Gwaith William Ambrose (Emrys)/Fy Mab

Gwaith William Ambrose (Emrys)

gan William Ambrose (Emrys)

golygwyd gan Owen Morgan Edwards

"FY MAB."

Bu farw do, bu farw!
Gadawodd ninnau'n syn:
Bu farw do, bu farw!
Pwy all esbonio hyn?
Onid oedd modd i'n dysgu ni
I deimle gwagedd byd a'i fri,
Heb ddwyn y bachgen hwn o'n plith—
Heb lethu'r fron dan deimlad chwith?
Ai rhaid oedd in' ei golli ef
Er dwyn ein bryd yn fwy i'r nef?
Maddeu, O Dduw! maddeu i un
Sy'n methu maddeu iddo'i hun,
Am feiddio barnu llwybrau'r Ior,
A phlymio amhlymiadwy fôr.
Distawed cnawd a rheswm
O flaen ewyllys Duw;)
Rhy ddoeth i gyfeiliorni,
Rhy dda i'n drygu yw.

Mae gwagle ar yr aelwyd,
Mae gwagle wrth y bwrdd;
Y mae rhyw amddifadrwydd
Ym mhobman yn ein cwrdd.
Pa le mae Dewi brwd ei fryd,
Oedd ganwyll llygad in' i gyd?
Pa le mae oracl y ty,
A'i lygad craff, a'i feddwl cry'?
Pa le mae'r bachgen mawr ei ddysg,
Oedd fel henafgwr yn ein mysg?
O gellwair prudd! ai bychan yw
Archollion dwfn y galon friw?
Mae'r bedd yn gwawdio'n dagrau ni,
Gan ddweyd, "Mae'r bachgen ynnof fi."

O fedd! nac ymfalchia,
Ei wisg sydd ynnot ti;
Mi glywa'r nef yn ateb,
"Mae Dafydd gennyf fi."

Os trymllyd yw adgofion
Mae ynddynt ryw foddhad;
Mae ynddynt hyfryd dristwch,
A phoenus esmwythâd!
Mae Dafydd bach, a'i wyneb llon,
Mewn adgo beunydd ger ein bron;
O ddydd i ddydd, i'r olwg daw
Rhyw ddernyn tlws o waith ei law:
Peth gadwai gwylder mawr yn gudd,
Sy'n awr yn dod i oleu dydd,
Nes treiddia ias trwy'r ysig fron,
Wrth gotio am y llygaid llon
Fu'n edrych ar y pethau hyn,
Yng nghanol myfyrdodau syn.
Ai rhyfedd yw fod hiraeth
A phoen yn gwywo'n gwedd.
Wrth geisio a methu peidio
Myfyrio am y bedd?

Addurnwyd ei athrylith
A holl brydferthion gras,
Fel ser yn derbyn tlysni
Oliw yr awyr las:
Pan gilio'r haul o wydd y byd,
Mae'n euro'r gorwel maith i gyd;
Adlewyrch o'i ogoniant ef
Sy'n taenu gloewder dros y nef:
Felly pan aeth yr enaid pur
O'r corff fu'n nychu dan ei gur,
Gadawodd rywbeth ar y wedd
I adlewyrchu nefol hedd:—

Y siriol wên ni chiliodd draw
Ym mhresenoldeb brenin braw.
O fewn yr arch a'r amdo
Arosodd heb gyffroi—
Bydd yno pan bo'r meirw
O'u hirgwsg yn deffroi.

'Roedd lle ein brawd yn barod
Yn oriel fawr y nef;
Anfonodd Iesu'r cerbyd
I'w gyrchu tua thref:
Ar derfyn ei ddaearol daith,
Ca'dd newid lle, heb newid gwaith;
Yn awr mae'r enaid mawr ei rym—
Yr holl alluoedd treidd graff llym—
Yn ymddigoni mewn mwynhad
Uwchben rhyw nefol eglurhad;
Rhyw newydd bwnc sy'n dod o hyd
I borthi ei awyddus fryd;
Gwel ryfeddodau'r fythol oes
Yn canolbwyntio yn y groes.
Un olwg arno heddyw
Dawelai frwydr y fron,
Ac am y llanc anwylaf
Y soniem ni yn llon.

O grefydd nef-anedig!
Mor werthfawr ydyw hi!
Heb ei chysuron dwyfol,
Pa beth a wnaethem ni?
Mae hon yn gwneuthur angeu ei hun
Yn gymwynaswr mawr i ddyn;
Os ymlid mae y saint o'r byd,
Eu casglu mae i'r nef ynghyd,
Rhydd gysur cryf i'r enaid gwan,
Egyr ddrws gobaith ym mhob man:

Rhydd oleu yn y farwol gell—
Sef gobaith adgyfodiad gwell:
Dengys ein cyfaill yn y nef
Os na ddaw'n ol, awn ato ef:
Pan ddele'r cerbyd breiniol
I'n cyrchu ninnau ffwrdd,
Wrth borth y ddinas nefol
Daw yno UN i'n cwrdd.

Nodiadau