl at fywyd y byd. Gorchymyn y Meistr oedd Ewch a phregethwch." Dywedodd un cyfaill yng ngwres un o gyfarfodydd y Diwygiad. "Ni bydd eisiau ychwaneg o bregethu." Atebwyd ef gan hen frawd: "Pa beth a ddywedodd y Meistr Nid yw'r gorchymyn wedi ei alw yn ôl. "Pa fodd y clywant heb bregethwr? Rhaid pregethu. Gwaith lled ddigalon ydyw heddyw o lawer safbwynt. "It is a sorry work" (Dr. Glover). Yng nghanol llif o fateroliaeth, hawdd torri calon. Gyda dacaroldeb yn tyfu yn grystyn amdanom, hawdd yw ildio, neu galedu, er hyn oll—rhaid pregethu! "A gwae fydd i mi, oni phregethaf yr Efengyl." Dyma un o'r cyfryngau hanfodol i ddiogelu ein cenedl, a'r ddynoliaeth i ddaioni, a chariad a phurdeb a Duw. Peidier a phregethu, a dyna'r maes yn rhydd i bob bwystfil.

Fe ddichon bod yn ein gwlad fach ni, ar rai adegau, ormod o bregethu, mewn ambell Gyfarfod Pregethu, ac ambell Gymanfa, nes mynd yn fath o loddest feddyliol a chnawdol. Eithr mwy yw'r perigl, yn awr o gyfeiriad arall, sef y duedd i wneud i ffwrdd â phregethu. Bron nad yw ambell eglwys yn fodlon ar unrhyw beth yn lle pregeth, megis cyfarfod adrodd, perfformio llyfr, organ recital, Sul o ganu—gan adael y bregeth o'r neilltu,—yna'r bregeth pan na fydd dim arall wrth law. Credaf yn fawr mewn Sul o ganu mawl—dylem ganu mwy, ond dylai fod anerchiad byr efengylaidd yn yr oedfaon hyn. Credaf hefyd mewn ambell gyfarfod gweddi i'r eglwys i gyd, ar fore neu nos Sul, a'r gweinidog adref. Ond am lu o bethau ereill dylid arafu cyn eu gosod i lanw lle'r bregeth, er i'r pethau hynny sicrhau mwy o gynulleidfa am dro,—nid tynnu crowd cywrain am dro yw llwyddiant crefyddol.

Pâr hyn i mi ofyn,—a edrychir ar y pregethwr fel dyn o ddifrif? Ai olwyn mewn peiriant yw'r gweinidog? Da ei gael i weinyddu mewn angladd a bedydd, da ei gael i arwyddo papurau—llanw forms ac ysgrifennu testimonials—da ei gael i yrru llu o lythyrau at aelodau gwahanol fyrddau a chyfeillion, er mwyn sicrhau swydd neilltuol i un o'i bobl. Da ei gael i fyned drwy ffurf o wasanaeth ar y Sul, a chydnabyddir fod ganddo ddylanwad mewn rhyw gylchoedd, ond a edrychir arno yn ei waith pennaf fel dyn o ddifrif?

Clywais am ferch fechan yn dweud am ei thad, yr hwn oedd yn grefyddol iawn ar y Sul, "a certain mood he has on Sunday, he will be all right again tomorrow". Ai ni ein hunain ydym ar y Sul, ynteu ffugio bod yn rhywbeth neilltuol? Ai ymgodi i ryw ymddangosiad ffugiol yr ydym ar y Sul, yna disgyn o'r cwmwl hwnnw yn ôl i ni ein hunain erbyn bore Llun? Dywed yr Athro J. Morgan Jones, yn ei lyfr "The New Testament in modern Education" fel hyn:—"The fundamental honesty and integrity of the ordinary preacher is widely and seriously doubted. Thorough intellectual integrity in the pulpit is a matter for surprise and bewilderment". Ai gwir y gosodiad yr amheuir ein gonestrwydd? Os felly, nid rhyfedd fod yr Eglwysi yn llwyd eu gwedd, a'u cynulleidfaoedd yn llesg a digalon. Canys ni cheir bywyd a chryfder heb wirionedd a gonestrwydd. A ydym yn cyhoeddi pethau nad ydym yn eu credu? Ai perfformio a wnawn fel yr adroddwr neu'r actiwr yn y chwareudy? A hynny heb ddysgu'r grefft megis hwynt hwy. Mewn gair, a ydym o ddifrif: Neu, a oes gennym neges? Os oes neges gennym, y mae gennym reswm digonol dros barhau i sefyll i fyny, a'i dweud pe ond wrth y nifer lleiaf, a llefaru pa un bynnag a wnelont a'i gwrando a'i peidio ". Dylem wneud archwiliad weithiau, i edrych a oes gennym neges glir, bendant, gadarnhaol, i'n diogelu rhag mynd yn ffurfiol a gwneud ein gwaith megis peiriannau—rhag gosod pwyslais gormodol ar bethau dibwys, ar draul esgeuluso'r hanfodion.

A oes gennym ryw air y credem ef, ac y dywedem ef pe na chaem gyflog, nac anrhydedd, a phe na baem yn weinidogion? Rhaid bod neges i bregethu; cofier gorchymyn y Meistr, a syniad Paul am ffolineb pregethu" fel ffordd Duw i gadw dynion. Ond y mae perigl ar adegau diffaith i golli golwg arni, a cheisio pob dyfais yn ei lle.

Gadawer i mi yn gyntaf, geisio dangos y ffordd i ddod o hyd i'r neges; ceisio dangos ei chyfeiriad, dangos y tir sy'n ei thyfu, a'r awyrgylch sy'n ei magu.

