Gwilym a Benni Bach/Y modd y cafodd Gwilym a Benni i Bach ddillad newydd

Gwilym a Benni Bach

gan William Llewelyn Williams

PENOD II.
Y MODD Y CAFODD GWILYM A BENNI I BACH DDILLAD NEWYDD.

Nid oeddwn wedi codi o'r gwely boreu dranoeth pan ddaeth Gwilym a Benni Bach i ymweled a fi. Yr oeddwn yn gorwedd, rhwng cwsg ac effro, yn gwrando ar gân yr adar bach a sï y myrddiwn pryfed mân sydd yn gwneyd holl awyr Dyffryn Tywi yn fyw yn yr haf, ac yn methu dyfalu paham yr oedd neb yn siarad am dawelwch y wlad, pan glywais lais Gwilym tu allan i ddrws fy ystafell.

'Nwncwl' meddai, yn ei lais treiddgar, 'mae mami yn gofyn i chi pu'n sy' well gyda chi gal brecwast yn y gwely ne' gyda ni yn y nouadd

'O, gwedwch wrth mami,' meddwn inau—oblegid nid oeddwn wedi anghofio hen gwynion Elen gartref er's llawer dydd am y drafferth o roddi brecwast yn y gwely y byddai ar y llawr yn y fyned.'

Ac yna clywwn swn y traed bach yn dringo lawr y grisiau.

Nid oeddwn mewn brys i godi a gwisgo. Yr oedd yr olygfa swynol o'r ffenestr yn tynu gormod ar fy sylw. Cyn i mi fod yn haner parod i ddisgyn, clywais swn dau bâr o draed tu allan i'r drws, a llais Gwilym yn galw drachefn,

'Nwncwl.'

Es at y drws, ac ar ol ei agor gwelais fy neiaint, Gwilym a Benni Bach.

'Nwncwl' meddai Gwilym, 'mae mami am i chi roi'r baish fach i fi sy' yn y chest?'

'O'r gore,' meddwn inau, 'shwt un yw hi?' 'Paish goch sy' gen i,' meddai Gwilym.

'A mae mami'n gweyd' torai Benni Bach i mewn, 'y ca' yne baish goch tro nesa.'

'Wel, bachgen, meddwn, wrth dynu'r bais goch o'r chest of drawers, 'odi ch'i ddim yn myn'd yn rhy fowr 'nawr i wishgo paish fel hyn?'

'O, mae mami'n gweyd,' atebai Gwilym, 'y ca' i a Benni Bach drowsus penlin pan ewn ni i'r ysgol.'

'Ag i bwy ysgol y byddwch chi'n myn'd?' gofynais. Mi fyddwn ni'n myn'd gyda Tom Brynglas i ysgol Llanelwid,' meddai Gwilym.

'Wel, odi chi'n gw'bod rhw'beth am yr A B C?' gofynais eilwaith.

'Wi'n gw'bod hwna,' dywedai Benni Bach. Wel?' meddwn inau.

'ABC
Cath a chi,'

meddai Benni Bach.

'Da machgen i,' meddwn inau, gan dreio celu fy ngwên, a phwy ddysgodd hyna i chi?'

Tom y Waginer, meddai Benni Bach. A mae Gwilym yn gw bod lot yn rhagor.'

Odi chi Gwilym?' gofynais wed'yn.

'Roedd Gwilym yn sefyll yn syth, a'i lygaid yn edrych dros fy ysgwydd draw i'r pellderoedd. Heb ragor o ragymadrodd dyma fe'n dechreu:—

'Mi af i'r ysgol 'fory
A'm llyfr yn fy llaw
Heib'o Castell Newydd.
A'r cloc yn taro naw.

O Malen, Malen cwyn
Mae heddyw'n fore' mwyn,
A'r adar bach yn tiwno,
A'r gwew ar frig y llwyn.'

'Dier mi,' meddwn, 'a Tom y waginer sy' wedi dysgu hyna i gyd i chi?'

'Ie,' meddai Gwilym, 'a mae e'n myn'd i ofyn i mami os cewn ni fyn'd i wel'd y bedyddio.'

'Beth yw'r bedyddio?' gofynais.

