Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol II/Golygfa ar yr afon

Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol II

gan Owen Wynne Jones (Glasynys)

golygwyd gan Owen Morgan Edwards

GOLYGFA AR YR AFON.
(ALEGORI.)

MAE cychod ar yr afon yn araf lithro i lawr,
Rhai bychain destlus, eraill mwy, a llawer o rai mawr.
Fe dynnodd un fy sylw yn fwy na'r lleill i gyd,—
Nis gwn paham y denodd hwn mor llwyr fy ngwibiog fryd;
Ymlithrai hyd y tonnau, fe ddawnsiai hyd eu brig,
Fel adar llon, foreuddydd haf, hyd flaen y werddlas wig.
Yr afon oedd mewn mannau i gyd yn greision gwyn,
A chwyrnai'n uchel—rhuthrai 'mlaen, gan fygwth bro a bryn.
Ond ar ol dangos ennyd ei nerth a'i hanian hyf,
Llonyddai'n raddol, fel rhyw gi, er chwyrnu wedyn llyf
Yn dyner law ei elyn, a gorwedd yn ddidrwst;
Cyffelyb hithau; cysgai'n drom yn ymyl ffrydle 'i ffrwst.
Ni welid ar ei gwyneb ddim ol un gribog don,
A'r blodau wenent ar eu llun oedd dan y dwfr, yn llon.

Pan welais yn y crychias, y cwch, fel dyn mewn lluwch
Yn cael ei guddio gan y plyf, a'r corwynt rhoch ei ruwch
Yn rhewi gwisg am dano,—pur debyg oedd y cwch
Pan gleddid ef yng nghanol llif glafoeriog tonnau trwch.
Dolefais," Wedi colli! fe suddodd, druan bach!"
Ar hyn, pa beth a welwn draw, yn hwylio'n ddigon iach,
Ond ef, y cwch a gollais,—aeth drwy'r rhyferthwy certh,
A llithrai 'mlaen, a'i hwyl ar daen, dan arolygiad nerth
Ar hyd y llifddwfr gloew, a'i gysgog yn y dwfr
Ddanghosai'n eglur wers o bwys, sef "paid a bod yn llwfr."
Ond cyn pen hir fe safodd,—ni chwimiai o'r un fan,
Er rhwyfo'n galed, yno 'roedd, ymhell oddiwrth y lan,
Ar faesle yn yr afon, yn glynu yn y llaid,
Ond o'r diwedd aeth yn rhydd, ac yna fel ar naid
Cadd ddyfnder. Yna hwyliodd o'm golwg tua'r môr,
A'r cychod eraill ar ei ol yn mynd yn hwyliog gôr.
Ond mynych byddai anffawd, ai'r naill ar draws y llall,
Gwrthdrawai rhai heb hidio dim, na malio, mwy na'r dall
Pan ddigwydd iddo daro yn erbyn pren neu faen,
Ni etyl hynny ddim o'i flys na 'i awch i fynd ymlaen.
Cyffelyb yr olygfa! difethai'r naill y llall;
Ar draws eu gilydd rhedeg wnaent yn filain a diball.

Draw, draw, fforchogai'r afon,—y ffrydlif aeth yn ddwy,
A'u creigiau wasgent uwch ei phen, gan fygwth mwy na mwy.
Ond megys rhwng dwy agen, dirwynent am y môr,
Ac wrth ymddirwyn rhoddent gerdd alarus gylch y ddôr.
Un ffrwd oedd loew landeg, a'r llall oedd ddu a hyll,
Ond ar eu gwyneb cychod geid o amryw faint a dull,
Rhai cychod aent yn hyfryd ar hyd y ffrydlif lân,
A'r tonnau wrth eu cludo draw a swnient felus gân.
Ac eraill, fel o'u hanfodd, a droent i'r aswy ffrwd,
Y ffrwd a guddid yn barhaus gan ortho tew o rwd,
A chollid hwy yn ebrwydd, ac anghof trwm ei law
Afaelai ynddynt fel ei ran, ar draeth y byd a ddaw.
Ond gwelaf eraill gychod, a'r cychwyr glân eu moes
Ar ben pob hwylbren gosod wnant y faner wen a'r groes.
Maent hwy mewn pur ddedwyddyd yn canu alaw lon,
Wrth nesu tua'r hyfryd wlad, wrth fynd o don i don.
Y cwch a welais gyntaf, cyrhaeddodd ben ei daith,
A chadd fynedfa helaeth iawn i'r porthladd eang maith;
Glaniasant oll dan ganu hen gerddi'r afon ddofn,
Ond llyncai'r llon y lleddf yn llwyr oherwydd darfu ofn,
Ac yn y cartref newydd, mewn digyfnewid oes,
Fe chwifia anfarwoldeb pur y faner wen a'r groes.

Nodiadau