I. Rhaid credu gwirioneddau neilltuol. Nid ydym am sefyll dros Gyffes Ffydd na Dogma, ond rhaid credu rhwy bethau gyda sicrwydd mawr, cyn y ceir neges i bregethu, "y pethau a gredir yn ddiamau yn ein plith". Gyda nodyn ansicr heddyw y gellir pregethu yr hen ffurf ar yr Iawn, a'r hen ffurf ar gospedigaeth dragwyddol, ac ysbrydoliaeth eiriol y Beibl, ac anafir grym pregeth bob amser wrth daro'r nodyn ansicr. Mae ansicrwydd yng nghalon y pregethwr yn gwanychu grym y genadwri ar unwaith. "The hesitant note is always fatal to preaching". Rhaid cael rhywbeth cadarnhaol. Rhaid credu rhyw bethau. Gellir dadlau yn fedrus ar wahanol broblemau diwinyddiaeth heb gredu yr un, gellir darlithio ar Gristnogaeth fel darn o dwf y galon ddynol heb gredu dim ohoni, ond nid dyna yw pregethu. Rhaid credu rhyw bethau, a dyna'r pethau a wir bregethir gennym. Os wyf yn cyhoeddi pethau nad wyf yn eu credu, nid yw'r geiriau ond gweigion, ac nid syndod os amheuir fy ngonestrwydd, ac ni all y dylanwad fod yn dda. Mae deddfau'r meddwl dynol yn ddigon gonest, fel na all pregethwr adael argraff wirioneddol ond drwy bregethu yr hyn a gred.

Y mae rhyw bethau y dylem afael ynddynt gyda sicrwydd mawr, nes gwystlo ein bywyd arnynt. Pethau mwy na diwinyddiaeth, a gwahanol syniadau am lyfrau'r Beibl, ac esboniadaeth. Mae nifer o ffeithiau mawrion i fod fel creigiau dan ein traed, ac i ffurfio cefndir sefydlog a chyfoethog i'n holl waith, a ninnau i fyned iddynt megis i gloddfeydd i dynnu allan eu hadnoddau. Yr ydym i gredu—

(1) Ym modolaeth Duw. Rhaid cael Duw. Heb Dduw, tŷ gwag yw'r greadigaeth. Nid oes da na drwg, ac nid oes ystyr i fywyd. Yr unig esboniad ar y byd i ni yw Duw. Rhaid cael Duw. Nid ei ddeall, na'i esbonio, ond gafael ynddo gyda ffydd ddiysgog. Setlo'r pwnc yn ein meddwl. "Gosodais yr Arglwydd ger fy mron." Yna, yr ydym i sefyll yng nghanol cynhyrfiadau cymdeithas a berw'r byd heddiw a chyhoeddi Duw. Yr ydym i geisio lefeinio cymdeithas â'r syniad o Dduw. Yr ydym i gyhoeddi Duw yn hollol bendant. Yng nghanol llifeiriant gwyllt yr oes, y mae CRAIG—a Duw yw honno.

(2) Yr ydym i gredu yng Nghrist. Credu mewn Duw datguddiedig yn Iesu Grist. Duw yn ôl Crist—" y neb a'm gwelodd i, a welodd y Tad". Dyma'r amlygiad pennaf o Dduw a dyma'r ffordd at y Tad. Onid oes neges hardd i bregethu pe na byddai yn ddim mwy na dweud am Iesu―am Ddaioni, am Gariad, am Santeiddrwydd yr Iesu. Adrodd ei hanes, a sôn am yr hyn a wnaeth—adrodd y gwyrthiau a'r damhegion—dweud am ddigwyddiadau ei fywyd—rhoddi hanes ei ddioddefaint a'i angau a'i atgyfodiad, a chyhoeddi ei fod heddiw yn fyw—" yr hwn y taerai Paul ei fod yn fyw ". Mae swyn bythol yn ei hanes Ef. Ofnaf y gallwn fyned yn rhy bell oddiwrth ei hanes a'i waith i ryw syniadau amdano, ac athrawiaethau am ei Berson yn hytrach na'i ddangos Ef ei Hun. Un neges bregethu yw dweud am Grist a'i Groes. Nid oes gywilydd yn y byd ar yr Athro yn y Coleg i ddarlithio ar Tennyson a Browning, gan roddi eu hanes, a darllen eu cynyrchion. Ni ddylem ninnau fod a chywilydd i roddi hanes yr Iesu. a darllen ei eiriau Ef. Gwaredwr yw Efe, ac y mae ei Testun italighanes syml yn dylanwadu er daioni. Hanes ymdaith y cariad Dwyfol. Yr ydym i gyhoeddi yn gyson fod Duw yng Nghrist yn ein caru. Adeg y Rhyfel Mawr âi nifer o gapleniaid dan arholiad bychan gan esgob, a'r cwestiwn roddwyd iddynt oedd, "Pa beth a ddywedech wrth ddyn a dim ond pum' munud ganddo i fyw?" Atebodd un, fe adroddwn iddo y drydedd Salm a'r hugain, "Yr Argwydd yw fy mugail." "Da," meddai'r Esgob. "Aroswch funud," meddai'r Caplan, mae y pwnc mor bwysig, yn fwy na mater o arholiad, pa beth a ddywedech chwi?" "Mae Iesu Grist yn eich caru" oedd yr ateb. A oes neges uwch na hon at druan ddyn. Yr ydym ninnau i fyned at ddynion heddiw a dweud Mae Iesu Grist yn eich caru

(3) Enaid. Yr ydym i gredu mewn enaid. Bod dyn yn enaid, ac yn fod ysbrydol. Nid corff yw dyn. Nid dim ond anifail yw dyn. Mae trwch o fateroliaeth o'n cwmpas heddiw, daeth fel lafa, ac oera'n grystyn caled ar wyneb cymdeithas, ond rhaid sefyll ar hwn a chyhoeddi yn bendant mai bod ysbrydol yw dyn. Mae gan ddyn enaid ar grwydr, yn chwilio am ei gartref. Rhaid iddo wrth ysbryd yr Iesu i dreiddio drwyddo, ac i ymffurfio yn awyrgylch iddo cyn y daw i'w le. Mae ysbryd y byd o'i le, a'r unig feddyginiaeth yw ysbryd yr Iesu. "A chwi gewch orffwysdra i'ch eneidiau".

