Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol I/Y crwydryn

Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol I

gan Owen Wynne Jones (Glasynys)

golygwyd gan Owen Morgan Edwards

Y CRWYDRYN.

PWY na theimlai dros y crwydryn,
Druan llwyd a gwael ei wedd;
Byw y mae mewn ofn a dychryn,
Fel yn chwilio am ei fedd;
Cartref nid oes gan y truan,
Ochr y clawdd neu war y ffos
Yw ei annedd oer aniddan,
Mynych cysga ar y rhos.

Adyn egwan, cyfaill angen,
Pan yn teithio tref a llan,
Crefa beunydd am elusen,
Dywed fod ei gorff yn wan;
Traetha'n hyawdl ei ddigwyddion,
Sonia am yr amser gynt;
Prysur egyr dôr ei galon,
Pan yn henwi'r rhai nid ynt.

Anian arno fydd yn gwgu,
Ni ddug anrheg yn ei llaw;
Yntau'n flin, bron a llewygu,
Wedi crwydro yma 'thraw;
Dillad tyllog, gwedd anwydog,
Gruddiau pantiog, gwargam yw;
Ei ddau gydyn hir—fain melyn
Ydyw'r oll a fedd i fyw.

Pan fo'r dymhestl yn ymwylltio,
A'r elfennau'n llawn o fraw;
Natur fwyn yn dwys ochneidio,
Wyla'n flith ddefnynnau gwlaw;
Uda'r gwynt ymhlith cymylau,
Cria'r awel yn y coed,
Rhuo'n groch wna y taranau,
Sigla'r ddaear dan ei droed.

Una yntau ei ruddfannau,
Dwed ei gŵyn yng nghlust y gwynt;
Gylch ei wyneb hefo'i ddagrau,
Sych ei ruddiau—gwelw ynt;
Mynych hed ei feddwl gwibiog
At ei hen gyfeillion gynt;
A phryd arall mynna farchog
Cantau'r nefoedd yn ei hynt!

Pan yn crwydro dros y mynydd
Llefa gyda siriol fryd,
"Dyma ffrwythlon eang ddolydd,
Pwy fesura'u lled a'u hyd?"
Gan drafaelio cylch y gorwel,
Llinyn mesur arno ddyd,
A dolefa wrth yr awel,
"F etifeddiaeth ydyw'r byd"

Er na fedda, druan croenllwm,
Led ei law o'r ddaear faith,
Cwyd ei lais yn erbyn gorthrwm,—
Mae ei galon yn ei waith;
Gŵyr gyflogau y seneddwyr,
Gŵyr y ddyled wladol drom
Caled gura segur-swyddwyr,
Gyda ffrewyll eiriau ffrom.

Ond y truan, fel y ddeilen
Grin yn Hydref, syrth i lawr,
Ac anadla 'i enaid trylen
Gydag awel lem y wawr;—
Cyn y bore a y crwydryn
Draw i fyd o wae neu hedd—
Gwlith y nos a ylch ei gorffyn,
Yna disgwyl am y bedd.

Derfydd am ei boen ddaearol,
Derfydd ei dylodi mawr,
Derfydd cynni ingoedd marwol,
Derfydd popeth—daeth eu hawr!
Ceiff y crwydryn arch heb amdo,
Ceiff ei gladdu megys "brawd,"
Ceiff dywarchen werdd i'w guddio,
Dyna ran y crwydryn tlawd.

Dan yr ywen werdd ganghennog
Mae ei fedd yn dwmpath glas,
Arno tyf blodionos gwridog,
Anian hyd-ddo sydd ei gras;
Angof uwch ei ben a gysga,
Ond yr awel leddf ei nawd
Hwyr a bore a chwibana
Alar gerdd y crwydryn tlawd.

Nodiadau