Gwaith William Ambrose (Emrys)/Marwnad Michael Roberts

Gwaith William Ambrose (Emrys)

gan William Ambrose (Emrys)

golygwyd gan Owen Morgan Edwards

MARWNAD MICHAEL ROBERTS.

AWEN Cymru cywilyddia;
Pa le buost yn ymdroi?
Er pan hunodd MICHAEL ROBERTS
Mae blynyddau wedi ffoi:
Cenaist alarebau llyfnion
I rai dinod yn eu dydd;
Gwelaist gladdu seraff Cymru
Heb un deigryn ar dy rudd!

MICHAEL ROBERTS: mae ei enwi
Yn agor beddau'r fynwes hon,
Ac yn codi hen adgofion
I ymrithio ger fy mron:
Wyf fel gwr mewn gweledigaeth
Y:n ail dreulio bore f'oes
Ymysg dylanwadau nerthol
Yr ymadrodd am y groes."

Llawer wyneb welaf yma
Yn siriol wenu arna i'n awr,
Roddwyd ers blynyddau bellach
Ym mhridd wely oer y llawr:
Teimlo 'rwyf yr hen oedfaon—
Teimlo'r awel yn yr hwyl—
Clywed adsain can y moliant,
"Fel llais tyrfa yn cadw gwyl."

Taener clodydd John Elias—
Sonier am ei ryfedd ddawn—
Casgler holl engreifftiau Cymru.
O hyawdledd nerthol, llawn:
Gwell i mi oedd dawn trydanol
Gwrthddrych yr alargerdd hon;
Medrai ef y ffordd i gelloedd
Dyfnaf, t'w'llaf, dan fy mron.

Nid oedd neb yn nyddiau'm hie'nctyd
Garwn glywed fel efe;
Pan agorai ei wefusau
Teimlwn Dduw yn llenwi'r lle;
Drychfeddyliau yn disgleirio
Drwy'r ymadrodd treiddiol mwyn,
Nes oedd creigiau hen galonnau
Yn ymollwng dan y swyn.

Nid drwy floedd, a geiriau gweigion,
Y cyrhaeddodd y fath radd;
Nid oes niwed mewn taranau,
Y mellt distaw sydd yn lladd:
Yr oedd swn ei ddoniau esmwyth
Fel awelon rhwng y dail;
Medrai ysgwyd teimlad plentyn
A'i gydwybod bob yn ail.

Mae dychymyg eto'n clywed
Yng nghlogwyni Ebal draw,
Adsain hir y llais effeithiol,
Fu'n cydrwymo myrdd mewn braw:
Pan gyhoeddai'r addewidion.
Ar bob gair gosodai swyn;
Y mae heulog fryn Gerazim
Byth yn anwyl er ei fwyn.

Cofir rhai oedfaon rhyfedd
Yn yr hen Gymdeithasfau,
Gan ryw luoedd yn y nefoedd
Gawsant ynddynt eu bywhâu,
Pan y torrai'r cwmwl tanllyd
Uwch ben y gynulleidfa lawn,
Myrdd mewn gwasgfa am eu bywyd
Yn cydwaeddi "Beth a wnawn?"

Cofir byth yr oedfa hynod
Yng Nghymanfa Dinbych gynt,
Pan y plygai'r gynulleidfa
Fel y goedwig dan y gwynt:
Gwelai'r dorf y farn yn eistedd—
Bydoedd yn llesmeirio 'nghyd—
Ond y dyn trwy ras yn sefyll
Ger bron Barnwr mawr y byd.

Bu yn wasanaethwr ffyddlawn.
I'ŕ Trefnyddion lawer blwydd;
Tynnodd atynt gorff y werin
Drwy ei anghymharol lwydd;
Cyn bod adeiladau mawrion,
Cyn i'r miloedd amlhau:
Eraill sydd yn awr yn medi
Lle bu ef yn diwyd hau.

Ni chyfodid un disgwyliad.
Drwy ei olwg wledig iawn,
Oni buasai'r llygaid tanllyd
Yn bradychu trigle'r dawn:
Dan y symledd gwledig isel
Ceid addfedrwydd barn a dysg.
Wnaeth i lawer coeg ymhonnwr
Deimlo'i bwysau yn ein mysg.

Myfyrdodau dwfn, diorffwys,
Pryder meddwl, llafur mawr,
Oeddynt ormod baich i natur—
Suddai dan y pwys i lawr,
Chwarddai uffern, wylai Sion,
Synnai'r byd at drefn y Nef,
Pan y d'ryswyd y cylymau,
Rhwng ei gorff a'i feddwl ef.

Bu y cysegr sancteiddiolaf
O dan len dros lawer blwydd,
Tad yng Nghrist i lawer enaid,
Fel yn blentyn yn ein gwydd;
Mor aneglur yw bwriadau
Dirgel droion trefn y Nef!
Arbed doniau gwŷr cyffredin,
A charcharu'i ddoniau ef!

Bum mewn tristwch pan yn edrych
Ar adfeilion palas gwych;
Gweld colofnau wedi cwympo
A'r cerfiadau'n wael eu drych:
Felly gwelwyd Michael Roberts,
Teimlwyd ger ei fron yn brudd,
Chwyddai'r fynwes gan ei thristwch,
Gwelwyd deigryn ar bob grudd.

Ond datodwyd ei gadwynau,
Cyn ei farw daeth yn rhydd;
Gwelwyd ef uwch ben y dyrfa
Cyn machludo haul ei ddydd:
Yr hen ddawn ganmolai'r tadau
Glybu'r meibion wrth eu bodd,
Daeth fel comed drwy'r wybrennau
Dros ychydig—yna ffodd.

Darfu'r llafur, darfu'r lludded,
Darfu profiad oriau prudd;
Mae y deigr-ddafnau olaf
Wedi rhedeg dros ei rudd;
Mud yw'r genau fu'n cyhoeddi
Addewidion fel y mél,
Mae cyfryngau'r pur hywadledd
Hyd y farn i fod dan sel.

Dymunasem weld ei ysbryd
Yn cyrhaeddyd y nef draw,
Mil o olygfeydd newyddion
Yn ymagor ar bob llaw:
Hen gyfeillion yn ymgasglu
I'w groesawu ef ynghyd,
Gan adgoffa hen oedfaon
Gafwyd yma yn y byd.

Ond er cystal oedd cyfeillach
Plant yr anial yn y nef,
Sylwedd mawr ei weinidogaeth
Aeth a'i holl feddylfryd ef;
Syllai, synnai, plygai, molai
Heb yn wybod iddo'i hun,
Pan y cafodd gyflawn olwg
Ar Fab Duw, Gwaredwr dyn.

Gorffwys, gorffwys, hen bererin,
Cwsg i ben dy felus hun,
Nes daw Crist i'th alw i godi
Ar ei ddelw hardd ei hun;
Ni bydd ol y bedd na phechod,
Nac un nychdod ar dy wedd,
Ti gei ganu buddugoliaeth
Ar adfeilion oer y bedd.

Mae ei enw'n perarogli
Eto yn eglwysi'n gwlad,
Fe gyfeirir ato heddyw
Gan ryw luoedd fel eu tad:
Carant adrodd ei bregethau,
Carant son am lawer gwledd,
Carant swn llyth'rennau'i enw,
Carant edrych ar ei fedd.

Nodiadau