(4) Gweddi. Fod modd i ddyn fyned at Dduw. Y mae undeb â Duw yn bosibl. Un ffurf i neges yr Arglwydd Iesu yw ein dwyn at Dduw: fel y dygai ni at Dduw Mae modd myned at Dduw, ac y mae cymdeithas ysbrydol yn bosibl. Ein perigl yw aros ar y ffordd, aros gyda llyfrau, gydag esboniadau, heb fyned at Dduw. Golyga gweddi fyned at Dduw. At Iesu cyfryngwr y Testament Newydd, ac at Dduw Barnwr pawb. Medr y Duw mawr gymhwyso ei Hun ar ein cyfer, fel y môr yn llanw y rhigol ar y traeth. "Ein cymdeithas ni yn wir sydd gyda'r Tad, a chyda'i Fab ef Iesu Grist". Dyma gymdeithas uchaf bywyd, ac awyrgylch nefol ysbryd dyn, lle y cartref o diddanwch a thangnefedd. Mae gan y Gweinidog neges arbennig i sôn am weddi a bod modd myned at Dduw!

(5) Bywyd. Tywys gweddi i undeb â Duw, a daw Ef i'n calon. Daw ei fywyd Ef yn fywyd ynom ni, yn ynni mewnol, yn gariad a phurdeb, a thyr allan yn ymarweddiad pur ac yn gymeriad glân, yn fywyd gwasanaethgar syml, llawn o garedigrwydd a chydymdeimlad. Yr ydym i alw i'r byd hwn y bywyd yn ôl Crist. Bywyd wedi ei lanw â'i egwyddorion Ef, tan ei lywodraeth Ef, mewn undeb ag Ef, ac yn derbyn ei nerth Ef. Efe yw ein Brenin.

Yng ngafael y bywyd hwn yr ydym i fod yn bendant yn erbyn drygioni. Nid ydym i ildio modfedd ar ein condemniad o'r drygau amlwg cydnabyddedig,—cabledd, medd-dod, gamblo, twyll a phob ysgelerder. Rhaid i ni hefyd wrthwynebu drygau cudd yr ysbryd. Rhaid gwrthwynebu yr ysbryd balch, hunanol, anghariadus. Yr ysbryd creulon, rhyfelgar, llid a chenfigen—yr awydd afiach am glodydd a safleoedd. Y pethau hyn yw gwenwyn mwyaf angheuol ein crefydd. Yr ydym i sefyll dros gariad Crist i lywodraethu calon, a llywodraethu cymdeithas.

Mor ddymunol i'r pregethwr, wrth fyned i'w oedfa fore Sul fyddai myfyr fel hyn: "fe hoffwn ddweud rhywbeth heddiw i beri i'r bobl yma feddwl a byw yn lanach, i beri iddynt garu a pharchu ei gilydd yn fwy, i beri iddynt deimlo presenoldeb Crist, a'i dderbyn yn Frenin calon.' Nid oes dim byd uwch i'w gynnig i lanw calon cymdeithas na chariad a santeiddrwydd Duw yng Nghrist. Yn ddibetrus, dyma'r peth uchaf y gwyddom am dano. Y mae perigl i ni fel eglwysi ei golli mewn eglwysyddiaeth, a ffurfiau ac ysbryd sect a phlaid. Gwyliwn bob perigl, a daliwn ein gafael hyd angau yng Nghrist, ei ysbryd, ei gariad, ei burdeb, ei fywyd Ef yn fywyd i ni—a bydd gennym neges anfarwol. Bydd gennym neges at fywyd yn ei holl arweddau. Deuwn i weled bod Brenin y bywyd unigol yn Frenin y bywyd cymdeithasol hefyd, a bod ei egwyddorion ef i lywodraethu cymdeithas drwyddi.

(6) Byd arall. Yr ydym i gredu mewn byd arall. Prin y mae ystyr i'r byd hwn heb fyd arall. "Sôn gormod am fyd arall," meddai rhywun—" y byd hwn sy'n bwysig Trefnu hwn. Cael hwn i'w le. Byw'n iawn yn hwn. Da. Ond os oes byd arall, y mae yn bwysig gwybod hynny, ac os oes byd arall—dyna reswm cryf dros fyw yn iawn yn y byd hwn. Os nad oes byd arall truenusaf o bawb ydym ni".

Buom yn lled dawel am flynyddoedd ar gwestiwn y "byd a ddaw "—ofnem sôn am dano yng nghlyw oes faterol, ac fe ddichon mai dyna un peth a gyfrif am gynnydd ysbrydegaeth. Fe fyn y galon ddynol fyd arall. Y mae ynom a rhaid ei gael—ac os na cheir ef gan y pregethwr, fe'i ceir gan y medium.

Cudd yw manylion y byd arall i ni—ond y mae yna—ac yr ydym ninnau i gredu hynny. Mae'r ffaith fawr hon eto i fod yn gefndir yn ein meddwl.

(7) Yr ymwybyddiaeth grefyddol. Dyma haen ddyfnaf a chyfoethocaf ein calon. Rhaid credu yn hon. Mae'r pethau a nodwyd oll ynom, ac yn ffurfio ymwybyddiaeth grefyddol ysbrydol, ac yr ydym i sefyll dros honno, ei meithrin ynom ein hunain, ac apelio ati i'w meithrin a'i deffro mewn ereill.

Os heb gredu'r pethau hyn, nid oes gennym ddim i'w bregethu, ac nid oes neges i bulpud. Os nad oes Duw—Crist—Enaid—Gweddi—bywyd ac ymwybyddiaeth grefyddol, nid oes testun gan bregethwr na sail i bulpud.

