Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol II/Lleucu Llwyd

← Y rhosyn boreol

Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol II gan Owen Wynne Jones (Glasynys) golygwyd gan Owen Morgan Edwards

Arthur Llywelyn →

LLEUCU LLWYD.

LLEUCU LLWYD ydoedd rian dlos, gariadus, o Bennal, swydd Feirion. Ei phrydferthwch ceindlws a hudai lu o gariadon i gynnyg eu hunain fel rhai cymwys i gadw ei serch; ond o bawb, yr un a gaffai ei sylw ydoedd Llywelyn Goch ap Meurig Hen. Ei thad ni fynnai mo'r bardd yn ddyweddi i'w anwylferch, ac nid oedd unpeth yn ormod ganddo i'w wneyd er mwyn lluddias y garwriaeth. Ond efe oedd y dyn drwy'r cwbl. Rywbryd aeth Llewelyn i'r Deheudir i roi tro, a chlybu tad Lleucu iddo fyned, a phenderfynodd dorri'r cariad ryngddynt. Un prydnawn hir felyn tesog, daeth at ei ferch, a dywedai wrthi fod Llewelyn Goch wedi priodi yn nhir y De; pan glywodd hithau hyn, syrthiodd mewn llewyg, ac nis dadebrodd mwy. Pan ddaeth Llywelyn adref, a deall yr anffawd flin, canodd un o'r galaethau mwyaf teimladwy a thorcalonnus. Y mae cofnod am y rhian yn eglwys Llaneurgain fel tystiolaeth a rhybudd i rieni o ddiysgogrwydd cariad, a'r perygl o gynnyg ei dorri gyda moddion anghyfreithlawn. Gwel "Jones's Bardic Museum," "Enwogion Cymru," a "Geirlyfr Owen Williams," &c.

I.
AR lan afon Dyfi eisteddaf yn unig
I lunio rhiangerdd is glaslwyn tawelfrig,
Lle chwery'r awelon rhwng blagur a blodau,
Lle teifl y gwigoedd eu hynaws gysgodau,
Lle sua y gwenyn eu canig awenol,
Lle'r hidla yr adar eu hodlau perswynol,
Lle'r hulir y dolydd gan wyllt—ddail a meillion,
Lle dawnsia mân donnau y dyfroedd tryloewon,.
Lle'r afon arianliw fel neidr a ddolenna,
Lle'r crinllys a'r briall pob torlan addurna,
Lle clywir gwyryfon ar laswawr wrth odro
Yn uno â'r bugail eu cerddi diguro;—
Pa fan mwy dymunol i dynnu darluniad
O'r feinir a syrthiodd yn aberth i gariad?

II.
Is bedwen lâs un bore teg,
Y gwelwyd dau, heb galon freg,
Yn adrodd eu teimladau mwyn;
A'r feinwen weithian draethai'i chwyn.
Cyd-ryddgymysgent alaw leddf
Ag acen bêr eu serch wrth reddf;
Galaethant effaith gofid du,
Yn llenwi'r byd âg aethau lu;
Cusanai'r ddau. Pa beth mwy hardd
Na gweled mun yn caru bardd?
O'u deutu gwenai'r briall têr,
A'r rhosyn gwyllt aroglai'n bêr,

Y crinllys mân a'r clychlys gwiw,
A'r llygad siriol tlws ei liw,
Addurnent lawrlen werdd y fan
Lle mynnai cariad wneyd ei ran;
Y bardd a wasgai law y fun,
A hithau'r lili deg ei llun
Estynnai gusan ar ei fin
Melusach fyrdd na'r puraf win.

Ynghwr y llwyn ysguthan lwyd
A lefai'n brudd yn llawn o nwyd;
Dylluan frech o'r ceubren hyll
Ysgrechai fel yn oriau'r gwyll;
Y prudd—der daenai dros y fan,
A darogenid drwg i'w rhan;
Ond codai serch—llewyrchai'n gu
Ei belydr ar y ceunos du.