Ond cyn i fi gael ateb dyma lais Elen yn esgyn o odrau'r stâr,

'Nawr, blant, beth 'ych chi'n 'neyd i'r lan 'na'r holl amser hyn? Mae'n hen bryd eich bod chi wedi dybenu gwishgo, yn lle cadw nwncwl fel'na!'

Ac i lawr yr aethant gan gario y bais goch, ac nis gwelais hwynt mwyach cyn amser ciniaw.

Erbyn i mi ddisgyn i'r neuadd, nid oedd son am fy neiaint.

'Do'dd dim byw na bywyd gyda nhw,' esboniai Elen, os na chese nhw fyn'd gyda Tom y waginer i wel'd y Baptis yn bedyddio ym Mhwll Hesg. Mae Tom yn eu spwylo nhw mor anghyffredin, ag yw dyn ddim yn fo'lon bod yn gâs iddo 'fe am fod yn garedig wrth y plant. A dim ond i Gwilym gym'ryd rh'wbeth yn ei ben, mae'r un peth i chi dreio hydfan a threio'i droi e'! A phob peth 'wedi'th Gwilym, mae Benni'n siwr o 'weyd ar ei ol e'.'

Cefais ddigon o hanes fy neiaint o hyny nes daeth yn amser cychwyn i'r cwrdd. O'r diwedd cymerodd Henri fy mrawd-yng-nghyfraith drugaredd arnaf a dywedodd,

'Elen fach, yr wyt ti'n meddwl fod John yn cymryd cymaint o ddyddordeb yn y plant ag yr wyt ti.'

'Wel, f'alle bydd gydag e' blant ei hunan rywbryd,' meddai Elen, ag yna mi ddiallith.'

Ac, yn wir, nid oeddwn heb deimlo fod gan Elen esgus dros siarad am danynt.

Mae Gwilym,' meddai, 'yr un spit weithe a'r peth o'ech chi pan yn blentyn (er na allwn i wel'd yr un tebygolrwydd ynddo). Mae'r un tro yn ei lygad e', ag amser bydd e'n 'wherthin, wi fel tawn i'n eich gwel'd chi o hyd o' mlâ'n. Mae rh'wbeth mor ffel yndo fe! Nos Sul dwetha, 'ro'dd 'y mhen i ddim haner da, a mi aroses gatre' o'r cwrdd. 'Ro'dd pawb yn y cwrdd ond fi a Gwilym, me fynodd e' aros gatre' yn gwmpni i fi. Ar ol i fi fyn'd dros y lluniau yn y Beibl a Thaith y Pererin gyda fe, ag yn dodi swper ar y ford, dyma, fe'n gweyd wrtha i, 'Mami,' mynte fe, dyna neis mae i fod yma gyda'n gilydd. Dim ond gwr a gwraig y ty sy' gatre' 'nawr, ynte?'

Pan ddaeth amser ciniaw, yr oedd y ddau blentyn wedi cyrhaedd gartef, ac yr oeddynt yn llawn o'r hyn. a welsant ac a glywsant ar lan yr afon, a mawr oedd holi ynghylch y bedyddio.

'Mami', gofynai Gwilym, 'odi chi wedi ca'l eich bedyddio?

'Nagw i,' meddai Elen.

'Odi e'n ddrwg, 'te, i gâ'l eich bedyddio,' holai Gwilym.

'O nag yw,' meddai Elen, dyw e' ddim yn ddrwg.' 'Pa'm na fysech chi'n cael eich bedyddio, 'te?' gofynai Gwilym.

'Nid oedd Elen yn barod â'i hateb. O,' meddai o'r diwedd, 'dwy i ddim yn credu yn hyny.'

Odi Dafi'r Esger yn credu yndo fe?' dywedai Gwilym.—Dafi'r Esger oedd un o'r bobl fedyddiwyd y boreu hwnw, mae'n debyg.

'O odi,' atebai Elen.

'Pa'm nag 'ych chi'n credu yndo fe?' gofynai Gwilym.

Aeth Elen yn fud, tra rhedai cysgod gwên dros wyneb agored Henri.

'Mrowch chi i ddwad yn fachgen mowr,' meddai Elen o'r diwedd, 'ag yna mi dde'wch chi i w'bod.'

Ac fel yna y terfynodd yr ymddiddan yr adeg hono, ac ni fuasai yn werth ailadrodd yr hanes, oni bai am yr hyn a ddigwyddodd yn y prydnawn a boreu dranoeth.