Heb y pethau hyn, diau y bydd eisiau trin pynciau cymdeithasol, ac amgylchiadau bywyd materol dyn a gwlad, ond gwna llwyfan a chlwb a phleidiau gwleidyddol y gwaith yn well na phulpud, os y gellir ei wneud hefyd.

Heb y pethau a nodwyd, anhrefn fythol fydd cymdeithas, ac anffawd fawr yw bodolaeth dyn, ac fe ddywed y gwyliedydd mai tywyll iawn yw'r nos, heb arwydd gwawr yn torri!

Ond os oes Duw—Crist—Enaid—Gweddi—Bywyd—ac ymwybyddiaeth grefyddol, yna rhaid cael Beibl, Eglwys, Pulpud, Pregethwr, i'w cyhoeddi, a'u dal gerbron y byd, a'i gwthio ar y byd. Ac y mae cylchoedd euraidd ymlaen, a'r gwyliedydd yn cyhoeddi "Daeth y bore", a bodolaeth dyn yn dod yn y diwedd yn beth mor ogoneddus a bodolaeth Duw. Tystia'r dyfnaf a'r gorau ynom fod y pethau hyn. Tystia profiad crefyddol yr oesau yr un peth. Dyna yw'r Beibl—tystiolaeth oesau o brofiadau cynyddol fod Duw, Crist, Enaid a Bywyd. Awn ati i'w cyhoeddi yn hyderus a chalonnog. Tra y sonia y llenor am lenyddiaeth, sonied y pregethwr am santeiddrwydd. Tra y sonia'r gwyddonydd am ryfeddodau'r cread, sonied y pregethwr am Dduw yn Greawdwr a Chynhaliwr. Tra y sonia'r athronydd am Hegel a Bergson, sonicd y pregethwr am yr Arglwydd Iesu. Tra y sonia'r athro yn y Coleg am wahanol lyfrau'r Beibl, a'r haenau gwahanol ynddynt, a thwf eu syniadau, sonied y pregethwr am fywyd tragwyddol '—am dwf enaid wedi ei guddio gyda Christ Nuw, am y profiadau mawr a roddodd fodolaeth i'r llyfrau hyn.

Cychwynnodd Pererin Bunyan i'w daith gan waeddi "bywyd, bywyd, bywyd". Dyna waith y pregethwr—cyhoeddi bywyd—y gwir fywyd, yng Nghrist.

II. RHAID CAEL Y PETHAU HYN YN ARGYHOEDDIADAU.

Nid dim ond cyfaddefiad eu bod yn wir, a chydsyniad y deall, ond rhaid eu cael yn argyhoeddiadau. Dylent fod yn rhyw gymaint o argyhoeddiadau yn yr aelod distadlaf, ac yn enwedig ymhob athro yn yr Ysgol Sul, a phob diacon, ac yn arbennig dylent fod yn llosgi yn gyson yng nghalon y pregethwr yn dân ar yr allor o hyd.

I gael Duw yn argyhoeddiad ynom, rhaid myned ato yn gyson—a byw yn ei gymdeithas a rhoddi ein bywyd mewn ufudd-dod iddo. Daw Crist yn eiddo i ni drwy fyned ato a'i ddefnyddio fel ein Brenin, ac ymddiried ynddo fel ein Gwaredwr. Daw Gweddi yn ffaith i ni wrth ei harfer. Daw Bywyd santaidd yn ffaith i ni wrth ei fyw. Rhaid i'r gred dyfu'n argyhoeddiad.

O'r argyhoeddiadau hyn y tyf ein cenadwri. 'Nis gallwn ni, na ddywedom y pethau a welsom ac a glywsom ".

Argyhoeddiadau o bethau ysbrydol yn llifo allan yw pregethu. Gwywa'r argyhoeddiad os na chaiff waith. Wrth lifo allan, cynhyrcha argyhoeddiadau mewn ereill. Nis gallwn lechian yn y gongl mewn mudandod os oes argyhoeddiad o Dduw yn llosgi ynom. Argyhoeddiad sy'n rhoi awdurdod. "Llefaru fel un ag awdurdod ganddo," ac nid fel yr ysgrifenyddion. Awdurdodau llawysgrifau MS. oedd ganddynt hwy. Awdurdod calon oedd gan yr Iesu. Adwaenir argyhoeddiad gan reddf cynulleidfa, a rhaid taro'r nodyn cyn gafael yn ddwfn. Cofier fod argyhoeddiad pregethwr wedi peri i Dduw fendithio syniadau digon amrwd lawer tro. Ac os bydd y pregethwr distadlaf yn llefaru ei argyhoeddiad o bethau ysbrydol, ni ellir amau ei onestrwydd, a gall fod yn bregethwr mawr ar lawer adeg yng ngolwg y Nef.

Un yw'r gwirionedd— y tragwyddol diderfyn a byth gynyddol yw hwnnw—ac y mae iddo ddigon o arweddau i gyfarfod â nodweddion pob meddwl, ac angen pob oes. Mae modd ein hunoli â hwn, nes iddo ddod yn nwyd bennaf ein bywyd—nes dyfod o honom ar ambell awr i fan lle yr anghofir cyflog a'r funds gan awydd santaidd i wneud ein gwaith a dweud ein neges. Ein neges fawr wedi dod yn bopeth gennym. Dywedai y Parch. Joseph Thomas, Carno, "fod crefydd yn rhywbeth gan lawer, ond yn benna peth gan ambell un". Y mae ein neges i fod yn bopeth gennym. Anghofiodd yr Arglwydd Iesu bopeth ond ei neges—" Megis y gorchymynodd y Tad i mi, felly yr wyf yn gwneuthur Pan ddaw adeg lesg, lwydaidd, awn yn ôl at sylweddau mawrion ein bywyd crefyddol, ac i gyfrinach haenau dyfnaf ein calon. Yfwn o ffynhonnau Duw. Gosodwn ein traed ar y creigiau, ac fe dyf negesau byw uniongyrchol yn ein calon. Daw ton o fywyd newydd i'n calon, bydd y ddôl yn lasach, a'r nen yn loywach, a byddwn yn fodlon mentro a mynd—"Wele fi, anfon fi".