Mae swyn mewn serch a huda'r fron
I fyw ar seigiau cariad llon.
Llewelyn Goch ap Meurig Hen
Fel hyn yn fyr a draetha 'i len,
Sef canu'n iach wrth fynd i ffwrdd,
Mewn hyder y caent eto gwrdd;
Fel hyn, a'i lais yn llawn o nwyd,
Y canai gerdd i'w Leucu Llwyd;—

"O fy anwyl Leucu Llwyd,
Harddach fyrdd na'r manod wyd.
Er maint yw urdd y lili wen
Pan fydd y gwlithos ar ei phen,
Mae gwên dy wyneb, feinwen deg,
Yn dlysach na'r holl flodau chweg,—

"Dy fanwallt aur—dy dalcen can—
Dy lygaid glasliw—dwyrudd, man
Lle chwery'r gwrid yn brid a hardd
Fel rhosyn coch ynghwr yr ardd;
Dy ddannedd mân, a'th wefus bêr—
Dy en ireiddgron sydd yn dêr.

"Yr wyt yn hardd a theg dy lun,
Yn arlun byw o serch ei hun,—
Y dlosgain rian—harddach fyrdd
Dy olwg di na'r gwanwyn gwyrdd;
Mae yn fy nghalon bictiwr gwir
O honot ti, fy nuwies glir.

"Dy ddiwair drem, O forwyn hardd,
Sydd wedi swyno bryd y bardd;
Dy amsang sionc, fel ŵyn ar fryn;
Dy lais fel alarch ar y llyn;
Dy gŵyn fel gwen golomen fach—
Tydi sy'n cadw 'm bron yn iach.

"Mae swyn yn wir ym mriwiau serch,
O! gwyn ei fyd a gân i ferch.
Gwyn fy myd, fy nghalon gwyd
Wrth feddwl am fy Lleucu Llwyd;
Fel rhed yr afon ar i lawr

Y daw fy serch i'th fron bob awr.
"Tra yn y byd, fy eilun wyd,
Fy anwyl, anwyl Leucu Llwyd!
O! dyro gusan ar fy min,
Mae'th wefus goch yn well na gwin.
Pan yn y De fy hiraeth gwyd,
Am danat ti, fy Lleucu Llwyd."

III.
Mantell loewddu'r nos ddynesai,
Ar ysgwyddau'r hwyr i lawr;
Anian dawel dani ledai,
I orffwyso'n deg ei gwawr;
Hwyliai'r haul i wely'r heli,
A'r lloer ni roddai ddim goleuni.

Ar gadair yn yr ardd
Eisteddai Lleucu Llwyd;
Myfyriai am y bardd—
Ei ruddiau teneu llwyd,
A berent aeth yng nghiliau 'i bron—
Dygyfor wnai fel ton ar don.

Y rhosyn coch yn flith,
A blygai'n awr ei ben,
Oherwydd pwys y gwlith—
A hithau'r lili wen;
Ond blodyn serch ei ddagrau gwyd;
Efelly cariad Lleucu Llwyd.

Yn araf i'r ardd ei thad a ddynesai,
Ei laesfarf a chwardd, a syn yr edrychai—

Dywedai yn hyf wrth Lleucu y newydd,
A droes ar fyr air yn dynged anedwydd.

TAD.
"Mae Llywelyn Goch, y bardd,
Wedi cymryd menyw hardd,
Yn nhir y De, yn briod fwyn;
Wel, Lleucu bach—pwy wrendy 'th gwyn?

LLEUCU.
Fy nhad, ai gwir? Llywelyn Goch?
Fy nhad mae'n glir fod gwae ac och
Yn llenwi 'mron. Ffarwel fy nhad!
Llywelyn Goch?" * * *

Lleucu Llwyd lewygodd,
Ow! druan, ac fe drengodd,
Oherwydd aeth ei chalon lân,
O do, fe aeth yn ddarnau mân.
Byth mwy ni syflodd law na throed,
Ond huno wnaeth y bura 'rioed;
Bu farw 'r anwyl Leucu Llwyd,
Yr hon a hudai'r byd i'w rhwyd,-
O serch at fardd fe drengodd hon;
Agorwyd briwiau dan ei bron;
Ei thad ei hun a las ei ferch.
Mae Lleucu Llwyd yn ferthyr serch.

