Hanes Eglwysi Annibynol Cymru Cyf 1/Llanwnog
| ← Bwlchyffridd | Hanes Eglwysi Annibynol Cymru Cyf 1 gan Thomas Rees a John Thomas, Lerpwl |
Penarth → |
LLANWNOG.
Dechreuwyd pregethu yn yr ardal hon yn gynar yn y ganrif bresenol. Yn Gwynfynydd, lle y bu tad y diweddar Mr. J. Roberts, Llanbrynmair, yn byw, y pregethid fynychaf. Un Evan Davies oedd yno yn byw y pryd hwnw, aelod o Bwlchyffridd, ac adnabyddid ef fel "y gweddiwr." Cyrchai y rhai oedd yn gogwyddo at yr Annibynwyr yn yr ardal i Bwlchyffridd i wrando, a deuai Mr. James Davies yn aml i bregethu yma. Pregethwyd llawer yn y Clogau, Brynderwen, a Pharcyresgob, yn enwedig gan y myfyrwyr wedi symudiad yr Athrofa i'r Drefnewydd. Ar ol ordeinio Mr. Edward Davies yn Bwlchyffridd, penderfynwyd ar gael gwasanaeth mwy sefydlog yn Llanwnog; ac yn 1823, corpholwyd yr ychydig aelodau oedd yma yn eglwys yn mharlwr Parcyresgob, a rhoddid iddi ran o weinidogaeth Bwlchyffridd. Yn 1826, rhoddwyd tir i adeiladu capel gan Mr. David Reynolds, Tan'rallt, Llanwnog; a throsglwyddwyd ef i Meistri Edward Davies, Drefnewydd; Samuel Bowen, Drefnewydd; James Davies, Llanfair; John Rees, Sarnau; John Jones, Trefaldwyn; Samuel Roberts, Llanbrynmair; John Roberts (Ieuaf.), Llanbrynmair; Charles Benbow, Aberhafesp; William Jones, Llanwnog; ac Evan Davies, Parcyresgob; fel ymddiriedolwyr. Dyddiad y weithred ydyw Awst 29ain, 1826. Adeiladwyd y capel y flwyddyn ganlynol, a galwyd ef Seion. Bu Mr. Edward Davies, gyda chynorthwy y myfyrwyr, yn gofalu am y lle hyd ddiwedd y flwyddyn 1834, pan y rhoddodd i fyny ofal Bwlchyffridd a Llanwnog. Dechreuodd Mr. John Davies ei weinidogaeth yma yn 1835, yr un pryd ag yn Bwlchyffridd; ond parhaodd ei gysylltiad â'r eglwys yma dros yspaid wedi iddo roddi yr eglwys yno i fyny. Bu gofal yr eglwys wedi hyny ar Mr. Roberts, Carno, o'r flwyddyn 1858 hyd nes yr ymadawodd i Coedpoeth; ae er ei sefydliad yn Carno, y mae Mr. Ellis yn gofalu am yr achos yma.
Codwyd y personau canlynol i bregethu yn yr eglwys hon:
Lewis Lewis. Symudodd i sir Fynwy, a bu farw yno yn ieuangc. Edward W. Jones. Addysgwyd ef yn Athrofa y Bala, ac urddwyd ef yn Nhalysarn, lle y mae yn aros etto.
Thomas Bebb. Yr hwn sydd yn awr yn bregethwr cynorthwyol yn Meifod.
J. H. Jones. Dechreuodd bregethu yn 1867, ac y mae yn awr yn fyfyriwr yn Lancashire College.
Ni bu yr achos yma erioed yn gryf; ond y mae y frawdoliaeth yn ffyddlon ac ymdrechgar, ac y mae yma rai personau nodedig wedi bod yn nglyn a'r achos. Mae y Saesonaeg yn cario y dydd yma yn awr, fel y mae y rhan fwyaf o'r gwasanaeth yn cael ei ddwyn yn mlaen yn yr iaith hono.