Ond, atolwg, ar ôl cael y pethau hyn yn argyhoeddiadau fe fydd rhyw bethau yn aros yn amheus o hyd, rhyw arwedd ar esboniadaeth neu athrawiaeth. Pa beth a wnawn â'r arweddau hynny (a) Credaf ei bod yn hollol deg i'w gadael yn llonydd, hyd nes y daw gweledigaeth eglurach. (b) Neu gyffesu yn syml ein bod yn amheus ar y pwnc. (c) Yng nghynnydd mawr y gwirionedd erys rhyw bethau yn ddyrys o hyd, a bydd rhyw ffurfiau heneiddio beunydd, a dylem draethu hynny. (d) Mae llawer arwedd ar y gwirionedd yn fwy o bwnc Dosbarth neu gymdeithas lenyddol nag o bwnc pulpud.

Nid oes raid i ni bregethu holl gasgliadau uwch—feirniadaeth ar unwaith, a'r pethau y teimlwn amheuaeth yn eu cylch, y mae yn berffaith onest i ni eu gadael yn llonydd, a chyflwyno ein nerth i neges foesol ac ysbrydol pregethu, —i genadwri gadarnhaol cariad Crist. Oherwydd, wedi'r cwbl, nid pregethu llyfr ydym, ond pregethu Duw byw, a Christ byw, a bywyd Dyn—a chymorth i wneud hynny yw'r Llyfr. Credu gwan iawn, yw'r credu llythrennol yn holl eiriau'r Beibl, a neges arwynebol a dyf o honynt. Rhaid taro i lif y datguddiad cynyddol, a chyffwrdd â'r profiadau mawr sydd wedi cynyrchu'r Beibl. Y gwir afael yn y Testament Newydd, yw gafael yn yr argyhoeddiadau mawr, a'r profiadau mawr, a ddaeth i galon y dynion a’i hysgrifennodd, hyd nes y bydd yr un argyhoeddiadau, a'r un ysbryd, o dan ein pregethu ni, ag sydd yn gorwedd dan lyfrau'r Testament Newydd:—yna fe ffy y pynciau dadleugar yn fanion—mân.

Wedyn bydd yn hollol deg i ni fanteisio ar bob cymal o'r Beibl—pob traddodiad a dameg, pob credo ac arfer sydd ynddo, fel cynorthwyon i ddangos y profiadau hyn, a dangos Duw, Crist, a bywyd Enaid.

Crist yw ein Brenin. Cariad yw ein nwyd. Ac y mae yn deg i ni fod yn dawel ar bob peth sydd yn tueddu i gymylu ein neges—hyd nes y bydd gennym weledigaeth eglur. Mae modd aros gyda manion nes colli'r neges fel y llanc bach yn chwarae ar y ffordd, gan anghofio ei waith. Dyna'r tir, neu'r awyrgylch i dyfu'r negesau a'r argyhoeddiadau hyn, fe dyf digon o negesau i ateb pob angen ar un llaw, a phob dull o feddwl ar y llaw arall.

O'r pethau hyn y tyf Gobaith y Byd: Duw, Crist, Enaid, Bywyd—heb y rhai hyn nid oes ond y dibyn du yn ein haros. Dyma'r ategion mawr sy'n cadw dynoliaeth rhag syrthio'n chwilfriw. Dyma'r seiliau dan ei thraed, a'r strapiau cryfion o'i chwmpas. Dyma'r ynni byth—barhaol sydd yn ei chalon, ac oni bac am y rhai hyn maluriai i ddifodiant byth; a'r rhai hyn yw pynciau'r pregethwr yn eu mil a mwy o arweddau—a dyma obaith y Byd.

"Human nature, the despair of all reformers," meddai un. Ond gyda'r pethau a nodwyd, y mae modd gwella dyn, ac nid yw'r ddynoliaeth yn anobeithiol. Mae modd codi dyn o'i lygredd, a'i ddrygioni i fywyd o burdeb a defnyddioldeb. Y mae gennym y genadwri at bob dyn y gall fod o werth eto i ddynoliaeth ac i Dduw.

Galwodd cyfaill gyda mi un tro, wedi ei siomi am flynyddoedd (wedi gorffen ei goleg, ac heb alwad), ac yn ddigalon iawn. Ceisiais ei berswadio y gallasai fod o ddefnydd mawr eto, dim ond iddo ymroddi a bod a ffydd yn Nuw. A ydych yn credu hynny? meddai, da gennyf eich clywed yn dweud, oblegid y mae pobl yn siarad â mi, fel pe byddai Duw wedi marw ". Daliodd ati—cafodd alwad—a gwnaeth waith rhagorol. Siarad â mi fel pe byddai Duw wedi marw!" Ein neges ni yw cyhoeddi i fyd marw, fod Duw yn fyw, ac wrth ei waith. Dywedodd rhywun am Eglwys Gadeiriol—" the monument of a dead God". Na, frodyr, Duw byw yw Duw. Iesu byw yw'r Iesu. Y mae ei Efengyl Ef yn dal golau gobaith yn yr adegau tywyllaf. "Cofia godi Iesu Grist o feirw yn ôl fy Efengyl ".

"I bregethu i'r tlodion yr anfonodd fi, i iachau y drylliedig o galon."

Nid esboniad ar athrawiaethau yw'r peth pwysicaf, ond dod i afael y nerth sy'n iachau y drylliedig o galon; ac yn rhoddi'r caeth yn rhydd. Nid amcan yr Arglwydd Iesu oedd rhoddi termau diwinyddol ac athrawiaethau, ond, rhoddi bywyd, " fel y caent fywyd ".

