Gardd Eifion/Dyfodiad W Vaughan, Ysw, o Nanau, i'w oed
| ← Anerch Syr Joseph Huddart, Bryncir | Gardd Eifion gan Robert Williams (Robert ap Gwilym Ddu) golygwyd gan William Williams (Caledfryn) |
Anerch yr Awen → |
DYFODIAD ROBERT WILLIAMES VAUGHAN, YSW.,SEF
Unig Fab ac Etifedd Syr Robert Williames Vaughan, A S., NANAU, YN MEIRION, I'W OED,
MEHEFIN, 25, 1824
Hawddamor, caed tymor teg,
I hael waed, Hywell[1] wiwdeg;
Dyn aur frig, o dyner fron,
Yn enw mawr, Nanau Meirion;
Marchog yw, yn mreichiau gwr,
A'r lawn dad o'r hen Dewdwr;[2]
Syr Robert, oeswr hybarch,
Ab Gwilym hyf peryf parch:
A fu wychach ab Fychan,
I'w eurawg lys, a'i wraig lân?
Dau gymar hygar eu hoes,
Da anwyl eu dwy einioes;
Llyna lys a llawen wledd,
Farwnawl ddifyr anedd.
Yn yr haf hwn synwn sydd
Oll ini yn llawenydd;
Daeth ei un mab o faboed,
A'i lon aer i'w gyflawn oed;
Maen coron yw, mewn cariad,
Yr un dyn ar enw ei dad.
Henffych haf am a gafwyd,
Haf ein iach Fehefin wyd;
Meirion o'i mawrion y med,
Seneddfawr dwysen addfed:
Rhowch eich llaw, chwi teirdd llawen,
Ganoedd o wyr Gwynedd wen;
I Nanau heirdd gangau gwydd,
Dylifwn ein dail ofydd;
Graddwn glod, gwrdd awen glau,
Eneiniwn frigyn Nanau;
Addurnwn oll ei ddiwrnod
A'n herddygan glân o glod.
Tanau a chlych, seinwych si,
A ganant ei ddydd geni;
Bydd tyrfau pelau pylor,
Sain rydd o fynydd i tôr;
Rhyw wawl certh ar ael y cwm
Effro ar ben Moel Offrwm;[3]
Twr o dân yn taro dydd,
Goleuadau o'n gwledydd:
A lluwch pŷg tebyg at hyn
Cadwynawg yn cydenyn;
Fflamau certh, cydnerth eu cair,
A gwyd uwch ben y Gadair;[4]
Tref Ddolgellau'n seiniau sydd,
A'i gwên lon gan lawenydd;
Orhoian, ar ei heawl,
Rhoir ŷch rhost yn fost o fawl!
Ei banllef 'hed i Benllyn,
Tery'r llais at oror Llêyn;
Ninau'n eigion Eifionydd,
Atebwn, dyblwn y dydd;
Swydd Fflint wych, a Dinbych deg,
Hynodant hyn o adeg;
Blaenion Môn a phob maenawr,—
O Gaerludd daw gwyr i lawr,
Fis Mehefin, gwin yn gwau,
Yn Enwad Ifor Nanau;
Difyr, a hyfryd yfant,
Ei lwydd gwych, ar wleddau gant;
Pob cyrion o Feirion fawr,
Bywlonant yn eu blaenawr;
Cyflawnir dodir y dydd,
Draw i gof oes dragyfydd.
Syr yw ei glyw,—seren gwlad,
Ti yw arglwydd[5] ein teirgwlad;
Tŵr i bawb—poed hir y bo'ch,
Barwnaidd mae bri ynoch;
Gwrol, i'r gwrol gwiwradd,
Ac isel, i'r isel radd;
Pum llew[6] didrano yn prancio
Ar fŷs aur drwy ei faes o,
Asgre lân, llon faranedd,
Yn myd diogel a'i medd
Yn ei anedd bydd gwleddau,
Syber hyn, fis i barhau;
I'r gwych a'r gwael mae cael cêd,
Lles gwron—llys agored.
O syllir ar Gaswallawn,
Ei wledd fu rodd lwyddfawr iawn,
A'r llu yn ngwledd fawr Lleon,
Parhaus hyd y pery sôn;
Ond er hyn, diau y rhawg,
Mwy orchest i'n wledd marchawg;
O'th wydd di, Dewi deuaf,
Canwn i hwn cenin haf;
Bo i'n talaeth benteulu,
Hil Bleddyn ab Cynfyn[7] cu;
Hil Llywarch, ys hybarch son,
Trwy fwyniant, o Ryfonion;
Hil Madog oludog lan,
Cu degwch, ab Cadwgan,
At oediawg hâd clodadwy,
Cawn Gynfrig Meirig a mwy;
Trom aur wisg tramawr o werth,
Cadeiriawg y caed Iorwerth;
Dynodir tra cenir can
Rif achau Ynyr Fychan;
Mae llinach fawr Meillionydd
Llŷn, ar gael, llwyn aur o'u gwydd;
Etwa i lys Hengwrt lân,
Dof i achau, da Fychan;
A'r mwynwaed yr ymunodd
Hywell[8] o Rug hael ei rodd;
At Lanrwst, hylon yr af,
Yno Salsbri a enwaf;
Mwyngof Ynys y Maengwyn,
Deil y gwaed, a'r Dolau Gwyn;
Cawn dras y Rhiwlas o'r had,
Gwrolaf—gwyr o alwad.