IV.
Yn fuan pwy dros Ddyfi lân
A hwyliai 'n llawn o nwyd y gân,
Ond ef, yr hwn a fu cyn hyn
Yn caru'r ferch ar hyd y glyn;
Ond och! mae cyfaill iddo 'n dod
A'r newydd athrist oedd yn bod,
Dywedai wrtho farw 'r ferch,
Ei angor siwr ynghôr y serch.
Llywelyn Goch, mewn aethus nwyd,
Alarai am ei Leucu Lwyd;
Fel hyn ei alar pur ei rin
Ddylifai dros ei grinllyd fin,—

"Pa le mae lili'r ardd? O Lleucu Llwyd!
Ei dail ront addysg hardd; O Lleucu Llwyd!
Y bore tan y gwlith,
Y rhoddent wenau blith;
Cyn nawn fydd ond eu rhith, O Lleucu Llwyd.

"Pa le mae dail y ddôl? O Lleucu Llwyd,
Pa le mae'r wen ei chôl? O Lleucu Llwyd,
Yr hon a'i gwenau glân,
Gynheuai serchus dân,
Nes byddai'n fyw y gân? O Lleucu Llwyd.

"Mae'r feinir yn y bedd; O Lleucu Llwyd,
Mae'n welw iawn ei gwedd, O Lleucu Llwyd,
Y wefus goch yn wyw,
A'r ddwyrudd teg eu rhyw
A'i mwynlais, pwy a'i clyw? O Lleucu Llwyd.

"Llaneurgain—dyna'r fan, O Lleucu Llwyd,
Y cwsg dy farwol ran, O Lleucu Llwyd;
Ond mae dy ysbryd mwyn,
O hyd yn gwrando 'm cwyn,
Pan fyddaf yn y llwyn, O Lleucu Llwyd,

"Yn adrodd aeth fy mron, am Lleucu Llwyd,
Fel gwylan ar y don, am Lleucu Llwyd;
Neu eos yn y wig,
Ar ol i'r heliwr dig,
Ro 'i gymar dan y brig! O Lleucu Llwyd!

"O Eurgain, santes hardd, mae Lleucu Llwyd
Yn aros yn dy ardd; O Lleucu Llwyd!
Bydd iddi'n dyner chwaer,
Yw fy neisyfiad taer,
Ym mroydd Gwynfa glaer. O Lleucu Llwyd.

"Poed blodau ar ei bedd, O Lleucu Llwyd;
Ac ywen lâs ei gwedd, O Lleucu Llwyd,
A fyddo'n gysgod gwir,
I le ei chyntun hir,
Nes cwyd i'r tawel dir. O Lleucu Llwyd!

"Tra rhedo'r Ddyfi lân, O Lleucu Llwyd,
Fe urdda 'th enw'r gân, O Lleucu Llwyd;
Tra'r Wyddfa 'i phen a gwyd,
Tra rhua'r môr mewn nwyd,
Fe gofir Lleucu Llwyd. Fy Lleucu Llwyd.

Tydi yw 'm cariad fyth, O Lleucu Llwyd,
Mae 'th fynwes i mi'n nyth, O Lleucu Llwyd;
Fel gwennol dof ryw ddydd,
O'm rhwymau oll yn rhydd,
A'm hedfan atat fydd, O Lleucu Llwyd.

"Eneiniaf er dy fwyn, O Lleucu Llwyd,
Y blodau sy'n y llwyn—O Lleucu Llwyd,
Poed tawel le dy hedd,
Er bod yn wael dy wedd,
Daw gwawr ar nos y bedd. O Lleucu Llwyd."