Mae'r termau yn newid gyda thermau yr oes, ac athrawiaethau yn newid gyda chyfnewidiad syniadau dyn mewn athroniaeth a gwyddoniaeth, eithr y mae y gwirionedd tragwyddol byth yr un a digyfnewid. Mae'r bywyd tragwyddol yr un, a dod i roddi hwnnw wnaeth yr Arglwydd Iesu. Nid amcan y geni oedd rhoddi athrawiaeth yr ymgnawdoliad, ond achub y byd. Nid amcan y marw oedd rhoddi athrawiaeth y Iawn, ond achub y byd. A chyhoeddi yr achubiaeth fawr hon yw ein prif waith.

Wrth sôn am hyn, yr ydym i geisio—

(1) Arwain pobl i addoli. Dylem roddi pwys ar i'r gynulleidfa ddyfod ynghyd i addoli—i feithrin parchedigaeth at ddyn a Duw a bywyd. Nid dod ynghyd i chwilio am bregethau galluog—mae'r awydd afiach am wrando pregethwr er mwyn ei allu, neu ei ddawn, neu ei addysg; i wylio ei ddiwinyddiaeth, neu i edmygu ei iaith, neu ei bertrwydd, neu ei farddoniaeth, wedi gwneud llawer o ddrwg. Gwelais wahoddiad mewn newyddiadur yn ddiweddar i ddod i wrando pregethwr er mwyn ei iaith. Y mae pethau pwysicach na bod yn glefer, neu brilliant—bod yng ngafael parchedigaeth santaidd at Ddyn ac at Dduw, ac yn awyddus i ddwyn pobl i addoli. Pwysicach na meddwl yn glefer yw meddwl yn lân. Pwysicach na iaith flodeuog yw naws ysbrydol addolgar. Yr ydym i dywys y gynulleidfa i ysbryd y gwir addoli, a phresenoldeb Duw. Byddwn wrth hyn yn rhoddi neges i'r gynulleidfa—y neges o ddod i addoli, i wrando pa beth a ddywed yr Arglwydd, ac os y gwna hyn, caiff neges hefyd i fynd allan i wella'r byd i drin clwyfau ac i sefyll dros Dduw. Nes y bydd neges y pregethwr yn dod yn neges i'r gynulleidfa hefyd.

(2) Lefeinio bywyd a'r ysbrydol. Dwyn yr ysbrydol i mewn i fywyd. Wrth sefyll dros Dduw, Cariad, Enaid, Gweddi, Bywyd Santaidd, bywyd yr undeb â Duw, byddwn yn trwytho cymdeithas ag elfennau ysbrydol gosod y lefain yn y blawd, ac y mae yn werth dal i bregethu pe ond er mwyn lefeinio.

Yng nghanol y pynciau cymdeithasol, a helynt masnach, gwleidiadaeth, ac addysg, yr ydym i alw am yr ysbrydol i mewn i fywyd. Am undeb â Duw, ac undeb cariad â dynion—am addoli Duw ac am frawdgarwch dyn. Rhaid gweinyddu'r sacramentau a myned drwy ffurfiau gwasanaeth crefyddol, ond y rhai hynny fel cynorthwyon i gynyrchu bywyd cariadlawn, hawddgar a da.

Heb yr ysbrydol, heb gariad a phurdeb a Duw, yr ydym yn adeiladu â phridd heb ei dymheru. Sonia Eseciel am adeiladu felly, a syrth yr adeilad. Felly y bwriaf i lawr y pared a briddasoch, â phridd heb ei dymheru, ac a'i tynnaf i lawr fel y dinoether ei sylfaen, ac efe a syrth a chwithau a ddifethir yn ei ganol ef", ESEC xiii, 14.

Yr ydym i lafurio hyd at waed, drwy bob anhawster i sôn beunydd am bethau enaid ag ysbryd, er mwyn creu awyrgylch ysbrydol yn y byd, a thyfu enaid mewn cymdeithas. Wrth wneud hyn, yr ydym yng nghanol y symudiad mawr cymdeithasol. Dywed rhywrai am danom yr ydych tu allan i fywyd, yn treulio eich amser i sôn am bethau anymarferol, a breuddwydion amhosibl". Na! tra yn sefyll am yr ysbrydol â Duw—am undeb dynoliaeth mewn cariad a santeiddrwydd, yr ydym yng nghanol y prif fudiad i godi dynoliaeth. Yr ydym yng nghanolfan pob symudiad er daioni. Yr ydym gyda'r unig elfennau a ddichon glymu dynoliaeth yn un darn. Mae popeth arall yn rhannu a gwasgaru; yn creu pleidiaeth, a thyfu llid. Ond y mae nerthoedd cariad yn uno.

Yr ydym yn fwy na'r un blaid wleidyddol yr ydym yn mwydo hanfod pob daioni—yr ydym gyda'r gwraidd, o ba un y rhaid i'r ddynoliaeth newydd dyfu allan.

(3) Rhoddi lle mawr i'r syniad o wasanaeth. Fe'n poenir yn aml gan bethau bychain distadl—daw mân ddreiniach i'n gobennydd mor aml—ni fyddem yn gwybod nemawr ddim oddiwrthynt pe llenwid ni yn fwy gan ysbryd gwasanaethu.

Pe gallem fod yn llai uchelgeisiol mewn rhyw bethau, arbedai hynny lawer siom. Gwenwynir bywyd gan uchelgais siomedig.

Ni cheir digon o enw na digon o elw, os mai dyna fydd y nôd, ond dim ond ein llanw ag ysbryd gwasanaethu, cawn ddigon o waith a digon o gyfleusterau.

Gofyn hyn feistrolaeth lem—a gweddi ddyfal. Tybiaf weithiau fod digon o waith oes gan bregethwr arno'i hun.

Rhaid gwasanaethu—Dyn—Duw a Daioni, ac os yn llawn o ysbryd gwasanaeth, yr ydym yn rhwym o adael argraff, yr ydym yn sicr o adael ein hôl ar eneidiau.

