Gweithiau Eben Fardd/Daroganau galar a gwae

Gweithiau Eben Fardd

gan Ebenezer Thomas (Eben Fardd)

golygwyd gan Owen Morgan Edwards

Ger bron mae gwawr wybrenawl—darlleniad
O'r lluniau rhyfeddawl;
A ddengys ei gwedd ingawl,
Lleiheir mwy yn llwyr ei mawl.

Ceir Anian oll yn crynnu
A braw llawn, crynn wybr a'i llu;
Aruthr yw! hi wrth red
Er dangos ei chwerw dynged;
Ac O! lef drom glywaf draw,
Hynod swn yn adseiniaw;

Yn awr darogana rhyw drigienydd,
Rhua drwy alar hyd yr heolydd,
Ac o'i ben "Gwae!" "Gwae!" beunydd—a glywaf,
Effro y sylwaf ar ei phreswylydd.

Ond Duw ar unwaith sydd yn taranu,
Ail swn llifeiriant ei lais yn llafaru;
Ei air gorenwog wna i'w mur grynnu
Geilw'n ddiatal y gâlon o'i ddeutu;

Ysa y farn y ddinas fu—yn gref,
Ofnadwy'r fanllef wna dewr Rufeinllu.
Dor hagdraethwyd y rhwygiad i'r eithaf,
Gan Grist, ddwyfol, urddonol hardd Wiwnaf.
Gwir daw garw adwyth, gair Duw a gredaf,
Mwy ar Gaersalem, a mawr gur, sylwaf;
Daw dydd yn wir, dywedodd Naf—y dryllir
Mar acw dernir ei muriau cadarnaf.

Maen ar faen yma yn hir fu—ond ow!
Andwyir, medd lesu;
Dyma le gaed yn Deml gu,
Hon, och! welir yn chwalu.

Yn fuan y nodawl fan annedwydd,
Wiw, gysegredig, a wisg waradwydd,
Gwaela ei chyflwr, gwelwch ei haflwydd;
Agos ei rhwygiad inegis ar ogwydd,
Deffroa Ilid, a phar i'w llwydd—beidio,
Cyn ei malurio y cawn aml arwydd.

Y grasol lesu a groeshoeliasant,
Am hynny gofid miniawg a yfant;
Un Duw ein bywyd ni adnabuant;
Llu o goeg enwau yn lle gogoniant,
I'r IESU anwyl, roisant—a bythol,
Tragwyddol, ddwyfol lid a oddefant.

Gorffwysaf, safaf yn syn,
Nodaf am un munudyn;
Cynnwrf a thwrf sy'r waith hon,
Rhyw fygwth rhwng arfogion,
Mewn goror. man a gerid,
Níd oes lle nad ysa llid;
Marwolion amryw welir
O fewn tai cryfion y tir.

Y ddinas oedd i Anian—yn addurn,
Heddyw'n ddienyddfan;
Anhawdd fydd cael ynddi fan
Heb och gan fawr a bychan

Eleasar bar loesion—a niwaid
Wna Ioan a Simon;
Dewr dylwyth, diriaid âlon
A neshant i'r ddinas hon.

Llid geir oddifewn, trallod, griddfannau
Swn trueiniaid ac adsain tariannau,
Gorthrech, gwrthrestr, a'u callestr bicellau,
Ochrant i wared yn chwyrn o'u tyrau,
Gwelwch y meirwon o gylch y muriau,
Ba ryw gelanedd! briwa galonnau.
Gwynfydodd gan ofidiau—'r ddinas gain,
Mae'n mawr wylofain mewn amryw lefau.

Bwâu a welir gan y bywiolion
Cedyrn, dirus, ryfygus arfogion,
Tra hyf trywananl eu heirf trwy weinion;
We'e'n y ddinas fu llawn o ddynion
Le anhymoraidd, geleiniau meirwon;
Miloedd gwaeddant, amlhaodd y gweddwon;
Bu â chig y beichiogion—frashau gwer
Hyd ryw nifer o'r adar annofion.
Lladron, llofruddion yn llu afrwyddawl
Ysant y ddinas, O! nid diddanawl;
Gan aml lueddu â gwŷn ymladdawl,
Drwy dân ysant bob gwychder dinasawl,
O! wastraff a rhwyg dinistriawl—a wnant,
O! chwyrn ddifiant a chur anoddefawl.

Ar Jerusalem y tremiaf—ddinas
A ddenai'r rhan fwyaf,

Heddyw'n ei chylch hedd ni chaf,
Garw y swn! ah! gresynaf.

Nodiadau