Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy/Cywydd y March

Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy

gan Owen Gruffydd, Llanystumdwy

CYWYDD Y MARCH.
Cywydd i Ofyn March gan ddau ŵr bonheddig i Ddic y Clôs Gwyn.

Y DDAU lywydd dda lawen,
Fawrion weilch o Feirion wen,
Dau yw'r rhain diwair henwaed,
Dau baen gwŷch, dau o ben gwaed;
Dau lew aur diwael les,
Deg winwydd, a dau gynnes;
Dau bren teg, dau eu braint oll,
Dau o ddygiad da ddigoll;
Dau rychor nid eiriechen
Dynnu cŵys o bwys i ben;
Dau wr pur diwair eu pwyll,
Dau ddedwydd a dau ddidwyll;
Dau o hadyd pur-ŷd per,
Dwys gwiw, a dau esgwier;
Dau fawr glod, difyr a glân,
Dau ddoethwych i'w dydd weithian;
Dau o geirw, deg araith;
Dau-ddyn wych, a diddan iaith;
Dau benadur pur eu parch,
Dau hefyd ryw di-hafarch;
Dau gefnder, hoff lownder flwch,
Dau frodyr da hyfrydwch;
Dau gariadus hapus hedd,
Dau wr anwyl dirionwedd;
O'i iawn enwi Hugh Nannau,
Onor ddwys, yw un o'r ddau;
Cwrnel sad, coronol swydd.
Ydyw'r alarch dewr hylwydd,
Ag ar swydd marchog o'r sir
Yn ddi os a ddewisir.
Richard Fychan gyfan gall,
Raen iraidd, yw'r oen arall;

Gŵr pywerus rymus rôl
Sydd geidwad Cors y Gedol;
A'i wych lwyrdeg uchel lowrdir
Di sâl yn llenwi dwy sir.
Dyna ddeuwr swewr sad
Da dilys o dy dwy-wlad,
Dau o ddeunydd da ddinam,
Diogan gêd rhag dygyn gam;
Gwyr difeilch, gora defod,
Heddyw yn glir a heuddan glod,
A'u bir a'u gwin heb awr gudd
I'w yfed bawb yn ufudd;
A'u cŵn, gwelir, cawn galyn
Llawn wir glod, yn llenwi'r glyn;
A'u porthiannus foddus feirch,
Pur braisg, yn pori'r brasgeirch;
Gwyr yw'r rhain geirwir hynod
Bur wych lawn bywer, a chlod;
Treuthu eu mawl breiniawl bryd,
Wych fonedd, ni chaf ennyd,
Gan ryw hyll-ddyn sydyn sydd
Ofnadwy, a fy nwydydd,
I'm brathu, trwy gethru tro,
A min cas i mae'n ceisio
Gan y gwyr gu enwog wedd,
Rwydd amod, rodd ddi-omedd.
Cyn ei gofyn cawn gofio
Y gŵr a'i cais â llais llo.

Lluman o grydd llwm iawn grwth,
Ceg-fain, yn byw mewn coeg-fwth;
Hors gwrser, herwas gwarsyth,
Tygasa na fetha fyth;
Fei gwelwyd, fywiog helynt,
Dic Glos Gwyn, yn daclus gynt,

Ar ei farch yn wr i fod
Chwerw iawn ddwrn, chwyrn ei ddyrnod;
A hyll tan i wylltineb,
Pwyo wna heb pauo i neb;
Gwario tro, ffeirio ffôl,
Hynt gwrthun o chwant gwarthol;
Yn hwyr dyfod i'r dafarn,
Coledd bai, cwilydd, a barn;
Gwario ar gais fantais ferr
Ei gatel yn y gwter;
A'i geg yma, goeg amarch,
Llwnc oedd fawr, llyncodd ei farch;
Heddyw cawn heb un dawn da,
A'i big oer yn begera;
A mawr ystrin mae'r ystrŷl
Yma a'i gyffes am geffyl;
Ystyriwch, wŷr difyr don,
Hyfrydlais mab afradlon;
Draw i'ch cofio drwy'ch cyfarch
Ar fin môr yn erfyn march;
A hwnnw o'i oed i hunan
Diwyd rodd deuad i'w ran;
Heb un bai ar ei ben bwch,
Ond a ddwytwy, na ddotiwch,—
Camel a dannedd ceimion,
Hyll, ar frys i eillio'r fronn;
Mewn un dydd deunydd dinerth
Bâr o wanc a bawr ei werth;
Llwdwn swrth a llydan siad,
An-lliwgar, ag un llygad;
Di-dlws drem, dwy glust drymion,
Garw yw 'r bai yn gwyro i'r bôn;
Gwiw dda i gael, a gwddw gwydd,
Draw a'r esgyrn drwy 'r ysgwydd;

Cafn di-hoen, cefn dau hanner,
Gwedi blingo yn cario cêr;
Crwper llaes ar faes, na fo
Ei wrthunach warth yno;
Garrau greyr ar gwrr y gro,
Câs dirym, yn coes daro;
A'i hir egwyd ar ogwydd,
Drwper hen, yn dripiwr rhwydd;
A main wich front mewn awch fry,
Dôn diflas i din-daflu;
Taflu, anafu'n ol,
Brathu o'i flaen wmbrethol.
Ond dyma i Ddic Thomas
Ysgraff siwr yn nyfndwr nos;
Pan feddwo i'w lusgo yn lew
Draw heb oedi, drwy bydew;
A'i ergydio ar godwm
I erfyd drain, oerfyd trwm.

Dyna yn niwedd buchedd bâr
Yn gymwys iddo ei gymar;
Y ceffyl, Dic a'i caffo,
Ag ar i gefn y gyrr o'i go;
Nas troedio neb ystrydoedd
Rhawg o'i flaen rhag ei floedd;
Gwelwn fael o'i gael yn fawr
Y pwt tinfain potenfawr;
O ran ei groen i'r hen grydd
O'i dda hanes ddihenydd,
Os gwydyn fo geiff esgidie
I draed gwrachiod y dre;
Pe tale yn ffri, hobi hen,
Ddwy bunt, dyna ei ddiben.
Einioes hen drwy lawenydd
Ddiwair hynt, i'r ddau a'i rhydd.

Nodiadau