Y pwnc mawr i ni fel eglwysi ac fel enwad yw bod o wasanaeth. Os o wasanaeth yr ydym yn hanfodol, a rhaid ein cael. A yw yr eglwys o wasanaeth? Os yn gwasanaethu, y mae yn sicr o barhau,—a phan y derfydd wasanaethu, gadewir ei "thŷ yn anghyfannedd ".

Sonnir am dri gweithiwr gwahanol yn gweithio ar Eglwys Gadeiriol yn un o'n dinasoedd, a'r goruchwyliwr yn nodi nodwedd arbennig pob un fel hyn.

(a) Astudio amser gadael. (b) ennill chweugain y dydd. (c) adeiladu'r cathedral. Nid oedd yr olaf mor sicr am amser gadael, nac yn pryderu am ei gyflog, ei waith oedd adeiladu'r cathedral. Ein gwaith ninnau yw adeiladu teml yr Arglwydd, drwy wasanaeth cyson i Dduw a Dyn.

(b) Ysbryd Cariad. Cyn y gellir gwasanaethu yn drwyadl rhaid bod mewn ysbryd cariad. Dyma enaid gwir wasanaeth. Cariad at Ddyn, at Dduw a gwirionedd. Un o'r brwydrau caletaf ydyw dod yn llwyr dan ysbryd cariad. Dylem fyned drwy ymdrech weddigar i ddod i afael hwn bob bore, a maddau, os bydd gennym ddim yn erbyn neb. Ysbryd cariad ddyry i ni wir salm yr Efengyl yn ein genau. Hwn a rydd i ni y nodyn enillgar—yr "wooing note soniai y diweddar Dr. Jowett am dano.

Pe byddai modd i ni fel gweinidogion a phregethwyr fyned i mewn yn llwyr i fywyd cariad y groes, a chael y diaconiaid ac athrawon yr Ysgol Sul i'n dilyn—a'r eglwysi hefyd, byddem yn dod yn fudiad fyddai yn siglo'r byd. Byddem yng ngafael nerthoedd y Tragwyddol Ysbryd a deuem i afael ystormydd o egnion aruthr ysbrydol.

Mae nerthoedd ysbrydol yn aros i'w defnyddio, maent yn disgwyl am danom, a rhaid wrth ein gweddiau a'n hymgysegriad i ddod o hyd iddynt. Mae nerthoedd naturiol yn aros am eu defnyddio—ocheneidia'r mellt am fwy o waith, griddfanna'r llanw ar y glannau, ac wyla rhaeadrau a nentydd ar y llechweddau am waith, a dylai addysg fod yn fwy uniongyrchol, pa fodd i ddeall natur a'i defnyddio, felly nerthoedd ysbrydol, deisyfant am eu defnyddio, a rhaid i'r eglwys wrth weddi, gwasanaeth, a chariad i ddod o hyd iddynt.

Mae Duw yn aros i ni ddod ymlaen. Rhaid iddo wrthym, ac wrth ein gweddiau.

Pa le y mae mwyaf o gariad: Pa un ai yn yr eglwys ai yn y byd Os yn y byd, yno y mae Crist!

Peidiwch cweryla am yr enedigaeth wyryfol, eithr awn ar ein gliniau yn yr Efengyl yn ôl Ioan, i ofyn am fedydd cariad Crist. Nid gwahanol ddarlleniadau o Eseia yw'r pethau pwysicaf, ond yfed o ysbryd y Groes. Gadawer i ni ganiatau i bob un ei ryddid barn ynglŷn ag awduraeth llyfrau'r Beibl, a gwahanol ddarlleniadau ac athrawiaethau, ond gadawer i ni oll blygu yn ymyl y Groes,—a thra byddom ni yn ymyl y Groes, bydd y pynciau dyrys a dadleugar yn setlo'u hunain. Syniadau am y gwirionedd. yw'r athrawiaethau amryw, ac nid y gwirionedd ei hun. Awn at y gwirionedd ei hun. Nid pentwr o syniadau sy'n bwysig ond ysbryd wedi ei fedyddio ag ysbryd Crist—ei fedydd tân Ef. Efe a'ch bedyddia chwi â'r Ysbryd Glân ac â thân."

Dysged yr ieuanc diwylliedig, beidio crlid yr hen, a dysged yr hen bobl oddefgarwch ac amynedd gyda'r ieuanc nwyfus,—a gadawer i ni ddod yn un mewn ysbryd gwasanaeth a chariad. Undeb yr ysbryd a chwlwm tangnefedd.

Rhaid i'r fundamentalist beidio a bod yn erlidgar, a rhaid i'r esboniwr gwyddonol fod yn addolgar ei ysbryd; y mae y naill a'r llall yn colli'r ffordd, pan yn colli ysbryd cariad. Gyda chariad Crist yn y galon, ni ellir parhau i amau gonestrwydd y pregethwr cyffredin, dim ond iddo lynu at ei neges gadarnhaol a gadael llonydd i amheuon min y ffordd, ac fe ddeuwn yn un er i ddiwylliant y naill ragori llawer ar y llall—deuwn yn un mewn diwylliant ysbryd, a'r un cariad gennym. Hyn a'n galluoga i fod yn daer, a dal ati, o hyd—fel y wraig a'r Barnwr Anghyfiawn—dal ati nes syfrdanu'r byd." Bu farw, yn ddiweddar, hen frawd ffyddlon yn Earlstown—aeth at foneddwr i ofyn am dir i adeiladu capel—gwrthodwyd ef. Aeth wedyn eilwaith a thrachefn, llwyddodd y pedwerydd tro ar ddeg. Dywedai Mr. Collier, Manchester, iddo alw ddeunaw o weithiau gyda pherson neilltuol i'w gael i'r addoliad—llwyddodd y pedwerydd tro ar bymtheg! Dim ond cariad a rydd daerni fel hyn.

