Gweithiau Eben Fardd/Yr Awen a Maes Bosworth

Gweithiau Eben Fardd

gan Ebenezer Thomas (Eben Fardd)

golygwyd gan Owen Morgan Edwards

BRWYDR MAES BOSWORTH.
Gair at yr Awen.

O AWEN, bydd imi'n borth,
Am hysbysion Maes Bosworth.
Maes can yw ym mysg cenedl
Y Cymry, a chwery'i chwedl
Yn awyr pob oes newydd.
A ddel, hyd yr olaf ddydd.
Ym Mosworth caed gormeswr,
Dyn i ddiawl, a'i ben dan ddŵr;
Yn Bosworth y bu asio
Darnau brad, er unaw bro
A dreisiasid dros oesau,
Trwy nwydog wŷn teyrniaid gau,
Asgennol oresgynwyr,
Yn lladd eu gwell, eiddig wyr;
Bosworth a wyntiai beiswyn
Ach gyrrith, o'n gwenith gwyn;
Us gwlad, a'i gwael asglodion,
Fwriwyd draw yn y frwydr hon;
Neshai Blaguryn i'n sedd,
Orawn hen ein brenhinedd,—
Rhuddin oedd o wreiddyn iach,
Nid olynwr di linach.

Rhagoriaeth brwydr Bosworth ar frwydrau dinod.

Na hidlwn drwy ein hawdlau
Laeth afiach ymgeintach gau;
Drud hawliau brwydrau teilwng,
I'w hurdd da, y bardd a dwng;
Adroddion brwydrau eiddil,
I lawr a'u math, lawer mil!

FFRYDLIFOEDD Y GAEAF

Llafara y llifeiriant
Ei daran hir drwy y nant

Na laniont mewn ail einioes,
Yn y dydd bo newid oes;
Na roed cân iddynt anadl,
Na beirdd dwys eu bwrdd i'w dadl:
Ym mawl cledd, ni theimla clod
Drydaniaeth brwydrau dinod;
A ganmolir gwŷn malais,
A bradwyr trwch brwydrau trais?
Na edwant i ddinodedd.
Pwnc diwrnod fydd clod eu cledd;
Datroir blaenoriaid eu trin,
Oedd ddoe'n wŷr, heddyw'n werin;
A cheiff holl gleddyfau chwant
Eu gweinio'n ddiogoniant.
Ond ar hawl y brwydrau hedd,
Nis dywaid un oes—"diwedd!"
Ewybr dreiddia Brwydr Rhyddid
Anad a bron cenedl brid,
Yn ffun hunan-ddiffyniad,
Yn gred Glyw, yn gariad Gwlad,
Gwrthrym fydd i'r gorthrwm får,
Dry'n adwyau drwy'n daear.

Ar gleddyf, mae rhyglyddianı,
A wano chŵydd hunan chwant,
A ladd rwysg, a oludd red
Y mathrwr, trwm ei weithred,
Yr hwn gais drwy drais roi 'i droed
Ar freiniau arfer henoed.

Bosworth ar flaenau'n bysedd,
A Waterloo, want hir wiedd;
Brwydrau a gaed, heb rodres,
Yn creu llwydd yn cario lles,
Yn bwrw trais i'r obry trwch,
I adnewyddu dawn heddwch;

Brwydr Bosworth fu'n borth i'r byd,
I ddod drwyddo at Ryddyd;
Bu'n borth i unben o barch
Ddod yma'n Udd ddiamarch,
I ddadrys ein hynys ni
O wdennog gadwyni
Weithiasai penbleth oesoedd
O dreigl a chwymp, dirgel a choedd,
I'm darostwng dan drawsder,
A bwrw baich ar ein bro bêr.
Myrierid im, a'r aur da,
Câd Bosworth a'u cydbwysa.

Nodiadau