Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy/Yr hen wladwyr gynt

Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy

gan Owen Gruffydd, Llanystumdwy

YR HEN WLADWYR FU GYNT.
Tôn,—"Tincian y Gloch."

HEN, hen
I fyw, a gwaelaidd yw fy ngwên,
Gwyn yw ngwallt a blew fy ngên,
Mae'r awen yn ymroi,
A'r dwylaw sål at hylaw swydd,
A'u grym i gyd yn gwyro o'm gwydd,
I drin manylwaith lanwaith lwydd,
Er maethiant rhwydd rwy 'n methu eu troi,
A'r gwaelaidd gorff o'r golwg aeth.
O'u llun a'u gwedd yn llawer gwaeth,
I'r ddaear ffaeth yr wy' ar ffoi.

Blin, blin,
Poen arw 'r hen pan oero 'r hin,
A'i druan grwth fel derwen grin,
Heb neb a'i trin un tro,
Trwm hiraeth swrth i'm mynwes sydd,
Am bendefigion fwynion fudd,
O waith Duw gwyn a aeth dan gudd,
Gwn, lawer grudd, i'r gro,
A minnau sydd a'm heinioes wael,
Mewn oerder hin am wyrda hael,"
Dan amau eu cael nid a o'm co.

Dur gur,
Oer wylo gaf ar ol y gwyr,
I'm cywir barch a'm carai 'n bur,
Drwy natur ddifyr ddawn,
O'ch dorri i lawr uwch daear lâs,
Eu haelaidd rym a'u hylwydd ras,
Oedd bur i'm plaid mewn llawer plâs,
A'u rhodd ddi-gas yn rhwydd a gawn,

A heddyw a'm grudd yn brudd heb wres,
Ni welai neb i'm galw 'n nes,
Na chwyn na lles na chinio llawn.

Oes gloes,
I'm calon fyth yn canlyn f' oes,
Oer hydyn gri, y rhod yn groes,
O'm blaen a droes yn drwm,
Ffarwel i'r dydd hoff ddedwydd ddawn,
A thwn fron haul, hi aeth yn brydnhawn,
Oer eira sydd i'r Yri os awn,
Mor llwyr y cawn yn llawr y cwm,
A'r gauaf prudd yn gerydd gwlad,
A'i fawr oer rew yn fyrr ei rad,
A'm glir wellhad i glerwr llwm.

Gwael fael,
Swydd hydda gwrs sydd heddyw i'w gael,
Gwn bwys oer hynt gan basio 'r hael,
Oedd rwydd o'i drael ddi-drais,
Yn hylaw i'm taith ni welai un ty,
I'w foli beunydd fel y bu,
A dwysion gân nid oes yn gu,
Mewn gyrfa llu a gâr fy llais,
At bur Gymraeg o'u bodd ni thron,
Dau well na chywydd dedwydd dôn,
Yw moethus sôn am iaith y Sais.

Chwith, chwith,
Am fwynwyr plaen a fu i'n plith,
At iawn wir les fel tyner wlith,
Heb ynddynt rith o roch,
Byd anian swrth byw dan y sêr,
Am haelaidd weilch a alwodd Ner,

Oedd rwydd wrth bawb a'u haraith bêr,
A'u dawn i gler yn dwyn y gloch,
A'u rhwydd iawn hynt o'u rhoddion hardd,
A'u gwin a'u bir i'w gael heb wardd,
Na llysu bardd na llaesu boch.

Dydd prudd,
Yw rhodio 'r byd ar hyder budd,
A byw tyn gas yw bod tan gudd,
Heb drin awenydd draw,
Och dorri grym uwch daear gron,
Wir union les yr awen lon,
Am dda iawn hynt i ddilyn hon,
Bob awr i'm bron a bair y braw,
Rwy 'n mynd ar fyrr i'r ddaear faith,
Ffarwel i'r gerdd hoff rywiog iaith,
Iawn felus daith, yn f ôl nis daw.

Cri, cri,
Anaele fodd ni welaf fi,
Na châr na ffrind na chares ffri,
I harddu mri 'n fy mro,
Fy hen gymdeithion union aeth,
Wir ddiwair ged, i'r ddaear gaeth,
A minnau 'n ol, mae 'n anian waeth,
Fel pawl ar draeth heb hylaw dro,
Neu greithiog farch di-finiog fant,
Hen, egwan iawn, yn eigion nant,
O bwll a phant heb allu ffo.

Duw clyw,
A gwel fel rwy mor unig ryw,
Yn ddwl a llesg i ddal y llyw,
At geisio byw 'n y byd;
Er bod i'm gwrthod dad a mam,
Ac na 'm hedwyn Abraham,
Duw maddeu lid a meddwl am

Holl rwydau cam lle 'r ydwy cyd;
Fy enaid dwg i fyny draw,
A'm corff fo'i rhoir i bridd y rhaw,
Naws gwan pwy braw nis gwn pa bryd.

Nodiadau