Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol I/Tymestl Nos Galangauaf

Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol I

gan Owen Wynne Jones (Glasynys)

golygwyd gan Owen Morgan Edwards

TYMESTL NOS GALANGAUAF, 1861.
WRTH GROESI'R TRAETH MAWR.

YNG ngherbyd y gwynt, yn gwneuthur eu hynt,
Mae mil o ellyllon ystyfnig a chreulon;
Ymwibiant drwy'r nwyfre yn gynt, yn gynt
Na mellt yn ymsaethu;—a'r daran yn traethu
Maint eu cyflymder ar balmant y nef;
Och! ddolef echryslon, y damniol ellyllon,
Yng nghlustiau'r awelon,—mae'n aethus eu llef!
Pob ellyll a ferchyg, ei ffrwyn ydyw rhyfyg,—
Ar antur gythreulig, gan sarnu y byd;
A chlywir eu crechwen yng nghrochwaedd pob elfen,
Nes wyla'r nef lawen yn drymglaf ei bryd.
Mae'r cwch ar y môr, a'r tonnau yn gor,
Yn rhuo,—" Pa beth fydd y diwedd?"
Pob moryn mewn gwawd yn galw ei frawd,
Gan ddangos mor dlawd ydyw mawredd;
Ymgodent, disgynnent, yn lachiol ymluchient,
Sisialent, sain—floeddient, croch—lefent yn chwyrn;
Yr ewyn glafoeriog, o'u genau cynddeiriog
A guddiai eu gwyneb,—a liwiai eu cyrn!

Rhwng y tonnau, gwelwn bennau,
Ac agweddau damniol lun;
Rhai'n mingamu, rhai'n dylamu,—
A gwelwn gadwyni gan ambell un!

Y cwch a ddirdynnid, ei ochrau a wesgid,
Ac yntau fel basged—i fyny, i lawr;
A'r corwynt yn chwerthin wrth lusgo y ddryghin
A minnau yn iwin am fywyd yn awr.
Ysgytid yr hwyliau—fe 'u rhwygid yn ddarnau,
Fe felid yr hwyliau fel priciau diwerth;
Yr ymchwydd mawr drwyddo yn brochus gyforio,
Ymlafnai'n ddiflino er dangos ei nerth.
Nid oedd dim ond boddi,—Ha! dyma ni'n soddi,—
Mae'r enaid yn toddi fel eira wrth dân,—
Mae angau gwynebddu o'm blaen yn daneddu,
Mae'n gwgus 'sgyrnygu! Ond ust, dyna gân!
O flaen fy ngolygon, canfyddwn ryw dduon,
Aflunaidd ellyllon yn rhythu eu safn;
Pob un, a gwerdd ganwyll, a'i goleu yn dywyll,—
A'u hagwedd mor hydwyll; yn cludo hen gafn,
Ac ynddo ryw ddarnau o'r pwdr ysgerbydau,

A wneir yn domennau yng ngheule y braw;
Ysgrechient, ysgrechient, O! nadau hwyn' udent,
Pob un a fforch driphig fel ffon yn ei law.
Mi welwn ymhellach,—hen rosdir gwlyb, afiach,
A'i olwg yn hyllach a drycach na'r Drwg;
A Glyn Cysgod Angau, a'r afon ddwfn—byllau,
A welid o hirbell dan gwmwl o fwg.
A miloedd o ddynion yn debyg i feddwon,
Yn syrthio yn wirion, yn codi drachefn;
A myrdd o fwystfilod, a llu o wiberod
O'u cwmpas yn barod,—blith draphlith ddi-drefn!
O! ingoedd a phangau? Yng Nglyn Cysgod Angau,
Mae dechreu diddiwedd y gwaeau diball;
Drws uffern boeth—wynias, cartrefle galanas,
Porth cadarn y Gwanas a geidw y Fall!
Cordeddai y fflamau o gwmpas y creigiau,
Nes boddi'r oernadau yn nherfysg y tân;
Ond er yr holl ruo, fe glywid yn suo
O'r tyno cyfagos swn telyn a chân.
Tu draw i'r wal wynias mae'r erch Fall gyrcheirias,
Y fangre lle cosbir pob gwrthun di-ras;
O! olwg i'n synnu, y diafliaid yn tynnu
Rhyw luoedd i fyny i'w gwneuthur yn das;
A chorniog gythreuliaid yn poeni'r trueiniaid,
Gan wawdio'u hochenaid a'u bwrw i lawr;—
I lawr i waelodion yr annwn echryslon,
I lawr i goluddion yr Abred drwg sawr.
Yng nghanol bwystfilod yn llarpio'n ddiddarfod,
Yn marw heb farw, dan orfod ymddwyn,
Mae miloedd o ddynion yng ngwlad yr ellyllon
Yn derbyn pob gwawdion, yn ateb i'w cwyn.
Gwyrddlasrwydd siglennydd, a llifddu afonydd,
A chopa pob mynydd, yn olwyth o dân;
A'r wybren yn dorchau o fwg; a rhyw fforchau
Yn gweu yn ddiflino gan falu yn fân
Bob peth a gyffyrddent, ac yna ail gasglent
Y briwsion—a phobent y cyfan drachefn;
Y Llid yno'n hofran, a Dial fel cigfran,
Yn mynnu gwneyd cyfran o bopeth yn rhydd;
Yr anhrefn yn marchog erchylldra cynddeiriog,
Heb obaith i'r euog am funud o ddydd.

Mae'r cwch yn ystumio, a'r dwr yn dod iddo,—
Mae'r cychwr yn wylo; clyw weddi'r di-ffydd!
Mae ereill yn gwaeddi, a'r môr yn pystodi
Gan watwar eu hoer-gri—"O! na bae yn ddydd."

Mae'r eneth yn marw o blegid mor arw
Yw bryniau o donnau o'i chwmpas sy'n bod,
A'r llencyn penfelyn yn gofyn munudyn
I roddi i'w Grewr ogoniant a chlod.
Ond clywaf ryw swnio,—ai angel sy'n pyncio?
A'i swn tragwyddoldeb sy'n awr ar fy nghlyw?
Mae'n llawn o lawenydd y nefol awenydd—
"Dihangol yw 'th fywyd, mae 'th Dad wrth y llyw!"
Tawelodd y cyfan. Y dymestl aniddan
A gysgodd fel baban ar fynwes ei fam;
A'r môr a'i wyllt donnau beidiasant â'r glannau;
Darfyddodd y cynnwrf cyn gorffen y cam.
Y cantor a glywyd oedd lodes fach fochlwyd
Yn rhoddi ei bywyd yn dawel i'w Duw;
Fe wyddai yn burion am Lyw yr awelon,
A chanai'n gysurlon—"Mae Nhad wrth y llyw."

Nodiadau