A bydd hen Olewydd,—Lwyn
I'w cael yn Ystym Colwyn;[9]
O du ei fam ddiamhur
Gwelwn ei barch—galon bur,
Mae'n llyw addfed mwyn llwyddfawr
Yn disgyn o Fostyn fawr:
A hyddoeth hil Gloddaith hen
Gellawg a Bodysgallen;
Bodidris a ddewiswyd,
Orau llys, hen Dudur Llwyd;
Talhenbont, o hil iawnbarch;
Uniawn ben, Einion a'i barch;
Corsygedol a folant,
Cors freiniol Gedol i gant;
Canwyll aur yn cynal llys
Yw llins Osbwrn llawn hysbys;
Llyw hirlafn Castell Harlech,
Twr Collwyn[10] fawr, uwch llaw'r llech.
Yn oes haul, ni noswylia
Nanau deg o'i hen enw da;
Rhoir gair mawr i'r gwr a'i medd,
Rhad hefyd, i'r etifedd,
Ein brodyr a'n bri ydyw.
Gem yr oes i Gymru yw;
Sieryd hwn hefyd ein hiaith
Un enwog a ni'n uniaith;
Dyn o rym da iawn ei wraidd;
Cu ŵr ifanc arafaidd:
O'r henwaed mwyn yr hanyw,
Ein llawen ddyn lluniaidd yw;
Tawelwch ieuenctyd diludd,
Swrn o rôs ar ei wen rudd;
Henssych hwyl anwyl unwaith,
Tair oes i hwn at dri saith:
Rhag unrhyw ymddirywiad
Poed prydlon y delo'n dad:
Na welo, Gymro ar gil,
Anhap i un o'i epil:
Ogyfuwch bo'r mab gwiwład,
A'i gefnog odidog dad:
Hwn heb loes, fal yr hen blaid,
A ddalio'n gefn ei ddeiliaid:
Ufuddfab etifeddfawr,
Ei enw fo ar Nanau fawr.
Yn ol dydd ei anwyl dad,
A duwiol ymadawiad,
Yn ei swydd da y llwyddo,
Ardderchog farchog a fo;
Nanau dan ei hen winwydd,
O farchog i farchog fydd:
I'w ran y bo hir einioes,
Llaw Dduw da llwydded ei oes.
Nodiadau
[golygu]- ↑ Hywel Dda, ab Cadell, ab Rhodri Mawr, &c trefnwr canmoladwy ar gyfreithiau Cymru.
- ↑ Tewdwr Mawr, sef tad Rhys ab Tewdwr, &c o'r hwn yn wreiddiol y mae teulu Nanau ar un ochr yn tarddu
- ↑ Enw y Foel lle y llosgwyd y goelcerth gerllaw Nanau.
- ↑ Cader, neu Gadair Idris.
- ↑ Gwybydded y darllenydd fod arglwyddiaeth gynt yn perthyn i Nanau, o'r hyn lleiaf er amser Cadwgan, oeddutu 1125 Cadwgan ydoedd dad Madog, a'i fam Gwenllian, merch Gryfudd ab Cynan, Tywysog Cymru, &c. Madog ydoedd dad Ynar Fychan; Mг. Robert Fychan o'r Hengwrt oedd y deuddegfed yn disgyn yn y llinach o'r dywededig Ynar Fychan. Edr. Debrett
- ↑ Ei arfau (arms). Asgre lan, diogel ei pherchen.
- ↑ Bleddyn ab Cynfyn, ab Grwystan, ab Gwrydyr, ab Lles Llawddiog, ab Ednyfed, ab Gwnen, ab Gwinog Farf sych, ab Ceidio. ab Corf, ab Cynog, ab Teganwy, ab Teon, ab Gwineu, Deufreuddwyd, efe oedd dywysog Cymru yn y flwyddyn 1068 Cyfrifir ef yn llyfiau yr achau, fel y penaf o bum llwyth brenhinol Powys, &cDywedodd an o'r hen feirdd fal hyn,
"Bleddyn ab Cynfyn bob cwys,
Ei hun, biodd, hen Bowys" - ↑ Dafydd ab Meirig o Nanau a briododd Elen, merch Hywel ab Rhys, o Rug, &c.
- ↑ Y diweddar Syr Robert Hywel Vaughan a briododd Ann, merch Edward Williams, Ysw., Ystym Colwyn, swydd Drefaldwyn, yr hon oedd fam y presenol Syr Robert Williames Vaughan, Barwnig, Nanau, &c.
- ↑ Collwyn ab Tango, ab Cadfael, ab Lludd, ab Beli, ab Rhyn, ab Maelgwn Gwynedd, a adgyweiriodd Gastell Harlech, ac a'i galwodd ar ei enw ei hun, Twr Collwyn, yr hwn o'r blaen a elwid Twr Bronwen, yr hon, ond odid, a'i hadeiladodd Ei arfau, yn y pymtheg llwyth, yw tri llestr arianlliw yn y maes du, a chwpl rhyngddynt, neu Fywell wen. Ei arglwyddiaethau oeddynt Lleyn Eifionydd, ac Ardudwy, Meirion.