Ar ol ciniaw, aeth Henri, yn ol ei arfer, i'r Ysgol Sul, ac mi es inau allan ar hyd y caeau i fwynhau'r awyr iach. Ar ol rhodio yma a thraw am awr neu ddwy, deuais i'r cae bach tu ol i'r ty. O'r pen draw elywais yn ddisymwth ysgrech plentyn, a safodd fy nghalon yn fy mynwes. Gwyddwn fod pwll y chwyaid yn y cornel pellaf, a meddyliais ar unwaith mai ysgrech Gwilym neu Benni Bach a glywswn. Rhedais, fel na redais o'r blaen am flynyddau, i gyfeiriad y swn. Pan gyrhaeddais lan y dwfr, nis gwyddwn beth i wneyd p'un ai chwerthin neu ddwrdio. Ynghanol y dwr a'r llaid safai Gwilym a Benni Bach, a'u dillad yn lyb cors, ac hyd yn oed eu gwallt yn dyferu dafnau o ddwr llwydaidd, ac er ei bod yn ddiwrnod twym yn yr haf, yr oedd y dwr oer yn gwneyd i'w danedd guro.

'Beth yn enw'r anwyl 'ych chi'n 'neyd yma, blant? meddwn, dipyn yn wyllt.

'Bedyddio Benni Bach w i,' meddai Gwilym.

'Wel, mi fydd hi'n waeth na gweyd yn deg pan welith mami chi,' meddwn.

'Ond 'wedodd mami nag oedd dim drwg miwn bedyddio?' meddai Gwilym.

'Gewch chi wel'd p'un am hyny,' atebais, mor sarug ag y gallwn.

A gwir a ddywedais. Pan welodd Elen hwynt, nid oedd diwedd ar ei haraeth.

'Yr arsw'd anw'l,' meddai, beth yw'r drych hyn sy arnoch chi, blant? Wedi bod yn bedyddio Benni Bach, ie fe? Mi ro i fedyddio Benni Bach i chi 'ch dou, a g'na! A thithe, Gwilym, a ffroc newydd, a phobo biner glân prydnawn heddi gyda chi'ch dou. A neithwr ddwetha y cesoch chi'ch golchi yn y twba! 'Mi fydd yn rhaid i chi 'ch dou gâ'l eich ymolch a myn'd i'r gwely ar unwaith, a mi ddwa i i siarad a chi yn y bedroom.'

Yr oedd y ddau fychan yn edrych mor ddiniwed a'r wyn, ac yr oedd eu hufudd-dra parod yn gwneyd i fy nghalon waedu drostynt. Ond gwyddwn yn rhy dda mai gwell oedd peidio ymyryd rhwng Elen a'i phlant. Es allan am awr yn ychwaneg, a phan ddychwelais yr oedd fy neiaint yn eu gwelyau'n dawel, a'r forwyn yn cadw cwmni iddynt hyd nes y cysgent, tra yr oedd eu dillad yn sychu wrth y ffwrn yn y gegin.

Pan ddychwelodd Henri o'r ysgol, nid oedd taw ar achwyn Elen.

'Mae'r ddou yn drech yn lân na fi,' meddai. 'Wedi i fi dodi nhw yn y gwely, a thynu'r 'ialen fedw oddiar yr ho'l, 'Mami,' medde Gwilym, a geiff Dafi'r Esger ei whipo am lychu ei ddillad?' a 'dallwn i ddim dodi'n llaw i gwrdda'r crwt wed'yn. A 'dyw e' ddim iws i beido'i gospi e,' ne' mae e'n siwr o fyn'd a Benni Bach i'r pownd yto. Mae'n llawer gwell i chi fyn'd i whipo nhw.'

'Na, wna i'n wir i ti,' meddai Henri. Ti sy' wedi dechre' ar y gwaith. Ond os taw ishe hadel y plant i ddwyno'u dillad sy' arnat ti, mae gen i lawer gwell ffordd.'

'Beth yw hyny?' gofynai Elen.

Rho drowsus penlin i'r ddou,' meddai Henri, mi ddrychan nhw nag a'n nhw ddim i'r pownd wed'yn.' Ac felly fu. Boreu dydd Llun, halwyd i ymofyn John y teiliwr i Blas Newydd, i wneyd dillad newydd i Gwilym a Benni Bach.

Nodiadau