Wel, "Ewch a phregethwch ".

Mae'r gwir bregethu yn bwysicach na iaith, huawdledd, diwinyddiaeth, llyfrau—yn bwysicach nag esboniadaethyn bwysicach na'r Hen Destament—ac yn bwysicach hefyd na'r Testament Newydd, fel llyfr. Bu'r Eglwys foreol fyw am gan mlynedd heb y Testament Newydd.

Pa beth oedd ganddi: Y Crist byw, a hwnnw yn cael ei bregethu. Y Crist byw, a phregethu Crist byw, dyna fu'n sefydlu yr eglwys Gristionogol—nid llyfr na llyfrau,a dyma fu yn ei chynnal ar hyd y ganrif gyntaf; a rhaid cael hyn o hyd. Ni wna'r Beibl y tro yn lle Duw, na'r Testament Newydd y tro yn lle Crist—a phregethu Crist.

Dechreuwyd gyda Christ byw—a thystion o'r Crist byw. Rhaid wrth hyn o hyd, "a ninnau ydym ei dystion Ef". Soniai Mr. Miles, Aberystwyth mai box oedd yr hen bulpudau yng Nghymru—hynny yw—witness box. Un wedi gweled Crist, ac yn barod i dystiolaethu hynny. Yr ydym i gymryd ein llw ein bod yn adnabod Iesu Grist—ein bod wedi ei weled a'i glywed. Yr ydym i fod yn gyfryngau iddo Ef i ymddangos—a llif o'i gariad Ef drwom ni yn llifo i'r byd.

Neges—ni wna paratoad manwl y tro yn lle neges, na myfyrdod mawr, na llais soniarus, nac esbonio medrus, na iaith flodeuog, na syniadau prydferth, na'r gelf o bregethu; ni wna'r un, na'r oll ohonynt y tro yn lle neges. Eithr gyda'r neges iawn, a'r ysbryd iawn i'w dweud, yna saif pregethu yn hollol ar ei ben ei hun, ac yn anfarwol byth; canys golyga gyffyrddiad personoliaeth santaidd â phersonoliaeth arall ac â chymdeithas, yr hyn sydd yn hollol wahanol i arawd neu lyfr. Cyffyrdda â haen ddyfnaf y galon. Saif yn hollol ar ei ben ei hun.

Dywedodd cyfaill wrth Dr. Jowett, pan fu rhaid iddo ddechrau lleihau ei waith fel pregethwr—"you can give your message in writing ". No meddai Jowett," my work is preaching". Llosgodd yn gynnar—llosgodd yn nhân ei waith!

Yna wedi taro ar ein neges, ein dyletswydd yw ei dweud a'i gwneud, gan wrthod torri'n calon. Na rodder gormod o bwys ar dyrfa fawr, y mae prif negeswyr y ddaear wedi cyflwyno eu neges i'r ychydig. Gadawyd y Gŵr a ddaeth â'r newydd gorau erioed i'r byd-do—gadawyd Ef yn unig". Na fydded i lif cymdeithas wrth ymdorri i gyfeiriadau ereill beri i ni ildio—tra dalio ein nerth. Dioddefwn ambell saeth a siom yn fodlon iawn. Cafodd Ef ei "holi drwy fflangellau "—ffordd go ryfedd o holi—drwy fflangellau. Nid yw'r fflangellau hyd eto wedi gorffen pydru. Atebwn hwy â chariad. Deisyfwn yn gyson am gariad i lywodraethu ein holl ymddygiadau, am mai ein gwaith yw cyhoeddi yr enw rhagorol, yn ei ysbryd Ef. Mae'r gwaith yn fawr, a'r gweithwyr yn anaml, gweddiwn am i Arglwydd y cynhaeaf anfon gweithwyr i'w gynhaeaf. Amlwg yw, bod arno eisiau ein gweddiau. Maent yn gymorth iddo Ef i anfon ei weithwyr. Ond cofiwn mai Efe biau'r cynhaeaf. Na phryderwn am y cynhaeaf. Ein gwaith ni yw hau, "y medelwyr yw yr angylion ".

Mae'r oes yn galed ac anodd, yn fydol a materol. Ond fe wynebodd apostolion Crist ar oes cyn galeted â hithau, a chaletach. Plant ieuengaf yr Apostolion ydym ni. Wynebasant hwy ar garchardai, erlidiau, a marwolaethau. Na rwgnachwn, os ydym am fod yn blant i'n tadau. Ofnai y Parch. Hugh Price Hughes nad oedd yn was iawn i Grist am nad oedd erioed wedi bod yn y carchar. Ceisiwn roddi ein hunain mewn gweddi syml, yn eiddo i Dduw a'i Grist Ef" Arglwydd defnyddia fi yna deued a ddel.

Ymddiriedodd yr Apostolion yng Nghrist ac ymddiriedodd Crist ynddynt hwythau. Cofiwn fod gan Grist ymddiriedaeth ynom ni.

ynom ni. Yr ydym ni yn ymddiried ynddo Ef—y mae yntau yn ymddiried ynom ninnau. Yr ydym yn credu yn Nuw, ac y mae O yn credu ynom ninnau. Yn yr ymddiriedaeth ddyblyg hon gallwn yn hyderus eto ddisgwyl am un o ddyddiau Mab y Dyn.

Pa fore hoffem weled yn torri ar y ddaear? Bore heb ryfel Ie. Bore heb eisieu bara ar neb? Bore heb gynnen rhwng dyn a dyn? Bore brawdgarwch a chariad yn uno cymdeithas yn un darn ger gorsedd Duw? Ie.

Ond cymered y ffurf a fynno—bore un o ddyddiau Mab y Dyn. I osod ein hysbryd yn ei le, a'n tywys i'r gwirionedd. Gadawer i ni godi ein llygaid tua'r nef a dweud gyda Difinydd Patmos, yn wir tyred Arglwydd Iesu ".