Hanes Eglwysi Annibynol Cymru Cyf 1/Penycoed

Hanes Eglwysi Annibynol Cymru Cyf 1

gan Thomas Rees

a John Thomas, Lerpwl

PENYCOED.

Mae y lle hwn yn mhlwyf Trefeglwys. Pregethwyd llawer yn y plwyf hwn gan yr Ymneillduwyr gynt; ac yr oedd yma lawer o aelodau eglwys sir Drefaldwyn, fel ei gelwid, yn byw, ond pan yr ymffurfiodd yr eglwys hono yn wahanol ganghenau, ni chorpbolwyd yma eglwys Annibynol. Dechreuwyd pregethu drachefn yn yr ardal yn y flwyddyn 1885, gan Mr. J. Davies, Bwlchyffridd, mewn lle a elwir Talygarth; ac wedi hyny, yn Felinhenser; ac o'r diwedd cafodd yr achos gartref yn Closybank. Ysgol Sabbothol a sefydlwyd yma i ddechreu, yn benaf trwy lafur Mr. David Roberts, Trewythenfawr, y pryd hwnw. Perthynai yr aelodau cyntaf i Lanwnog, ond Mr. D. Evans, y pryd hwnw o Lanidloes, oedd ar llaw benaf yn ffurfiad yr eglwys, ac efe a'i corpholodd yn Awst, 1838, ac o dan ei ofal ef y bu hyd nes yr ymadawodd o Lanidloes i Dredegar; a bu o dan ofal ei olynwyr yn y weinidogaeth yn Llanidloes, hyd ddyfodiad Mr. R. Jones i Lanidloes, yn 1865, yr hwn a deimlai nas gallasai gymeryd ei gofal. Bu Mr. J. Davies, Llanwnog (Bwlchyffridd gynt), yn gofalu am y lle ar un adeg, ac y mae yn ffyddlon iddo bob amser. Yn awr ar Mr. R. Ellis, Carno, y mae y gofal yn benaf. Ffurfiwyd cangen o'r eglwys yma yn Cefnbarach, dwy filldir yn nes i Carno na Closybank; ond oblegid i'r rhan fwyaf o brif gynhalwyr y gangen hono ymadael a'r wlad, penderfynwyd uno y ddau achos, a chodi capel yn y lle mwyaf cyfleus a ellid gael i'r holl aelodau. Bu yr eglwys yn hir heb dŷ yn eiddo iddi ei hun i addoli ynddo; ond yn 1862, cafwyd tir gan Mr. Swancott, Llanidloes; a chyflwynwyd ef i John Jenkins, Llanidloes; David Roberts, Ddraenenddu; Thomas Mills, Penycoed; ac Edward Roberts, Carno, (Coedpoeth yn awr,) fel ymddiriedolwyr. Agorwyd y capel yn Awst, 1863, pryd y gweinyddodd Meistri D. Evans, Penarth; E. Roberts, Carno; W. Roberts, Penybont, ac R. Evans, Llanfair. Bu yr ardalwyr yn ffyddlon i gario y defnyddiau ato, ac i dalu am dano, ac y mae y ddyled oll wedi ei thalu. Bu yr achos yn llawer cryfach 28 mlynedd yn ol nac ydyw yn bresenol. Symudodd llawer o'r ardal, ac yr oedd yn anfantais fawr nad oedd yma le cyfleus i addoli; ond cofir gyda hyfrydwch gan lawer am gyfarfodydd gwlithog gafwyd yn yr hen dŷ yn Closy bank. Nifer yr aelodau yn bresenol ydyw ugain.

Nodiadau