Gwaith William Ambrose (Emrys)/O fedd digyfeillach
| ← Ioan Tegid | Gwaith William Ambrose (Emrys) gan William Ambrose (Emrys) golygwyd gan Owen Morgan Edwards |
→ |
VI. O fedd digyfeillach
O fedd digyfeillach! mae'r teimlad drylliedig
Am dywallt ei lid ar dy garchar llygredig;
Hyawdledd naturiol y galon sy'n twymno,
I erlid y beddrod sydd yn ein hysbeilio;
Pob iaith a yspeilir o'i geiriau caledion,
I fwrw pob dirmyg ar lety'r marwolion.
Yn araf, deimladau! Mae'n dda i'r gwael briddyn
Gael cartref, pan gauo pob drws yn ei erbyn;
Fel plentyn afradlon a phawb yn ei wrthod,
Nid oes ond ei fam i'w groesawu yn barod.
Mae'r dydd difrifolaf bron, bron a'n cyfarfod,
Pan fo ein cyfeillion a phawb yn ein gwrthod;
Ein mam, yr hen ddaear, a egyr ei mynwes,
Dychwelwn i'r fynwent am gysgod a lloches.
O fedd cymwynasgar! Trosglwyddwn i'th ofal
Weddillion parchedig y cedyrn anhafal;
Dod le iddynt lechu dan lenni distawrwydd,
A chadw eu llwch hyd ddyfodiad yr Arglwydd.
Diolchwn i'r nefoedd am lusern Crist'nogaeth,
I dywallt goleuni ar gelloedd marwolaeth;
Mae lampau athronddysg oll, oll yn diffoddi,
Ar lan y bedd tywyll y palla'u goleuni.
O ddynol ddoethineb! A godir y meir won,
A dreiddia bywhad i'r llygredig waelodion?
Ymgladda athroniaeth mewn bythol fudandod,
Ffarwelia â'r meirw yn nh'w'llwch y beddrod:
Yng ngoleu'r efengyl mae anllygredigaeth.
Yn taenu sirioldeb ar deyrnas marwolaeth;
Yr udgorn a seinia! y meirw gyfodant!
A llyncir marwoldeb mewn bythol ogoniant!
Gruddfanna y ddaear mewn loes esgoreddfa,
Yn adenedigaeth aneirif blant Adda!
Os dodwyd gweddillion ein brodyr a'n tadau
Yn nhŷ eu hir gartref i aros dros oesau,
Goddefer i'r awen ail ddweyd y gwirionedd,
Fod eu santaidd eneidiau mewn bythol dangnefedd.
Ust! ust! mae dychymyg yn gwrando yn llawen,
Ar sain eu caniadau tu draw i'r wahanlen;
Gwrandawed y ddaear ar adsain yr anthem,
A glywir o'u genau yn llysoedd Caersalem;—
Yn iach i ofidiau y ddaear,
Yn iach i drallodau y llawr,
Gogoniant ein Iesu gorhawddgar
Yw sylwedd ein nefoedd yn awr;
Er cystal yr hanes am dano
Wrth deithio anialwch y byd,
Mae un o'r golygon geir arno
Tu hwnt i bob hanes ynghyd.
"O na chai'n cyfeillion wylofus
Un olwg ar harddwch y nef;
Fe sychid eu dagrau galarus,
Distawai holl dristwch eu llef:
Un olwg ar wlad y gogoniant
Ddiwallodd ein gobaith i gyd,
A llynca mewn bythol anghofiant
Holl dybiau a barnau y byd.
"Cawn weled y rhyfedd ddirgelion
A roed yn ffugyrau y gair,
Y delyn, y palmwydd, a'r goron,
A'r disglair heolydd o aur;
Nid ydoedd yr holl ddychymygion
A gasglodd y ddaear ynghyd,
Ond megis mabanaidd freuddwydion
Owychder ysblenydd ein byd.
Cyfrifid ni'n fawrion y ddaear,
Ond plant ydym yma mewn maint,
Yn gwrando angylion cyfeillgar
Yn canu nes synnu y saint;
A'r saint perffeithiedig yn adrodd
Hen brofiad maddeuant a hedd,
Nes synnu'r angylion a'u gwyliodd
Drwy gylchoedd eu bywyd i'r bedd.
"Mor hyfryd yw gwlad anfarwoldeb.
A phopeth yn burdeb heb wall!
Mor hyfryd yw'r nefol gymundeb,
Heb unrhyw ddiffygion na phall!
Pob gradd o angylion sy'n brysur
O amgylch gorseddfainc yr Ion,—
Ond trefn Iechydwriaeth pechadur
Yw testyn melusaf pob tôn.
"O nefol hyfrydaf breswylfod,
Nis gallwn amgyffred ei maint;
Nid ydym ond dechreu adnabod
Wynebau ac enwau y saint:
Mae yma'r fath ddirfawr bellafoedd,
A llwybrau o wynfyd mor faith;
Nid ydyw hen saint y cynoesoedd
Ond megis yn dechreu y daith."
Cymer d'anadl bellach, f'awen,
Teithiaist lwybrau blinion iawn,
Ai hyd lannau yr Iorddonen,
Lle mae loesau'n herio dawn;
Cwyd dy olwg o'r dyfnderau,
Dros ryferthwy'r afon ddofn,
Lle mae'r Cedyrn uwchlaw angau,
Wedi claddu pob rhyw ofn.
Sych dy ddagrau, Gymru, bellach,
Diosg dy alarwisg lom;
Gwel dy feibion heddyw'n holliach,
Heb ol tristwch calon drom;
Elw iddynt, medd ein hyder,
Oedd ein dirfawr golled ni;
Claddwn bellach bob rhyw drymder,
Dan gysgodau'r nefol fri.
Llaw doethineb anffaeledig.
Sy'n rheoli'r peiriant mawr;
Gorchwyl ysbryd gostyngedig
Yw cydnabod hyn yn awr;
Fe geir golwg ar ddirgelion
Hen fwriadau'r Dwyfol Fod;
Bydd yr arfaeth a'i dibenion
Yn disgleirio er ei glod.
Wrth im' droi'r ysgrifell heibio,
Wrth derfynu'r ganiad hon,
Teimlo 'rwyf fod angau'n gwylio,
Ac yn gweithio dan fy mron:
Pan ddaw'r awr im' gau fy llygaid
Ar anialwch gwag y byd,
Boed addfedrwydd yn fy enaid
I fwynhau y Ganan glyd!